College aantekeningen forensische psychiatrie
College 1: zorg, gevaar en recht
Introductie
Politie geeft aan dat het aantal incidenten met verwarde mensen en aantal verwarde
mensen fors blijft stijgen, kan aan een tal van factoren liggen zoals meer meldingen die
worden gedaan, dat de politie het anders registreert, minder opnameplekken in de
psychiatrie (maar vak teams die intensieve zorg aan huis kunnen geven is wel toegenomen
en in dat inzicht is er wel wat in de plaats gekomen), maar waarom deze meldingen is
toegenomen is niet duidelijk. Wel is er maar een kleine groep van verwarde mensen die een
incident plegen, die dit herhaaldelijk verzorgen. Deze meldingen zijn ook geconstateerd in
een beperkt aantal gebieden, er zijn zogenaamde hotspots, voornamelijk grote steden als
Amsterdam, Den Haag en Rotterdam en dan vooral in het centrum. Wel moet bij de
meldingen van overlast door verward of overspannen persoon (E33) vermeld worden dat dit
niet specifiek strafbaar hoeft te zijn, er is overlast. Een beperkt deel heeft ernstige
psychiatrische symptomen als psychoses
Geweld op vrouwen
Bij vrouwen is een groot deel dat geweld op hen verricht hun
(ex-)partner (relationeel geweld) terwijl dit bij mannen veel minder is
(56.3% vs. 4.6%). Bij mannen komt een groter deel uit het criminele
circuit (14.7% vs. 0.5%). Maar vooral dat partners bij vrouwen de daders
zijn is opvallend
Verward gedrag in de politie registratie
- Beperkt aantal unieke personen, mogelijk door:
o Geen concrete persoon/dubbeltellingen
o Recidivisten
- Politieregistratie beschrijft slechts een deel van het vraagstuk
o Het gaat niet om strafbaar gedrag (andere code)
o Mogelijk sprake van onderrapportage
Inleiding psychoses
Bij grote misdaden wordt bijna altijd psychiatrisch onderzoek verricht. Soms blijkt dan ook
dat mensen handelen vanuit een psychose. Uit onderzoek is gebleken dat als deze personen
behandeld zijn voor hun psychose en deze niet terugkeert, er nadien een relatief laag risico
is op herhaling en zij helemaal niet zo gevaar blijken. Het risico op extreem gedrag bestaat
dus echt uit de psychose (e.g., Thijs H. en Ergün S.)
Voorbeeld Michael P. en Tristan van der V.
Had vastgezeten wegens verkrachting en heeft tijdens zijn vrijlating Anne Faber om het leven
gebracht. De discussie liep op of hij geen tbs had moeten krijgen, maar dit was niet opgelegd
wegens weigering van Michael P. om onderzocht te worden. De discussie ging over of het zo
kon zijn dat als mensen psychiatrisch onderzoek weigeren, zij tbs kunnen ontlopen
opkomst van maatregelen om eerder tot een rapport te komen bij mensen die psychiatrisch
onderzoek weigeren, bijzonder is dat er dan door politici niet 1 maatregel wordt opgelegd
maar gelijk meerdere, met de vraag of dit dan wel als doelmatig kan worden beschouwd.
,Een heleboel wetgeving in de forensische psychiatrie is voortgekomen uit incidenten en kan
dus gezien worden als politiek gedreven. Ander voorbeeld is Tristan van der V. die liep bij de
GGZ wegens psychoses maar wel een wapenvergunning had en vijf mensen heeft
doodgeschoten in een winkelcentrum en daarna ook zichzelf, had dit wel gemogen?
Veiligheid en privacy staan bij dit soort casussen tegenover elkaar
Forensische psychiatrie
Discipline op grensvlak tussen psychiatrie en recht, twee hoofdactiviteiten:
1. Adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
2. Behandelen en verplegen van deze patiënten binnen een justitiële context, d.w.z.
met rapportage aan de rechtbank of reclassering
Twee verschillende taken die wel beiden vallen onder forensische psychiatrie
Inleiding strafrecht casus
Vrouw heeft kinderen en zichzelf een overdosis slaapmedicatie gegeven, alle drie hebben
het lichamelijk overleefd, maar je spreekt wel van een poging tot moord, de vraag is wat
moet er verder gebeuren? Moeten de arts de politie bellen? Wel als er concrete bedreiging
is voor een concreet persoon, je hebt beroepsgeheim tegenover veiligheid
Wetboek van strafrecht
Artikel 289
Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt, als
schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste
dertig jaren...
Artikel 45
1. Poging tot misdrijf is strafbaar, wanneer het voornemen van de dader zich door een
begin van uitvoering heeft geopenbaard
2. Het maximum van de hoofdstraffen op het misdrijf gesteld wordt, bij poging, met een
derde verminderd
Welk systeem moet een persoon in
Terugdenkend naar de casus heb je een verward persoon die
crimineel gedrag heeft vertoond. Komt deze persoon in een
psychiatrische afdeling door e.g., een depressief toestandsbeeld,
of wordt deze aangenomen door de politie en komt in het
strafrechtsysteem terecht? Ten tweede is de vraag of er nog
mensen gevaar lopen, in dit geval de kinderen. In het geval van de
casus werd zij aangehouden door de politie en in hechtenis
genomen, dus kwam niet op een psychiatrische afdeling, maar dit
is een keuze die gemaakt moet worden. als iemand psychiatrisch
wordt onderzocht en niet vrijwillig wil worden opgenomen, gaat
de burgemeester over dwang opname
Zorg voor de kinderen
Melden door behandelaar is verplicht bij verdenking:
- Advies- en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK)
, - ‘Veilig Thuis’, is een balie voor bij elke gemeente, bij een vermoede is
deze verplichting als behandelaar al aanwezig. Afwachten van melding
is mogelijk aanwezig door e.g., schending van vertrouwen
KNMG-stappenplan kindermishandeling en huiselijk geweld
Verwijsindex risicojongeren geeft een heel stappenplan weer. Er is vaak sprake
van een overeenkomst die bereikt moet worden voor een melding. Er moet
een hele afweging worden gemaakt voor een dergelijke melding
Uitkomsten van een vonnis
Iemand wordt aangehouden, iemand kan met dwang in een
GGZ-instelling worden geplaatst of er wordt geseponeerd, dan
wordt een delict ten laste gelegd waarbij een psycholoog of
psychiater de dader gaat zien, ondertussen is de politie bezig
met onderzoek en mogelijke ondervraging van getuigen waar in
dit proces ook psychologen aanwezig kunnen zijn, voor e.g.,
advies over aanpak, ook in de fase van vooronderzoek wordt
een pro-Justitia rapport geschreven door de
psycholoog/psychiater, dan volgt er een rechtzetting en mede
door dat rapport komt er een vonnis: gevangenisstraf,
combinatie tbs met gevangenisstraf, tbs, plaatsing PZ
Schulduitsluitingsgrond – ontoerekenbaarheid (art. 39 Sr.)
Niet strafbaar is hij die een feit begaat, dat hem wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.
Daarom wordt een stoornis eerst uitgesloten, omdat het een schulduitsluiting grond is,
andere zijn bijvoorbeeld noodweer, psychische overmacht, etc.
Procesbekwaamheid (art. 16 Sv.)
1. Indien de verdachte aan een zodanige psychische stoornis, psychogeriatrische
aandoening of verstandelijke handicap lijdt, dat hij niet in staat is de strekking van de
tegen hem ingestelde vervolging te begrijpen, schorst de rechter de vervolging, in
welke stand zij zich ook bevindt
2. Zodra van het herstel van den verdachte is gebleken wordt de schorsing opgeheven
De verdachte moet begrijpen wat er met hen gebeurt, iemand moet zijn eigen belangen
kunnen behartigen en ook dit moet beoordeeld worden
Gedragskundige rapportage pro Justitia
Advies over:
1. Toerekenen
2. Risico recidive
3. Behandeladvies, is er iets te doen aan de risico?
4. Procesbekwaamheid
De eerste 3 zijn standaard onderdeel en het vierde punt wordt steeds meer op het belang
daarvan gewezen
Forensisch psychiatrische zorg
, 28 verschillende forensische zorgtitels, 7 categorieën:
1. Zorg zonder strafoplegging (strafrechtelijke zorgmachtiging),
behandeling in reguliere GGZ
2. Tbs met dwangverpleging
3. Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM,
voorwaardelijke straffen die worden opgelegd
4. Zorg in het kader van Forensische Psychiatrisch Toezicht
a. (Samenwerkingsmodel gericht op de veilige uitstroom
van tbs gestelden)
5. Zorg in detentie, tijdens tenuitvoerlegging vrijheidsstraf of ISD-
maatregel
6. Diagnostiek
7. Zorg zonder strafrechtelijke titel
Doel: herstel van de patiënt én de vermindering van de kans op recidive ten behoeve van de
veiligheid van de samenleving
Vervolg van opgelegde zorg
Ook na het krijgen van een gevangenisstraf, kan de directeur van de gevangenis deze naar
een andere locatie laten gaan als de zorg daar beter is of nodig. Je hebt tbs met
voorwaarden, als iemand hier niet aan meewerkt moet deze alsnog naar de tbs-kliniek toe,
in de tbs-kliniek heb je ook heel wat stappen, na verblijf heb je verlof dat steeds verder
wordt uitgebreid, je begint met proefverlof en uiteindelijk eindigt in terugkeer van de
maatschappij, het gaat erg stapsgewijs waardoor je bij elke stap kan kijken of het goed gaat
met een persoon voor de definitieve terugkeer
in de samenleving
Gevangeniswezen
In 2020 lag dit maar op 8575, waarbij mannen
sterk in de meerderheid zijn en het grotendeel
er 2 weken tot 3 maanden verblijft, het meest
voorkomende delict is geweldsmisdaad, maar
ook vermogensmisdrijven ligt hoog. In
Nederland zijn er per 100.000 inwoners 55
gedetineerden, wat wereldwijd gezien als relatief weinig kan
worden beschouwd, wat mogelijk kan komen door de
humane aanpak die in Nederland wordt gehanteerd waar
men risico wil voorkomen
Psychiatric disorders among Dutch prisoners
- Substance (drug) use disorder 45%
- Alcohol use disorder 32%
- Antisocial personality disorder 32%
- Anxiety disorder 19%
- Post-traumatic stress disorder 7%
- Affective disorder 13%
- Psychotic disorder 7%
- ADHD 8%
College 1: zorg, gevaar en recht
Introductie
Politie geeft aan dat het aantal incidenten met verwarde mensen en aantal verwarde
mensen fors blijft stijgen, kan aan een tal van factoren liggen zoals meer meldingen die
worden gedaan, dat de politie het anders registreert, minder opnameplekken in de
psychiatrie (maar vak teams die intensieve zorg aan huis kunnen geven is wel toegenomen
en in dat inzicht is er wel wat in de plaats gekomen), maar waarom deze meldingen is
toegenomen is niet duidelijk. Wel is er maar een kleine groep van verwarde mensen die een
incident plegen, die dit herhaaldelijk verzorgen. Deze meldingen zijn ook geconstateerd in
een beperkt aantal gebieden, er zijn zogenaamde hotspots, voornamelijk grote steden als
Amsterdam, Den Haag en Rotterdam en dan vooral in het centrum. Wel moet bij de
meldingen van overlast door verward of overspannen persoon (E33) vermeld worden dat dit
niet specifiek strafbaar hoeft te zijn, er is overlast. Een beperkt deel heeft ernstige
psychiatrische symptomen als psychoses
Geweld op vrouwen
Bij vrouwen is een groot deel dat geweld op hen verricht hun
(ex-)partner (relationeel geweld) terwijl dit bij mannen veel minder is
(56.3% vs. 4.6%). Bij mannen komt een groter deel uit het criminele
circuit (14.7% vs. 0.5%). Maar vooral dat partners bij vrouwen de daders
zijn is opvallend
Verward gedrag in de politie registratie
- Beperkt aantal unieke personen, mogelijk door:
o Geen concrete persoon/dubbeltellingen
o Recidivisten
- Politieregistratie beschrijft slechts een deel van het vraagstuk
o Het gaat niet om strafbaar gedrag (andere code)
o Mogelijk sprake van onderrapportage
Inleiding psychoses
Bij grote misdaden wordt bijna altijd psychiatrisch onderzoek verricht. Soms blijkt dan ook
dat mensen handelen vanuit een psychose. Uit onderzoek is gebleken dat als deze personen
behandeld zijn voor hun psychose en deze niet terugkeert, er nadien een relatief laag risico
is op herhaling en zij helemaal niet zo gevaar blijken. Het risico op extreem gedrag bestaat
dus echt uit de psychose (e.g., Thijs H. en Ergün S.)
Voorbeeld Michael P. en Tristan van der V.
Had vastgezeten wegens verkrachting en heeft tijdens zijn vrijlating Anne Faber om het leven
gebracht. De discussie liep op of hij geen tbs had moeten krijgen, maar dit was niet opgelegd
wegens weigering van Michael P. om onderzocht te worden. De discussie ging over of het zo
kon zijn dat als mensen psychiatrisch onderzoek weigeren, zij tbs kunnen ontlopen
opkomst van maatregelen om eerder tot een rapport te komen bij mensen die psychiatrisch
onderzoek weigeren, bijzonder is dat er dan door politici niet 1 maatregel wordt opgelegd
maar gelijk meerdere, met de vraag of dit dan wel als doelmatig kan worden beschouwd.
,Een heleboel wetgeving in de forensische psychiatrie is voortgekomen uit incidenten en kan
dus gezien worden als politiek gedreven. Ander voorbeeld is Tristan van der V. die liep bij de
GGZ wegens psychoses maar wel een wapenvergunning had en vijf mensen heeft
doodgeschoten in een winkelcentrum en daarna ook zichzelf, had dit wel gemogen?
Veiligheid en privacy staan bij dit soort casussen tegenover elkaar
Forensische psychiatrie
Discipline op grensvlak tussen psychiatrie en recht, twee hoofdactiviteiten:
1. Adviseren aan de rechtbank over psychiatrisch zieke verdachten
2. Behandelen en verplegen van deze patiënten binnen een justitiële context, d.w.z.
met rapportage aan de rechtbank of reclassering
Twee verschillende taken die wel beiden vallen onder forensische psychiatrie
Inleiding strafrecht casus
Vrouw heeft kinderen en zichzelf een overdosis slaapmedicatie gegeven, alle drie hebben
het lichamelijk overleefd, maar je spreekt wel van een poging tot moord, de vraag is wat
moet er verder gebeuren? Moeten de arts de politie bellen? Wel als er concrete bedreiging
is voor een concreet persoon, je hebt beroepsgeheim tegenover veiligheid
Wetboek van strafrecht
Artikel 289
Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt, als
schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste
dertig jaren...
Artikel 45
1. Poging tot misdrijf is strafbaar, wanneer het voornemen van de dader zich door een
begin van uitvoering heeft geopenbaard
2. Het maximum van de hoofdstraffen op het misdrijf gesteld wordt, bij poging, met een
derde verminderd
Welk systeem moet een persoon in
Terugdenkend naar de casus heb je een verward persoon die
crimineel gedrag heeft vertoond. Komt deze persoon in een
psychiatrische afdeling door e.g., een depressief toestandsbeeld,
of wordt deze aangenomen door de politie en komt in het
strafrechtsysteem terecht? Ten tweede is de vraag of er nog
mensen gevaar lopen, in dit geval de kinderen. In het geval van de
casus werd zij aangehouden door de politie en in hechtenis
genomen, dus kwam niet op een psychiatrische afdeling, maar dit
is een keuze die gemaakt moet worden. als iemand psychiatrisch
wordt onderzocht en niet vrijwillig wil worden opgenomen, gaat
de burgemeester over dwang opname
Zorg voor de kinderen
Melden door behandelaar is verplicht bij verdenking:
- Advies- en Meldpunt Huiselijk geweld en Kindermishandeling (AMHK)
, - ‘Veilig Thuis’, is een balie voor bij elke gemeente, bij een vermoede is
deze verplichting als behandelaar al aanwezig. Afwachten van melding
is mogelijk aanwezig door e.g., schending van vertrouwen
KNMG-stappenplan kindermishandeling en huiselijk geweld
Verwijsindex risicojongeren geeft een heel stappenplan weer. Er is vaak sprake
van een overeenkomst die bereikt moet worden voor een melding. Er moet
een hele afweging worden gemaakt voor een dergelijke melding
Uitkomsten van een vonnis
Iemand wordt aangehouden, iemand kan met dwang in een
GGZ-instelling worden geplaatst of er wordt geseponeerd, dan
wordt een delict ten laste gelegd waarbij een psycholoog of
psychiater de dader gaat zien, ondertussen is de politie bezig
met onderzoek en mogelijke ondervraging van getuigen waar in
dit proces ook psychologen aanwezig kunnen zijn, voor e.g.,
advies over aanpak, ook in de fase van vooronderzoek wordt
een pro-Justitia rapport geschreven door de
psycholoog/psychiater, dan volgt er een rechtzetting en mede
door dat rapport komt er een vonnis: gevangenisstraf,
combinatie tbs met gevangenisstraf, tbs, plaatsing PZ
Schulduitsluitingsgrond – ontoerekenbaarheid (art. 39 Sr.)
Niet strafbaar is hij die een feit begaat, dat hem wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.
Daarom wordt een stoornis eerst uitgesloten, omdat het een schulduitsluiting grond is,
andere zijn bijvoorbeeld noodweer, psychische overmacht, etc.
Procesbekwaamheid (art. 16 Sv.)
1. Indien de verdachte aan een zodanige psychische stoornis, psychogeriatrische
aandoening of verstandelijke handicap lijdt, dat hij niet in staat is de strekking van de
tegen hem ingestelde vervolging te begrijpen, schorst de rechter de vervolging, in
welke stand zij zich ook bevindt
2. Zodra van het herstel van den verdachte is gebleken wordt de schorsing opgeheven
De verdachte moet begrijpen wat er met hen gebeurt, iemand moet zijn eigen belangen
kunnen behartigen en ook dit moet beoordeeld worden
Gedragskundige rapportage pro Justitia
Advies over:
1. Toerekenen
2. Risico recidive
3. Behandeladvies, is er iets te doen aan de risico?
4. Procesbekwaamheid
De eerste 3 zijn standaard onderdeel en het vierde punt wordt steeds meer op het belang
daarvan gewezen
Forensisch psychiatrische zorg
, 28 verschillende forensische zorgtitels, 7 categorieën:
1. Zorg zonder strafoplegging (strafrechtelijke zorgmachtiging),
behandeling in reguliere GGZ
2. Tbs met dwangverpleging
3. Zorg als voorwaarde bij beslissing rechter of OM,
voorwaardelijke straffen die worden opgelegd
4. Zorg in het kader van Forensische Psychiatrisch Toezicht
a. (Samenwerkingsmodel gericht op de veilige uitstroom
van tbs gestelden)
5. Zorg in detentie, tijdens tenuitvoerlegging vrijheidsstraf of ISD-
maatregel
6. Diagnostiek
7. Zorg zonder strafrechtelijke titel
Doel: herstel van de patiënt én de vermindering van de kans op recidive ten behoeve van de
veiligheid van de samenleving
Vervolg van opgelegde zorg
Ook na het krijgen van een gevangenisstraf, kan de directeur van de gevangenis deze naar
een andere locatie laten gaan als de zorg daar beter is of nodig. Je hebt tbs met
voorwaarden, als iemand hier niet aan meewerkt moet deze alsnog naar de tbs-kliniek toe,
in de tbs-kliniek heb je ook heel wat stappen, na verblijf heb je verlof dat steeds verder
wordt uitgebreid, je begint met proefverlof en uiteindelijk eindigt in terugkeer van de
maatschappij, het gaat erg stapsgewijs waardoor je bij elke stap kan kijken of het goed gaat
met een persoon voor de definitieve terugkeer
in de samenleving
Gevangeniswezen
In 2020 lag dit maar op 8575, waarbij mannen
sterk in de meerderheid zijn en het grotendeel
er 2 weken tot 3 maanden verblijft, het meest
voorkomende delict is geweldsmisdaad, maar
ook vermogensmisdrijven ligt hoog. In
Nederland zijn er per 100.000 inwoners 55
gedetineerden, wat wereldwijd gezien als relatief weinig kan
worden beschouwd, wat mogelijk kan komen door de
humane aanpak die in Nederland wordt gehanteerd waar
men risico wil voorkomen
Psychiatric disorders among Dutch prisoners
- Substance (drug) use disorder 45%
- Alcohol use disorder 32%
- Antisocial personality disorder 32%
- Anxiety disorder 19%
- Post-traumatic stress disorder 7%
- Affective disorder 13%
- Psychotic disorder 7%
- ADHD 8%
