Strafrechtspleging I
Criminologie (in boek): is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en
achtergronden van menselijke gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en de wijze
waarop de overheid en de maatschappij daarop reageert.
Kritische criminologie: definieert het object van studie breder: gedrag dat schadelijk en verwijtbaar is,
ongeacht of het nu strafbaar is gesteld of niet.
Kernvragen criminologie
• (Definitie) welke vormen van schadelijk gedrag definiëren we als criminaliteit en waarom?
• (Aard) Hoe groot zijn specifieke criminaliteitsproblemen? Hoe kunnen we die meten? Hoe
werken verschillende soorten criminaliteit? Wat heb je ervoor nodig om ze te kunnen uitvoeren
(kennis, vaardigheden, hulpmiddelen)?
• (Verklaring) Waar wordt criminaliteit door veroorzaakt? Waardoor wordt crimineel gedrag
verklaard?
o Ligt het aan de mens? Vrije wil of persoonskenmerken?
o Ligt het aan de omgeving? Zowel de sociale als politiek-economische structuren.
• (Consequenties) Wat zijn de gevolgen? Voor daders, slachtoffers, samenleving als geheel en
ecosystemen?
• (Evaluatie) Wat kun je eertegen doen? Haalt straffen iets uit? Welke preventiemaatregelen kun
je nemen?
Onderzoek wordt gedaan op 3 niveaus binnen criminologie
• Maatschappelijke factoren die een rol kunnen spelen;
• Het criminele proces;
• Daders/slachtoffers
Bijv. doping
- Welke vragen op maatschappelijk niveau zouden gesteld kunnen worden?
o Waar komt die behoefte van doping vandaan?
▪ Veel mensen willen er gespierd uitziet naar de buitenwereld toe.
- Criminele proces
o Wat is er al allemaal op de markt?
o Hoe gaat de productie en handel?
o Hoe verstoor je dit proces?
- Daders/Slachtoffers
o Achtergrond daders?
o Schade gezondheid?
o Ondermijning?
,Wat is de mainstream benadering van criminologie?
• Beperkt zich tot de strafbaar gestelde gedragingen binnen het wetboek van Strafrecht
o Nadruk op street crimes zoals diefstal, inbraak en overvallen etc;
o Daders: primair afkomstig uit sociaal en economisch achtergestelde bevolkingsgroepen;
o Sterk kwantitatief gericht (evidence based (onderzoek op grote groepen en met
statistieken onderbouwd), hot spots).
Eerste uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• Witteboordencriminaliteit
o Criminaliteit gepleegd door individuen en bedrijven die hoog op de maatschappelijke
ladder staan.
o De aangerichte schade is veel groter dan street crimes: toch veel lagere
opsporingsprioriteiten en straffen.
Bij de kritische criminologen gaat het niet enkel om de strafbaarstellingen in het Wetboek van
Strafrecht, maar gaat verder dan dat.
• Zij richten zich op maatschappelijke schade (social harm);
o Wanneer is er dan sprake van maatschappelijke schade?
• Paddy Hillyard wilde criminologie veranderen naar zemiologie (Grieks: schade o.i.d.).
Problemen als je je richt op maatschappelijke schade
• Veel te breed begrip: fysieke schade, financiële schade, emotionele schade etc.
• Je kunt niet elke vorm van tegenslag of oneerlijkheid die schade veroorzaakt als criminologisch
relevant beschouwen;
• Empirisch lastig of gedrag schadelijk is;
• Niet enkel schadelijk gedrag, maar ook afkeurenswaardig gedrag kan in het Wetboek van
Strafrecht worden opgenomen.
Robert Agnew: stelde voor alleen te focussen op verwijtbare schade die met opzet wordt veroorzaakt.
Het hangt er dus vanaf welke opvatting je over criminologie aanhangt om te bepalen of het onder
criminologie valt!
,Tweede uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• State crime
o Een actie of omissie door overheidsactoren die ertoe leidt dat nationale of
internationale regelgeving wordt overtreden, mensenrechten worden geschonden, er
systematisch leed wordt veroorzaakt, al dan niet door instituties, tegen de bevolking
van het land in kwestie of tegen de bevolking van een ander land.
o Wat valt onder ‘staat’ → overheidsinstituties die de bevoegdheid hebben geweld te
gebruiken of sancties op te leggen, of ten uitvoer te leggen (detentiecentra) en die
belasting kunnen heffen.
▪ IS was ook een soort staat, want had er alle kenmerken van. De vraag is of je het
begrip niet moet oprekken om deze non governmental actors eronder te laten
vallen.
o Historisch gezien zijn (lokale) machthebbers, maar ook de kerk, verantwoordelijk
geweest voor activiteiten die we als misdaden kunnen beschouwen.
• Moderne state crime:
o Ook misdaden gepleegd door veiligheidsdiensten, militaire apparaat zoals genocide,
marteling etc;
o Politieke misdaden zoals censuur of overheidscorruptie;
o Niet bestrijden van bevorderen van sociale en culturele misdaden zoals institutioneel
racisme.
Een gemengde benadering: state-corporate crime
• Handelingen die illegaal zijn of maatschappelijk schadelijk, waarvoor de overheid en private
partijen gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen.
• Twee belangrijke vormen:
o State initiated state-corporate crime
Criminele of schadelijke activiteiten die door de overheid worden geïnitieerd om
politieke doelstellingen te bereiken en waarbij bedrijven (mede) worden ingeschakeld
door de uitvoering (holocaust → bedrijf dat gas leverde voor de gaskamers).
o State facilitated state-corporate crime
Criminele of schadelijke activiteiten die door private partijen worden geïnitieerd, bijv.
uit winstoogmerk, waartegen de overheid niet optreedt (holocaust → IBM heeft de
ponskaartenmachines waarmee voortgang van de holocaust administratief kon worden
bijgehouden. Het Amerikaanse bedrijf inde de grote winsten).
Derde uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• Groene criminologie
o Bestuderen milieucriminaliteit en activiteiten die schadelijk zijn voor mensen, maar ook
voor flora en fauna, alsmede voor ecosystemen in den brede zin;
o Flora, fauna en ecosystemen zijn meestal slachtoffers (hoewel flora en fauna ook daders
kunnen zijn);
o Milieucriminaliteit heeft negatieve gevolgen voor de gezondheid, levenskwaliteit en
zelfs voor het voortbestaan van grote groepen mensen en andere levende wezens,
terwijl de schadelijke gevolgen langdurig zijn.
, Criminologie van de Global South
Criminologie (in boek): is de wetenschap die zich bezighoudt met de bestudering van de aard en
achtergronden van menselijke gedragingen die door de wetgever strafbaar zijn gesteld en de wijze
waarop de overheid en de maatschappij daarop reageert.
Kritische criminologie: definieert het object van studie breder: gedrag dat schadelijk en verwijtbaar is,
ongeacht of het nu strafbaar is gesteld of niet.
Kernvragen criminologie
• (Definitie) welke vormen van schadelijk gedrag definiëren we als criminaliteit en waarom?
• (Aard) Hoe groot zijn specifieke criminaliteitsproblemen? Hoe kunnen we die meten? Hoe
werken verschillende soorten criminaliteit? Wat heb je ervoor nodig om ze te kunnen uitvoeren
(kennis, vaardigheden, hulpmiddelen)?
• (Verklaring) Waar wordt criminaliteit door veroorzaakt? Waardoor wordt crimineel gedrag
verklaard?
o Ligt het aan de mens? Vrije wil of persoonskenmerken?
o Ligt het aan de omgeving? Zowel de sociale als politiek-economische structuren.
• (Consequenties) Wat zijn de gevolgen? Voor daders, slachtoffers, samenleving als geheel en
ecosystemen?
• (Evaluatie) Wat kun je eertegen doen? Haalt straffen iets uit? Welke preventiemaatregelen kun
je nemen?
Onderzoek wordt gedaan op 3 niveaus binnen criminologie
• Maatschappelijke factoren die een rol kunnen spelen;
• Het criminele proces;
• Daders/slachtoffers
Bijv. doping
- Welke vragen op maatschappelijk niveau zouden gesteld kunnen worden?
o Waar komt die behoefte van doping vandaan?
▪ Veel mensen willen er gespierd uitziet naar de buitenwereld toe.
- Criminele proces
o Wat is er al allemaal op de markt?
o Hoe gaat de productie en handel?
o Hoe verstoor je dit proces?
- Daders/Slachtoffers
o Achtergrond daders?
o Schade gezondheid?
o Ondermijning?
,Wat is de mainstream benadering van criminologie?
• Beperkt zich tot de strafbaar gestelde gedragingen binnen het wetboek van Strafrecht
o Nadruk op street crimes zoals diefstal, inbraak en overvallen etc;
o Daders: primair afkomstig uit sociaal en economisch achtergestelde bevolkingsgroepen;
o Sterk kwantitatief gericht (evidence based (onderzoek op grote groepen en met
statistieken onderbouwd), hot spots).
Eerste uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• Witteboordencriminaliteit
o Criminaliteit gepleegd door individuen en bedrijven die hoog op de maatschappelijke
ladder staan.
o De aangerichte schade is veel groter dan street crimes: toch veel lagere
opsporingsprioriteiten en straffen.
Bij de kritische criminologen gaat het niet enkel om de strafbaarstellingen in het Wetboek van
Strafrecht, maar gaat verder dan dat.
• Zij richten zich op maatschappelijke schade (social harm);
o Wanneer is er dan sprake van maatschappelijke schade?
• Paddy Hillyard wilde criminologie veranderen naar zemiologie (Grieks: schade o.i.d.).
Problemen als je je richt op maatschappelijke schade
• Veel te breed begrip: fysieke schade, financiële schade, emotionele schade etc.
• Je kunt niet elke vorm van tegenslag of oneerlijkheid die schade veroorzaakt als criminologisch
relevant beschouwen;
• Empirisch lastig of gedrag schadelijk is;
• Niet enkel schadelijk gedrag, maar ook afkeurenswaardig gedrag kan in het Wetboek van
Strafrecht worden opgenomen.
Robert Agnew: stelde voor alleen te focussen op verwijtbare schade die met opzet wordt veroorzaakt.
Het hangt er dus vanaf welke opvatting je over criminologie aanhangt om te bepalen of het onder
criminologie valt!
,Tweede uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• State crime
o Een actie of omissie door overheidsactoren die ertoe leidt dat nationale of
internationale regelgeving wordt overtreden, mensenrechten worden geschonden, er
systematisch leed wordt veroorzaakt, al dan niet door instituties, tegen de bevolking
van het land in kwestie of tegen de bevolking van een ander land.
o Wat valt onder ‘staat’ → overheidsinstituties die de bevoegdheid hebben geweld te
gebruiken of sancties op te leggen, of ten uitvoer te leggen (detentiecentra) en die
belasting kunnen heffen.
▪ IS was ook een soort staat, want had er alle kenmerken van. De vraag is of je het
begrip niet moet oprekken om deze non governmental actors eronder te laten
vallen.
o Historisch gezien zijn (lokale) machthebbers, maar ook de kerk, verantwoordelijk
geweest voor activiteiten die we als misdaden kunnen beschouwen.
• Moderne state crime:
o Ook misdaden gepleegd door veiligheidsdiensten, militaire apparaat zoals genocide,
marteling etc;
o Politieke misdaden zoals censuur of overheidscorruptie;
o Niet bestrijden van bevorderen van sociale en culturele misdaden zoals institutioneel
racisme.
Een gemengde benadering: state-corporate crime
• Handelingen die illegaal zijn of maatschappelijk schadelijk, waarvoor de overheid en private
partijen gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen.
• Twee belangrijke vormen:
o State initiated state-corporate crime
Criminele of schadelijke activiteiten die door de overheid worden geïnitieerd om
politieke doelstellingen te bereiken en waarbij bedrijven (mede) worden ingeschakeld
door de uitvoering (holocaust → bedrijf dat gas leverde voor de gaskamers).
o State facilitated state-corporate crime
Criminele of schadelijke activiteiten die door private partijen worden geïnitieerd, bijv.
uit winstoogmerk, waartegen de overheid niet optreedt (holocaust → IBM heeft de
ponskaartenmachines waarmee voortgang van de holocaust administratief kon worden
bijgehouden. Het Amerikaanse bedrijf inde de grote winsten).
Derde uitbreiding van het object van studie van de criminologie
• Groene criminologie
o Bestuderen milieucriminaliteit en activiteiten die schadelijk zijn voor mensen, maar ook
voor flora en fauna, alsmede voor ecosystemen in den brede zin;
o Flora, fauna en ecosystemen zijn meestal slachtoffers (hoewel flora en fauna ook daders
kunnen zijn);
o Milieucriminaliteit heeft negatieve gevolgen voor de gezondheid, levenskwaliteit en
zelfs voor het voortbestaan van grote groepen mensen en andere levende wezens,
terwijl de schadelijke gevolgen langdurig zijn.
, Criminologie van de Global South
