HC Introductie public health en sociale geneeskunde
PH: the science and arts of preventing disease, prolonging life and promoting health through the
organized efforts of society. Gelijke kansen. Collectieve interventies.
Waar in ons zorgstelsel vind je de public health: populatie (instellingen = publieke gezondheidszorg),
huisartsgnk, kliniek. Instellingen zoals de GGD, RIVM, jeugdzorg, verslavingszorg, UWV. Thema-
instellingen, landelijke kennisinstituten, gezondheidsfondsen.
Wie werken er in de PH: twee richtingen: bedrijfsgeneeskunde – Verzekeringsgezondheid; maatschappij
en gezondheid (forensisch arts, beleid en advies, donorarts).
Populatieverschillen in longkankersterfte niet door individuele verschillen maar populatieverschillen in
rookprevalentie. Patronen in ziekte en sterfte zijn vaak te herleiden tot culturele, politieke, sociale en
andere maatschappelijke verschillen.
Denk voor kanker ook aan trends als: bescherming/risico door anticonceptiepil, later kinderen krijgen
(borst), minder borstvoeding (borst), meer auto's, minder noodzaak om te bewegen (colon en borst),
obesogene omgeving, slechte voeding (dikke darm), alcohol (slokdarm), pruimtabak (keel), zon (huid)
Factoren voor gezondheid:
- Biologische en genetische factoren: leeftijd, genetica, geslacht, microbioom
- Fysieke en sociale omgeving: vervuiling, sociale/financiële omgeving, scholen
- Leefstijl: roken, alcohol, voeding, bewegen, verslaving, ontspanning, seksualiteit
- Gezondheidszorgsysteem: aanbod, vraag, toegankelijkheid, efficiëntie, kwaliteit, betaalbaarheid
Leefstijl en omgeving spelen de belangrijkste rol.
Preventie: indelen naar doelgroep; fase van de ziekte; type maatregel; methode van uitvoering. Doel
gezond blijven en gezondheid bevorderen en beschermen. Screening. Individueel – selectief –
universeel. Fase van ziekte: primair (voorkomen van ziekte), secundair (vroegtijdig opsporen van ziekte
als er nog geen symptomen zijn), tertiair (voorkomen van erger/complicaties).
Kerntaken: monitoren, preventie, interventies, gezondheidsbevordering, integraal beleid, wet en
regelgeving, kwaliteit en organisatie, GHOR, vangnet, R&D, opleiding
Wet publieke gezondheid (Wpg): wettelijke verankering van publieke gezondheid in onze maatschappij.
Organisatie van de openbare gezondheidszorg, bestrijding van infectieziektecrisis en de isolatie van
personen, jeugd- en ouderengezondheidszorg. Rijksvaccinatieprogramma. Meldingsplicht.
=============================================================================
Nederlanders leven bijna een jaar korter door fijnstof. Fijnstof veroorzaakt meer ziekteoverlast dan
blootstelling aan verkeersgeluid. Gezondheidseffecten kunnen zowel bij korte en lange blootstelling
optreden. Hoe kleiner de deeltjes, hoe schadelijker.
0 algemene bevolking, 1 risicogroep, 2 kwetsbaar in gemeenschap, 3 kwetsbaar in instituties, 4
kwetsbaar op straat
,HC Bevolkingsonderzoeken
Een bevolkingsonderzoek of screening is het onderzoeken van een in principe gezonde populatie om
asymptomatische gevallen van een ziekte op het spoor te komen, in de veronderstelling dat deze
aandoening in een vroeg stadium misschien beter te behandelen is. Hoge specificiteit belangrijk.
Screening criteria: Voordelen: sterfte en morbiditeit
voorkomen, geruststelling, positieve
beïnvloeding risicogedrag
Nadelen: test met belasting en kans op
complicaties, angst, onnodige testen
door fout-positieve uitslag, lead time,
overdiagnose en -behandeling,
onbedoelde nevenbevindingen,
onterechte geruststelling, negatief
Later uitgebreid door de WHO. beïnvloeden van risicogedrag.
Hoe meet je effectiviteit: verbeterde overleving na diagnose (lead time bias, length bias).
Afweging: aantal mensen om te screenen om 1 dode te voorkomen, aantal mensen die een colonscopie
ondergaan om een relevante afwijking te vinden, aantal mensen die worden overgediagnosticeerd om 1
dode te voorkomen. QALYs -> quality adjusted life years. Kwaliteit van leven gecombineerd met
levensjaren. Kwaliteit van leven weergegeven dmv een utiliteit van 0 (dood) tot 1 (perfecte kwaliteit).
Belang kosteneffectiviteit: maximaliseren gezondheid, zoveel mogelijk QALYs, als inefficiënte
interventies worden vergoed, zijn minder middelen beschikbaar voor efficiëntie interventies. Ca €2500
per QALY.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
RIVM: agentschap van het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport.
Het centrum voor bevolkingsonderzoek:
- Pre – en neonatale screening: bloedonderzoek zwangeren, prenatale screening op down-,
edwards- en patausyndroom, 20-wk echo, neonatale hielprik- en gehoorscreening
- Kanker en griep: baarmoederhals/borst/kankerscreening, nationaal programma grieppreventie,
pneumokokken vaccinatie, covid
Taken: nationale coördinatie, financieren, kwaliteitsbeoordeling en –borging, zorgen voor een goede
informatiehuishouding, monitoren, evalueren, communiceren, kennis bundelen en innoveren, adviseren
Bevolkingsonderzoeken naar kanker: baarmoederhalskanker v 30-60 (elke 5 jr), borstkanker v 50-75 (2/3
jr), darmkanker m en v 55-75 (2 jr). 5 private regionale screeningsorganisaties. Nu fusie in 1 organisatie.
Toekomst: arbeidsmarktproblematiek, waar screenen, risicostratificatie, doelgroep
, HC Bouw en werking van de gezondheidszorg
Volksgezondheid: Publieke gezondheidszorg/corona en Curatieve en langdurige zorg/palliatieve zorg
Publieke gezondheidszorg
Preventie: bestrijding infectieziekten, betere arbeidsomstandigheden, betere verkeersveiligheid,
rookverbod, alcohol, schoolkantines, overgewicht, vaccinaties.
Curatieve en langdurige zorg
Zorgsysteem in NL: privaat, met publieke borging => gereguleerde marktwerking. Coördinatie: overleg.
Gezondheidszorgsysteem soorten:
- Verzekeringsstelsel, Bismark: oa in NL. Focus kwaliteit.
- Genationaliseerde zorgsysteem, Beveridge: oa in Engeland, Canada, Scandinavië, Spanje. Focus
toegankelijkheid.
- Gereguleerde marktwerking, Eindhoven: in Amerika. Focus doelmatigheid.
Meeste kosten gaan naar medisch specialistische zorg, verpleging en verzorging, gehandicapten zorg en
overige zorgaanbieders. Contourennota -> stelsel verbeteren en betaalbaar houden: inzetten op
preventie, sturen op samenwerking en regie, ruimte voor vernieuwing en werkplezier.
Zorgdriehoek: patiënten, zorgaanbieders, zorgverzekeraars (zorgverzekering <=> WLZ <=> WMO). Van €
=> kwaliteit. Richtlijnen, zorgstandaarden, transparantie, prestatie-indicatoren, vignetten.
Patiënten:
- Pre-conceptionele screening -> jeugdgezondheidszorg -> volwassenen -> einde leven
- Wetten: Wkkgz (wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg), WGBO
- Pt zijn ouder en mondiger. Betrokken bij richtlijnontwikkeling. Chronische ziekten -> organisatie
van de zorg. Gedeelde besluitvorming. Zelfredzaamheid/zelfdiagnostiek.
Voor pt belangrijke indicatoren: complicaties per behandeling, wachtlijst, sterftecijfer, opnameduur,
aantal operaties per specialist, prijs.
Beoordeling kwaliteit door pt: hygiëne, uitleg over behandeling, uitkomst behandeling, tijd en aandacht,
pt-veiligheid, respect en begrip, samenwerking en afstemming, vriendelijkheid, samenwerking met
andere zorgverleners, aanbod geconcentreerde specialistische zorg.
Zorgaanbieders:
- Eerste lijn, tweede lijn (concentratie van zorg), anderhalfde lijn (ketenzorg,
populatiebekostiging), nieuwe beroepen, nulde lijn (zelf medicatie bestellen), apotheker
Belangrijke wetgeving tav zorgaanbieders: Wet BIG, Wkkgz
- Kwaliteit =? -> meetbaar, pt-ervaringen, pt-tevredenheid
- Medische fouten: 4% tgv tekort aan kennis, rest: klinisch redeneren, miscommunicatie,
desinteresse/gebrek aan commitment. Cijfers over medische fouten: IGZ 1/1/2016-9/10/2017 =
1965. Daadwerkelijke fout: 1163. Jaarlijks overlijden 36.000 pt in nl ziekenhuizen. 3 op de 1000
pt overlijden in ziekenhuizen tgv medische fouten
Wet langdurige zorg: verplichte volksverzekering voor meest kwetsbare mensen. Inkomensafhankelijke
premie via loonbelasting -> fonds langdurige zorg, beheer door ZiN. Ook inkomensafhankelijke eigen
bijdrage. Zorg in natura dan wel betaling via PBG. In natura (deels) -> CAK -> betaalt
zorgaanbieders/beheer PGB's door SVB. Uitvoering door Wlz-uitvoerders/zorgkantoren.
PH: the science and arts of preventing disease, prolonging life and promoting health through the
organized efforts of society. Gelijke kansen. Collectieve interventies.
Waar in ons zorgstelsel vind je de public health: populatie (instellingen = publieke gezondheidszorg),
huisartsgnk, kliniek. Instellingen zoals de GGD, RIVM, jeugdzorg, verslavingszorg, UWV. Thema-
instellingen, landelijke kennisinstituten, gezondheidsfondsen.
Wie werken er in de PH: twee richtingen: bedrijfsgeneeskunde – Verzekeringsgezondheid; maatschappij
en gezondheid (forensisch arts, beleid en advies, donorarts).
Populatieverschillen in longkankersterfte niet door individuele verschillen maar populatieverschillen in
rookprevalentie. Patronen in ziekte en sterfte zijn vaak te herleiden tot culturele, politieke, sociale en
andere maatschappelijke verschillen.
Denk voor kanker ook aan trends als: bescherming/risico door anticonceptiepil, later kinderen krijgen
(borst), minder borstvoeding (borst), meer auto's, minder noodzaak om te bewegen (colon en borst),
obesogene omgeving, slechte voeding (dikke darm), alcohol (slokdarm), pruimtabak (keel), zon (huid)
Factoren voor gezondheid:
- Biologische en genetische factoren: leeftijd, genetica, geslacht, microbioom
- Fysieke en sociale omgeving: vervuiling, sociale/financiële omgeving, scholen
- Leefstijl: roken, alcohol, voeding, bewegen, verslaving, ontspanning, seksualiteit
- Gezondheidszorgsysteem: aanbod, vraag, toegankelijkheid, efficiëntie, kwaliteit, betaalbaarheid
Leefstijl en omgeving spelen de belangrijkste rol.
Preventie: indelen naar doelgroep; fase van de ziekte; type maatregel; methode van uitvoering. Doel
gezond blijven en gezondheid bevorderen en beschermen. Screening. Individueel – selectief –
universeel. Fase van ziekte: primair (voorkomen van ziekte), secundair (vroegtijdig opsporen van ziekte
als er nog geen symptomen zijn), tertiair (voorkomen van erger/complicaties).
Kerntaken: monitoren, preventie, interventies, gezondheidsbevordering, integraal beleid, wet en
regelgeving, kwaliteit en organisatie, GHOR, vangnet, R&D, opleiding
Wet publieke gezondheid (Wpg): wettelijke verankering van publieke gezondheid in onze maatschappij.
Organisatie van de openbare gezondheidszorg, bestrijding van infectieziektecrisis en de isolatie van
personen, jeugd- en ouderengezondheidszorg. Rijksvaccinatieprogramma. Meldingsplicht.
=============================================================================
Nederlanders leven bijna een jaar korter door fijnstof. Fijnstof veroorzaakt meer ziekteoverlast dan
blootstelling aan verkeersgeluid. Gezondheidseffecten kunnen zowel bij korte en lange blootstelling
optreden. Hoe kleiner de deeltjes, hoe schadelijker.
0 algemene bevolking, 1 risicogroep, 2 kwetsbaar in gemeenschap, 3 kwetsbaar in instituties, 4
kwetsbaar op straat
,HC Bevolkingsonderzoeken
Een bevolkingsonderzoek of screening is het onderzoeken van een in principe gezonde populatie om
asymptomatische gevallen van een ziekte op het spoor te komen, in de veronderstelling dat deze
aandoening in een vroeg stadium misschien beter te behandelen is. Hoge specificiteit belangrijk.
Screening criteria: Voordelen: sterfte en morbiditeit
voorkomen, geruststelling, positieve
beïnvloeding risicogedrag
Nadelen: test met belasting en kans op
complicaties, angst, onnodige testen
door fout-positieve uitslag, lead time,
overdiagnose en -behandeling,
onbedoelde nevenbevindingen,
onterechte geruststelling, negatief
Later uitgebreid door de WHO. beïnvloeden van risicogedrag.
Hoe meet je effectiviteit: verbeterde overleving na diagnose (lead time bias, length bias).
Afweging: aantal mensen om te screenen om 1 dode te voorkomen, aantal mensen die een colonscopie
ondergaan om een relevante afwijking te vinden, aantal mensen die worden overgediagnosticeerd om 1
dode te voorkomen. QALYs -> quality adjusted life years. Kwaliteit van leven gecombineerd met
levensjaren. Kwaliteit van leven weergegeven dmv een utiliteit van 0 (dood) tot 1 (perfecte kwaliteit).
Belang kosteneffectiviteit: maximaliseren gezondheid, zoveel mogelijk QALYs, als inefficiënte
interventies worden vergoed, zijn minder middelen beschikbaar voor efficiëntie interventies. Ca €2500
per QALY.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
RIVM: agentschap van het ministerie van volksgezondheid, welzijn en sport.
Het centrum voor bevolkingsonderzoek:
- Pre – en neonatale screening: bloedonderzoek zwangeren, prenatale screening op down-,
edwards- en patausyndroom, 20-wk echo, neonatale hielprik- en gehoorscreening
- Kanker en griep: baarmoederhals/borst/kankerscreening, nationaal programma grieppreventie,
pneumokokken vaccinatie, covid
Taken: nationale coördinatie, financieren, kwaliteitsbeoordeling en –borging, zorgen voor een goede
informatiehuishouding, monitoren, evalueren, communiceren, kennis bundelen en innoveren, adviseren
Bevolkingsonderzoeken naar kanker: baarmoederhalskanker v 30-60 (elke 5 jr), borstkanker v 50-75 (2/3
jr), darmkanker m en v 55-75 (2 jr). 5 private regionale screeningsorganisaties. Nu fusie in 1 organisatie.
Toekomst: arbeidsmarktproblematiek, waar screenen, risicostratificatie, doelgroep
, HC Bouw en werking van de gezondheidszorg
Volksgezondheid: Publieke gezondheidszorg/corona en Curatieve en langdurige zorg/palliatieve zorg
Publieke gezondheidszorg
Preventie: bestrijding infectieziekten, betere arbeidsomstandigheden, betere verkeersveiligheid,
rookverbod, alcohol, schoolkantines, overgewicht, vaccinaties.
Curatieve en langdurige zorg
Zorgsysteem in NL: privaat, met publieke borging => gereguleerde marktwerking. Coördinatie: overleg.
Gezondheidszorgsysteem soorten:
- Verzekeringsstelsel, Bismark: oa in NL. Focus kwaliteit.
- Genationaliseerde zorgsysteem, Beveridge: oa in Engeland, Canada, Scandinavië, Spanje. Focus
toegankelijkheid.
- Gereguleerde marktwerking, Eindhoven: in Amerika. Focus doelmatigheid.
Meeste kosten gaan naar medisch specialistische zorg, verpleging en verzorging, gehandicapten zorg en
overige zorgaanbieders. Contourennota -> stelsel verbeteren en betaalbaar houden: inzetten op
preventie, sturen op samenwerking en regie, ruimte voor vernieuwing en werkplezier.
Zorgdriehoek: patiënten, zorgaanbieders, zorgverzekeraars (zorgverzekering <=> WLZ <=> WMO). Van €
=> kwaliteit. Richtlijnen, zorgstandaarden, transparantie, prestatie-indicatoren, vignetten.
Patiënten:
- Pre-conceptionele screening -> jeugdgezondheidszorg -> volwassenen -> einde leven
- Wetten: Wkkgz (wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg), WGBO
- Pt zijn ouder en mondiger. Betrokken bij richtlijnontwikkeling. Chronische ziekten -> organisatie
van de zorg. Gedeelde besluitvorming. Zelfredzaamheid/zelfdiagnostiek.
Voor pt belangrijke indicatoren: complicaties per behandeling, wachtlijst, sterftecijfer, opnameduur,
aantal operaties per specialist, prijs.
Beoordeling kwaliteit door pt: hygiëne, uitleg over behandeling, uitkomst behandeling, tijd en aandacht,
pt-veiligheid, respect en begrip, samenwerking en afstemming, vriendelijkheid, samenwerking met
andere zorgverleners, aanbod geconcentreerde specialistische zorg.
Zorgaanbieders:
- Eerste lijn, tweede lijn (concentratie van zorg), anderhalfde lijn (ketenzorg,
populatiebekostiging), nieuwe beroepen, nulde lijn (zelf medicatie bestellen), apotheker
Belangrijke wetgeving tav zorgaanbieders: Wet BIG, Wkkgz
- Kwaliteit =? -> meetbaar, pt-ervaringen, pt-tevredenheid
- Medische fouten: 4% tgv tekort aan kennis, rest: klinisch redeneren, miscommunicatie,
desinteresse/gebrek aan commitment. Cijfers over medische fouten: IGZ 1/1/2016-9/10/2017 =
1965. Daadwerkelijke fout: 1163. Jaarlijks overlijden 36.000 pt in nl ziekenhuizen. 3 op de 1000
pt overlijden in ziekenhuizen tgv medische fouten
Wet langdurige zorg: verplichte volksverzekering voor meest kwetsbare mensen. Inkomensafhankelijke
premie via loonbelasting -> fonds langdurige zorg, beheer door ZiN. Ook inkomensafhankelijke eigen
bijdrage. Zorg in natura dan wel betaling via PBG. In natura (deels) -> CAK -> betaalt
zorgaanbieders/beheer PGB's door SVB. Uitvoering door Wlz-uitvoerders/zorgkantoren.
