Rechtsfilosofie A
Samenvatting alle stof
Semester 2 2022
1
,Inhoudsopgave
Module 1: de aard van het recht.................................................................................................................... 4
Week l: natuurrecht.............................................................................................................................................4
Wat is rechtsfilosofie:......................................................................................................................................4
Natuurrecht (Antigone):..................................................................................................................................6
Rechtspositivisme (Creon)...............................................................................................................................6
Week ll. Natuurrecht............................................................................................................................................9
Het vroege werk van Gustav Radbruch...........................................................................................................9
De late Radbruch...........................................................................................................................................11
Verschillen vroege en late Radbruch m.b.t. rechters....................................................................................12
Natuurrecht samenvatting.............................................................................................................................12
Praktische toepassing: de Muurschutters.....................................................................................................13
Week lll. Rechtspositivisme................................................................................................................................14
Het rechtspositivisme van John Austin..........................................................................................................14
Samenvatting van Austins rechtspositivisme:...............................................................................................15
Discussie van Duits luftsicherheitsgesetz......................................................................................................16
Week IV. Rechtspositivisme................................................................................................................................17
H.L.A Hart.......................................................................................................................................................17
Beveltheorie:.................................................................................................................................................17
Formalisme....................................................................................................................................................18
Harts conclusie (samenvattend)....................................................................................................................19
De zuivere rechtsleer van Hans Kelsen..........................................................................................................19
Samenvatting.................................................................................................................................................21
Module 2: de rechtsstaat............................................................................................................................. 22
Week V. De rechtsstaat......................................................................................................................................22
Tamanaha......................................................................................................................................................22
Fullers acht beginselen van legaliteit............................................................................................................23
Week VI. Mensen rechten..................................................................................................................................25
Wat betekent ‘ik heb recht op x’?.................................................................................................................25
Moleculaire rechten......................................................................................................................................25
Wil-theorie en belangentheorie....................................................................................................................26
Samenvatting.................................................................................................................................................26
Wat zijn mensenrechten (nickel)...................................................................................................................28
Week Vll botsende grondrechten.......................................................................................................................31
Utilisme en mensenrechten..........................................................................................................................31
Utilisme vs. Mensenrechten..........................................................................................................................32
Botsende mensenrechten.............................................................................................................................32
Specifiëren van rechten.................................................................................................................................33
Botsende grondrechten.................................................................................................................................34
Module 3. De verhouding tussen individuen en het recht.............................................................................35
Week Vlll. Politieke verplichtingen (de morele verplichting om de wet te gehoorzamen)................................35
Politieke verplichting.....................................................................................................................................35
Redenen om de wet te gehoorzamen:..........................................................................................................35
Locke Bio........................................................................................................................................................36
Fair play argument.........................................................................................................................................38
Samenvatting.................................................................................................................................................38
Week lX. De rechtvaardiging van straf..............................................................................................................39
Benthams utilisme.........................................................................................................................................39
2
, Samenvatting.................................................................................................................................................41
Retributivisme................................................................................................................................................41
Samenvatting.................................................................................................................................................42
Week X – Vrije wil...............................................................................................................................................43
Vrije wil is cruciaal voor het recht.................................................................................................................43
Lamme: vrije wil bestaat niet........................................................................................................................44
Morse: vrije wil intact....................................................................................................................................44
Gevolgen als vrije wil verdwijnt.....................................................................................................................45
Gevolgen voor strafpraktijk als vrije wil verdwijnt........................................................................................46
Gevolgen voor het recht als vrije wil verdwijnt.............................................................................................46
Samenvatting.................................................................................................................................................46
Week XI – Burgerlijke ongehoorzaamheid/ Klokkenluiden................................................................................47
Rawls en de standaarddefinitie van burgerlijke ongehoorzaamheid............................................................47
Argumenten tegen burgerlijke ongehoorzaamheid......................................................................................47
Samenvatting.................................................................................................................................................48
Klokkenluiden en Bo......................................................................................................................................48
Snowdens Rechtvaardiging............................................................................................................................48
Wat zegt het recht?.......................................................................................................................................49
Kriktiek op klokkenluiden (Shiffrin)...............................................................................................................50
Samenvatting.................................................................................................................................................50
Week Xll – Gewetensbezwaren en liberale neutraliteit.....................................................................................51
Liberale neutraliteit.......................................................................................................................................51
Rawls: original position..................................................................................................................................51
Rawls: Twee rechtvaardigheidsbeginselen....................................................................................................52
Liberale neutraliteit.......................................................................................................................................52
Samenvatting liberale neutraliteit.................................................................................................................53
Arrest in vogelvlucht......................................................................................................................................53
3
, Module 1: de aard van het recht
Week l: natuurrecht
Conceptuele analyse: mensenrechten zijn universele, onvervreemdbare rechten gericht tegen staten
Normatieve analyse: iedereen zou gelijke rechten moeten hebben op basis van hun mens-zijn alleen
Wat is rechtsfilosofie:
Filosofen willen weten wat essentiële kenmerken van het recht zijn definitie geven die niet
gebonden is aan tijd of cultuur
Dubbele taak van de rechtsfilosofie
1. conceptuele analyse:
- wat is het recht?
- wat is de rechtsstaat?
Dit gaat over het verhelderen van de begrippen. Waar hebben we het over als we het
hebben over het recht of over de rechtsstaat? Wat zijn mensenrechten en hoe verschillen ze
van andere rechten? Rechtsfilosofen proberen een definitie te geven van het recht
2. normatieve analyse
- is een bepaalde wet rechtvaardig?
- welk mensenrecht zou zwaarder moeten wegen wanneer er twee botsen?
- waarom is het gerechtvaardigd om mensen te straffen bij overtredingen?
Is een bepaalde wet rechtvaardig? Welk mensen rechten zou zwaarder moeten wegen
wanneer er twee botsen? Hoe moeten we handen, wat zijn we anderen verschuldigd?
Waarom straffen we mensen bij overtredingen? Rechtsfilosofen proberen ons hierbij een
richtlijn aan de reiken over hoe we moeten handelen.
Rechtspositivisme zegt: het geldend recht bestaat uit de wetgeving die is uitgevaardigd door de
aangewezen soeverein (autoriteit) strikt onderscheid tussen recht en moraal
Natuurrecht zegt: er is een geheel van regels of wetten, dat voorafgaat of onafhankelijk van het
positief recht bestaat het positief recht moet zoveel mogelijk in overeenstemming zijn met het
natuurlijk recht
Spanning natuurrecht & rechtspositivisme
Antigone
o Geschreven rond 441 v. Chr
o Veel relevante thema’s
o Focus op spanning tussen natuurrecht en rechtspositivisme
Zie https://www.scholieren.com/verslag/samenvatting-kcv-antigone-759 voor een samenvatting
Antigone:
De tragedie van Antigone
Laios, koning van Thebe, is getrouwd met Iocaste. Ze krijgen een zoon; Oedipus. Van Oedipus wordt
voorspeld dat hij zijn eigen vader zal doden, en hij wordt daarom, orders van Laios, in het bos
achtergelaten. Hij wordt gevonden en opgevoed door een ander koningspaar. Als Oedipus hoort dat
hij zijn vader zal vermoorden, vlucht hij weg, omdat hij veel van zijn ‘vader’ houdt en hem natuurlijk
4
Samenvatting alle stof
Semester 2 2022
1
,Inhoudsopgave
Module 1: de aard van het recht.................................................................................................................... 4
Week l: natuurrecht.............................................................................................................................................4
Wat is rechtsfilosofie:......................................................................................................................................4
Natuurrecht (Antigone):..................................................................................................................................6
Rechtspositivisme (Creon)...............................................................................................................................6
Week ll. Natuurrecht............................................................................................................................................9
Het vroege werk van Gustav Radbruch...........................................................................................................9
De late Radbruch...........................................................................................................................................11
Verschillen vroege en late Radbruch m.b.t. rechters....................................................................................12
Natuurrecht samenvatting.............................................................................................................................12
Praktische toepassing: de Muurschutters.....................................................................................................13
Week lll. Rechtspositivisme................................................................................................................................14
Het rechtspositivisme van John Austin..........................................................................................................14
Samenvatting van Austins rechtspositivisme:...............................................................................................15
Discussie van Duits luftsicherheitsgesetz......................................................................................................16
Week IV. Rechtspositivisme................................................................................................................................17
H.L.A Hart.......................................................................................................................................................17
Beveltheorie:.................................................................................................................................................17
Formalisme....................................................................................................................................................18
Harts conclusie (samenvattend)....................................................................................................................19
De zuivere rechtsleer van Hans Kelsen..........................................................................................................19
Samenvatting.................................................................................................................................................21
Module 2: de rechtsstaat............................................................................................................................. 22
Week V. De rechtsstaat......................................................................................................................................22
Tamanaha......................................................................................................................................................22
Fullers acht beginselen van legaliteit............................................................................................................23
Week VI. Mensen rechten..................................................................................................................................25
Wat betekent ‘ik heb recht op x’?.................................................................................................................25
Moleculaire rechten......................................................................................................................................25
Wil-theorie en belangentheorie....................................................................................................................26
Samenvatting.................................................................................................................................................26
Wat zijn mensenrechten (nickel)...................................................................................................................28
Week Vll botsende grondrechten.......................................................................................................................31
Utilisme en mensenrechten..........................................................................................................................31
Utilisme vs. Mensenrechten..........................................................................................................................32
Botsende mensenrechten.............................................................................................................................32
Specifiëren van rechten.................................................................................................................................33
Botsende grondrechten.................................................................................................................................34
Module 3. De verhouding tussen individuen en het recht.............................................................................35
Week Vlll. Politieke verplichtingen (de morele verplichting om de wet te gehoorzamen)................................35
Politieke verplichting.....................................................................................................................................35
Redenen om de wet te gehoorzamen:..........................................................................................................35
Locke Bio........................................................................................................................................................36
Fair play argument.........................................................................................................................................38
Samenvatting.................................................................................................................................................38
Week lX. De rechtvaardiging van straf..............................................................................................................39
Benthams utilisme.........................................................................................................................................39
2
, Samenvatting.................................................................................................................................................41
Retributivisme................................................................................................................................................41
Samenvatting.................................................................................................................................................42
Week X – Vrije wil...............................................................................................................................................43
Vrije wil is cruciaal voor het recht.................................................................................................................43
Lamme: vrije wil bestaat niet........................................................................................................................44
Morse: vrije wil intact....................................................................................................................................44
Gevolgen als vrije wil verdwijnt.....................................................................................................................45
Gevolgen voor strafpraktijk als vrije wil verdwijnt........................................................................................46
Gevolgen voor het recht als vrije wil verdwijnt.............................................................................................46
Samenvatting.................................................................................................................................................46
Week XI – Burgerlijke ongehoorzaamheid/ Klokkenluiden................................................................................47
Rawls en de standaarddefinitie van burgerlijke ongehoorzaamheid............................................................47
Argumenten tegen burgerlijke ongehoorzaamheid......................................................................................47
Samenvatting.................................................................................................................................................48
Klokkenluiden en Bo......................................................................................................................................48
Snowdens Rechtvaardiging............................................................................................................................48
Wat zegt het recht?.......................................................................................................................................49
Kriktiek op klokkenluiden (Shiffrin)...............................................................................................................50
Samenvatting.................................................................................................................................................50
Week Xll – Gewetensbezwaren en liberale neutraliteit.....................................................................................51
Liberale neutraliteit.......................................................................................................................................51
Rawls: original position..................................................................................................................................51
Rawls: Twee rechtvaardigheidsbeginselen....................................................................................................52
Liberale neutraliteit.......................................................................................................................................52
Samenvatting liberale neutraliteit.................................................................................................................53
Arrest in vogelvlucht......................................................................................................................................53
3
, Module 1: de aard van het recht
Week l: natuurrecht
Conceptuele analyse: mensenrechten zijn universele, onvervreemdbare rechten gericht tegen staten
Normatieve analyse: iedereen zou gelijke rechten moeten hebben op basis van hun mens-zijn alleen
Wat is rechtsfilosofie:
Filosofen willen weten wat essentiële kenmerken van het recht zijn definitie geven die niet
gebonden is aan tijd of cultuur
Dubbele taak van de rechtsfilosofie
1. conceptuele analyse:
- wat is het recht?
- wat is de rechtsstaat?
Dit gaat over het verhelderen van de begrippen. Waar hebben we het over als we het
hebben over het recht of over de rechtsstaat? Wat zijn mensenrechten en hoe verschillen ze
van andere rechten? Rechtsfilosofen proberen een definitie te geven van het recht
2. normatieve analyse
- is een bepaalde wet rechtvaardig?
- welk mensenrecht zou zwaarder moeten wegen wanneer er twee botsen?
- waarom is het gerechtvaardigd om mensen te straffen bij overtredingen?
Is een bepaalde wet rechtvaardig? Welk mensen rechten zou zwaarder moeten wegen
wanneer er twee botsen? Hoe moeten we handen, wat zijn we anderen verschuldigd?
Waarom straffen we mensen bij overtredingen? Rechtsfilosofen proberen ons hierbij een
richtlijn aan de reiken over hoe we moeten handelen.
Rechtspositivisme zegt: het geldend recht bestaat uit de wetgeving die is uitgevaardigd door de
aangewezen soeverein (autoriteit) strikt onderscheid tussen recht en moraal
Natuurrecht zegt: er is een geheel van regels of wetten, dat voorafgaat of onafhankelijk van het
positief recht bestaat het positief recht moet zoveel mogelijk in overeenstemming zijn met het
natuurlijk recht
Spanning natuurrecht & rechtspositivisme
Antigone
o Geschreven rond 441 v. Chr
o Veel relevante thema’s
o Focus op spanning tussen natuurrecht en rechtspositivisme
Zie https://www.scholieren.com/verslag/samenvatting-kcv-antigone-759 voor een samenvatting
Antigone:
De tragedie van Antigone
Laios, koning van Thebe, is getrouwd met Iocaste. Ze krijgen een zoon; Oedipus. Van Oedipus wordt
voorspeld dat hij zijn eigen vader zal doden, en hij wordt daarom, orders van Laios, in het bos
achtergelaten. Hij wordt gevonden en opgevoed door een ander koningspaar. Als Oedipus hoort dat
hij zijn vader zal vermoorden, vlucht hij weg, omdat hij veel van zijn ‘vader’ houdt en hem natuurlijk
4
