4/5/6 VWO SPREKEND VERLEDEN
Hoofdstuk 5 Veranderingen in de Nieuwe Tijd
TIJDLIJN
1500- 1800 = begin van de Europese expansie
1500- 1600 = Europese expansie overzee (Portugezen, Spanjaarden)
1500- 1850 = Handelskapitalisme en begin wereldeconomie
1500 – 1760 = Renaissance
1500 – 1789 = opkomst machtige vorsten (absolutisme)
1517- 1600 = hervorming
1600 – 1760 = Barok
1600 – 1850 = wetenschappelijke revolutie
1660 – 1789 = Ancien Régime
1700 – 1789 = Verlichting
1700 – 1789 = Verlichte despoten
1750 – 1850 = Abolitionisme
1760 – 1850 = Classicisme
1789 – 1815 = Franse Revolutie
1799- 1815 = Napoleon
KENMERKENDE ASPECTEN
18. Het begin van de Europese overzeese expansie
19. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling
20. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid
21. De protestantste reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had
23. Het streven van vorsten naar absolute macht
25. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van de wereldeconomie
26. De wetenschappelijke revolutie
27. Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
, 28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse
verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de
daarmee verbonden transatlastische slavenhanden, en de opkomst van het abolitionisme
30. De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten,
grondrechten en staatsburgerschap
PARAGRAAF 1
De Portugezen begonnen de kust van Afrika te verkennen omdat:
Ze zochten bondgenoten tegen de moslims
Ze hoopten een zeeweg te vinden naar Azië (om de specerijen zelf te kunnen kopen)
1488 de Portugese bereiken de zuidelijkste punt van Afrika
1492 Columbus probeert via westelijke richting Azië te bereiken (Amerika)
1498 drie Portugese schepen bereiken India (onder leiding van Vasco da Gama)
1519- 1521 Portugees (Magelhaen) vaart om Amerika heen naar het westen en zo Azië
De Portugezen stichtten vooral aan de kust van India factorijen, vanuit daar werd handel gedreven
met de inheemse bevolking.
Bepaalde producten groeien niet in alle werelddelen handel. Door de handel tussen de
werelddelen ontstond er een wereldeconomie. In de 17 e eeuw was de handel zeker groot, ook bleef
het kopen van koloniale producten enorm kostbaar. Na de Late Middeleeuwen ontstond er
handelskapitalisme: eerste vorm van kapitalisme, waarbij de winst door middel van handel gemaakt
werd.
Spanjaarden en Portugezen stichtten in Amerika een groot rijk. Veel Spanjaarden en Portugezen
trokken naar Amerika om een nieuw bestaan op te bouwen. Ze dreven geen handel met de inheemse
bevolking en stichtten ook geen factorijen, omdat er in het binnenland rijke zilvermijnen en plantages
waren. De Nederlanders legden grote plantages aan in Suriname (koffie, tabak en suikerriet). Vanaf
de 19e eeuw legden de Europeanen in Azië plantages aan.
De Europeanen hadden voor de hun plantages (Amerika) veel werkkrachten nodig. De Amerikanen
daar konden niet goed in de zon werken, daar gebruikten zij slaven voor:
1. De WIC vertrok vanuit Nederland met een boot vol wapens
2. De WIC ruilde in Afrika de wapens met slaven (vaak door middel van vijandige stammen
tegen elkaar op te zetten)
3. De WIC vertrok naar Amerika met een hele boot vol Afrikaanse slaven
4. De WIC ruilde in Amerika de slaven tegen suikerriet, cacao en tabak en keerde terug
Eind van de 18e eeuw ontstaat abolitionisme: het streven om slavenhandel/ slavernij af te schaffen.
Dit werd gesteund door de christenen in Engeland volgens God is iedereen gelijk en zij volgen dus
de Bijbel. Zij richtten in 1787 de Society for the abolition of the Slave Trade op. In Frankrijk waren
aanhangers van de Verlichting ook tegen slavernij, omdat dat zo hoorde volgens de menselijke
natuur natuurwetten.
Hoofdstuk 5 Veranderingen in de Nieuwe Tijd
TIJDLIJN
1500- 1800 = begin van de Europese expansie
1500- 1600 = Europese expansie overzee (Portugezen, Spanjaarden)
1500- 1850 = Handelskapitalisme en begin wereldeconomie
1500 – 1760 = Renaissance
1500 – 1789 = opkomst machtige vorsten (absolutisme)
1517- 1600 = hervorming
1600 – 1760 = Barok
1600 – 1850 = wetenschappelijke revolutie
1660 – 1789 = Ancien Régime
1700 – 1789 = Verlichting
1700 – 1789 = Verlichte despoten
1750 – 1850 = Abolitionisme
1760 – 1850 = Classicisme
1789 – 1815 = Franse Revolutie
1799- 1815 = Napoleon
KENMERKENDE ASPECTEN
18. Het begin van de Europese overzeese expansie
19. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling
20. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid
21. De protestantste reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had
23. Het streven van vorsten naar absolute macht
25. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van de wereldeconomie
26. De wetenschappelijke revolutie
27. Rationeel optimisme en ‘verlicht denken’ dat werd toegepast op alle terreinen van de
samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen
, 28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse
verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)
29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de
daarmee verbonden transatlastische slavenhanden, en de opkomst van het abolitionisme
30. De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten,
grondrechten en staatsburgerschap
PARAGRAAF 1
De Portugezen begonnen de kust van Afrika te verkennen omdat:
Ze zochten bondgenoten tegen de moslims
Ze hoopten een zeeweg te vinden naar Azië (om de specerijen zelf te kunnen kopen)
1488 de Portugese bereiken de zuidelijkste punt van Afrika
1492 Columbus probeert via westelijke richting Azië te bereiken (Amerika)
1498 drie Portugese schepen bereiken India (onder leiding van Vasco da Gama)
1519- 1521 Portugees (Magelhaen) vaart om Amerika heen naar het westen en zo Azië
De Portugezen stichtten vooral aan de kust van India factorijen, vanuit daar werd handel gedreven
met de inheemse bevolking.
Bepaalde producten groeien niet in alle werelddelen handel. Door de handel tussen de
werelddelen ontstond er een wereldeconomie. In de 17 e eeuw was de handel zeker groot, ook bleef
het kopen van koloniale producten enorm kostbaar. Na de Late Middeleeuwen ontstond er
handelskapitalisme: eerste vorm van kapitalisme, waarbij de winst door middel van handel gemaakt
werd.
Spanjaarden en Portugezen stichtten in Amerika een groot rijk. Veel Spanjaarden en Portugezen
trokken naar Amerika om een nieuw bestaan op te bouwen. Ze dreven geen handel met de inheemse
bevolking en stichtten ook geen factorijen, omdat er in het binnenland rijke zilvermijnen en plantages
waren. De Nederlanders legden grote plantages aan in Suriname (koffie, tabak en suikerriet). Vanaf
de 19e eeuw legden de Europeanen in Azië plantages aan.
De Europeanen hadden voor de hun plantages (Amerika) veel werkkrachten nodig. De Amerikanen
daar konden niet goed in de zon werken, daar gebruikten zij slaven voor:
1. De WIC vertrok vanuit Nederland met een boot vol wapens
2. De WIC ruilde in Afrika de wapens met slaven (vaak door middel van vijandige stammen
tegen elkaar op te zetten)
3. De WIC vertrok naar Amerika met een hele boot vol Afrikaanse slaven
4. De WIC ruilde in Amerika de slaven tegen suikerriet, cacao en tabak en keerde terug
Eind van de 18e eeuw ontstaat abolitionisme: het streven om slavenhandel/ slavernij af te schaffen.
Dit werd gesteund door de christenen in Engeland volgens God is iedereen gelijk en zij volgen dus
de Bijbel. Zij richtten in 1787 de Society for the abolition of the Slave Trade op. In Frankrijk waren
aanhangers van de Verlichting ook tegen slavernij, omdat dat zo hoorde volgens de menselijke
natuur natuurwetten.
