(GESLAAGD 14/20) VOLLEDIGE Samenvatting Bestuursrecht - Bestuursrecht - Prof: Dorothy Gruyaert

1



DEEL 1: PUBLIEKRECHT IN
PERSPECTIEF
HOOFDSTUK 1 BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S VAN HET PUBLIEKRECHT

1. INTRODUCTIE
Bestuursrecht in gelaagde rechtsorde




- Gelaagde rechtsorde: verschillende overheidsverbanden
o Confronteert ons met constitutioneel pluralisme
- = Verticale machtenscheiding
o Verschillende overheidsverbanden
- Bv: federalisme (autonoom) en decentralisatie (ondergeschikt)
- Subsidiariteitsbeginsel: OH moet zich niet inlaten met taken
die ook door lagere instanties kunnen worden afgehandeld

Staatsstructuur: trias politica

, 2


2. HET BESTUUR: BEGRIP EN EVOLUTIE
Impact horizontale machtenscheiding

- Bestuur: organen en instellingen van de UM
- Geen absolute scheiding der machten
o Voorkomen van machtsconcentratie

Impact verticale machtenscheiding

- Besturen in een gelaagde rechtsorde
o Federalisme: spreiding van bevoegdheden tussen verschillende autonome
rechtsordes
o Decentralisatie: centrale OH kent bepaalde BEVOEGDHEDEN toe aan
(ondergeschikte) lokale besturen
 Territoriale decentralisatie
 Focus op het werkingsgebied, territorium
 Functionele decentralisatie
 Focus eerder op de dienstverlening, taken dan op het territorium
 Bestuurlijke/administratief toezicht
o Deconcentratie: delegatie van FUNCTIES, maar soevereiniteit blijft onverdeeld bij
centrale OH
 Delegeren van bepaalde opdrachten
 Hiërarchisch toezicht
 Gaat minder ver dan decentralisatie
 Variantie op centralisatie (centrale OH gaat alle bevoegdheden zelf
uitoefenen)

3. OPDRACHT VAN HET BESTUUR
Discretionaire bevoegdheden versus gebonden bevoegdheden

- Discretionaire: laten het bestuur beleidsruimte
- Gebonden: resultaat van het overheidshandelen is afhankelijk van de loutere toepassing van
de wettelijke voorwaarden en procedures



1. Taak van tenuitvoerlegging
o Vele rechtsdomeinen leiden tot vele organisaties: functionele decentralisatie
o Hoe organiseren we dit?
 Modernisering (naar het beeld van private ondernemerschap)
 Verzelfstandiging (door beroep op gespecialiseerde diensten)
 Privaat ondernemerschap dat deel blijft van de OH

, 3




Specialiteitsbeginsel: verzet zich ertegen dat bestuursinstanties andere doelstellingen nastreven dan
degene waarvoor ze zijn opgericht




2. Taak van algemeen belang

, 4


o Bestuur behartigt algemeen belang en oefent gezag uit
 Discretionaire versus gebonden bevoegdheid
 Discretionaire: je hebt er als burger GEEN subjectief recht op
 Gebonden: je hebt er als burger WEL subjectief recht op
o Leidt tot bijzondere prerogatieven en bevoorrechte positie van het bestuur
 Bijzonder statuut van overheidsgoederen
 Eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen



o Voorrechten van de bestuurlijke rechtshandelingen
 Verbindende kracht
 Bindend, geen instemming van de burger vereist
 Dwingende kracht
 Vermoeden van overeenstemming met het recht
 Eerst gehoorzamen alvorens te protesteren
 Uitvoerbare kracht
 Zonder tussenkomt van de rechter
 GEEN gedwongen uitvoering
o Manu militari



è Leidt tot bijzondere verplichtingen van het bestuur
 Beginselen van behoorlijk bestuur
 Wetten op de openbare dienst
 Bv: continuïteitsbeginsel
 Formele motivering
 Hiërarchisch of bestuurlijk toezicht
 Openbaarheid van bestuur

, 5


4. VERHOUDING TUSSEN OVERHEID EN BURGER
Algemeen belang > privaat belang

- Leidt tot fundamentele ongelijkheid tussen burger en OH
- Afwijkingen van het gemeen recht
o Bv: overheidsopdrachten i.p.v. gemeen contractenrecht
o Bv: domeingoederen i.p.v. goederenrecht
o Bv: statuut overheidspersoneel i.p.v. arbeidsrecht
o Bv: administratieve rechtscolleges i.p.v. burgerlijke rechtbanken

Evolutie naar horizontale verhouding tussen bestuur en burger

- Participatie op alle bestuursniveaus
- Gevolg: beginselen behoorlijk bestuur EN beginselen behoorlijk burgerschap
o Meer rechten willen à meer verplichtingen

5. VERHOUDING TUSSEN REGERING EN ADMINISTRATIE
(Politiek) spanningsveld

- UM: Koning en regering van ministers en staatssecretarissen
o Politieke verantwoordelijkheid
- Organen en instellingen – ambtenaren
o Gespecialiseerde en permanente equipes die wegen op beleid (politisering)
o Technieken om controle te houden
 Kabinetten: brug tussen politiek en administratie

Administratieve rekenplichtigheid

- Verplichting voor administratie om rekenschap af te leggen (accountability)
o Inzicht krijgen in beleid en motieven
o Audits, jaarverslag
o Klokkenluidersbescherming
- Administratief en tuchtrechtelijk verantwoordelijk
o Ombudsdienst
 Burgers/ondernemingen kunnen er hun ongenoegen over de werking van de
overheidsdiensten kwijt à intern onderzoek à via bemiddeling oplossen

6. GEEN CODIFICATIE VAN HET BESTUURSRECHT
Veel regelgeving doordat er veel overheidsinmenging is

- Meer en meer overheidsinmenging, versnippering
- Bijzondere regels per rechtstak

Geen wetboek

- (Wel in NL)
- Regels zijn verspreid over supranationale normen, (grond)wetten, reglementen, besluiten en
omzendbrieven

, 6


7. ENKELE CENTRALE THEMA’S VAN PUBLIEKRECHT
Verankering

- Counter-majoritarian difficutly vraagstuk
o Grondwettelijke verankering hypothekeert de toekomstige beleidskeuzes
1. Grondwetsidee op gespannen voet met democratiebeginsel
2. Verfijning van het begrip ‘democratie’
o MAAR het is net een NOODZAKELIJKE VOORWAARDE voor de democratie
 De verankering van bepaalde basisprincipes

Toezicht op de OH

- Controle op het bestuur door RM (checks and balances)
- Bestuur controleert ook zichzelf

Vervaging grens publiek en privaat

- Bestuurlijke verzelfstandiging: veel organen en instellingen (ook private rechtsvormen)
- OH richt zich vele (private) sectoren waar reeds actoren actief zijn op
o OH treed ook commercieel/privaatrechtelijk op
- Onderscheid nog verantwoord?