Werkcollege 4: Empirisch-juridisch onderzoek in het verkeersrecht
In dit werkcollege wordt allereerst ingegaan op een veel gebruikte methode van empirisch
onderzoek: het houden van interviews. Waarom zou je interviews afnemen, met wie en op welke
manier? Vervolgens wordt getoond hoe empirisch onderzoek in concreto ingezet kan worden bij de
strafrechtelijke aanpak van verkeersdelicten. De inbreng van empirische inzichten in dit
rechtswetenschappelijk onderzoek heeft een sterke maatschappelijke relevantie. Maar welke
methodologische uitdagingen en valkuilen doen zich hierbij voor?
Leerdoelen: zie bij hoorcollege 3.
Literatuur
Ben Baarda & Monique van der Hulst, Basisboek Interviewen: Handleiding voor het voorbereiden en
afnemen van interviews (4e druk, Groningen en Houten: Noordhoff 2017), hoofdstuk 1. (zie Canvas)
Suzan van der Aa e.a., Verkeersslachtoffers. Over de strafrechtelijke reactie op ernstige
verkeersdelicten (Tilburg 2016, met name par. 8). (Zie Canvas)
J. Bijlsma, E.M. van Poecke & N. Rozemond, ‘Verkeersslachtoffers. Kan de punitiviteitskloof worden
gedicht?’, Delikt en Delinkwent, 2018, 12-32. (Zie Canvas)
G. van Dijck, M. Snel & T. van Golen, Methoden van rechtswetenschappelijk onderzoek (Den Haag,
Boom Juridisch 2018), par. 6.5.
Opdracht 1: Interviewen
Beantwoord de onderstaande vragen over hoofdstuk 1 uit het Basisboek Interviewen.
a) Met welk(e) doel(en) zou je interviews houden?
Interviews zijn er in vele soorten, zoals het therapeutisch gesprek, het functioneringsgesprek,
het journalistieke interview en het wetenschappelijke interview. Al deze interviewvormen
hebben een verschillend doel: ze moeten inzicht geven in het probleem van een cliënt,
knelpunten in een werksituatie opsporen, informatie verkrijgen om een artikel te schrijven of
relevante wetenschappelijke informatie verzamelen.
Evalueren van bijvoorbeeld wetgeving in termen van doelmatigheid. Hoe de
wetgeving in de praktijk uitwerkt en door burgers wordt beleefd.
Handelingsdoel van een interview kan ook het ontwerpen zijn, dus tot een nieuwe
wettelijke regeling te komen. Daarvan geeft van Dijck wel aan dat dat pas kan als je
goed onderzoek hebt gedaan naar kwaliteit van wetgeving.
Hoe zien jullie de verhouding tussen juridisch-dogmatisch onderzoek en empirisch
onderzoek? Empirisch onderzoek aan sociale wetenschappen overlaten maar we
kunnen het als juristen wel als aanvullend discipline gebruiken bij argumentatie.
Wil je goed empirisch onderzoek doen dat vereist een zekere bijscholing. Uit reeds
empirisch verricht onderzoek kan informatie aan ontleend worden. Dus empirisch
onderzoek is meer iets aanvullends. Eerst kijken naar bestaand empirisch
, onderzoek en als je zelf empirisch onderzoek wil doen, kan dat maar op kleine
schaal en onder begeleiding.
b) Wat kun je eraan hebben in het bijzonder bij rechtswetenschappelijk onderzoek?
Bij wetenschappelijk onderzoek probeert men zoveel mogelijk objectieve informatie te
achterhalen. Bij het schrijven van een wetenschappelijk onderzoek wordt vaak gebruik
gemaakt van interviews. Interviewen is dan ook een zeer goede methode om informatie te
verkrijgen. De informatie is vaak niet wetenschappelijk van aard, maar kan je wel nieuwe
ideeën laten opdoen. Het is dan ook een goede methode om te gebruiken in een verkennend
onderzoek. Interviewen bij een onderzoek van een aantal personen is meestal van toepassing
bij een kwalitatief onderzoek.
c) Welke soorten van interviews zijn er?
1. Gestructureerde interviews: bij een gestructureerd interview weet je van tevoren
precies welke vragen je gaat stellen en in welke volgorde. Zelfs de meeste
antwoordcategorieën liggen al vast. Als interviewer moet je je precies aan de
vragenlijst houden. Je mag de vragen niet zomaar in een andere volgorde stellen of
vragen overslaan als dat niet is aangegeven.
2. Open interview (ongestructureerd): de term ‘open interview’ is een verzamelnaam
voor alle interviews die niet volledig zijn gestructureerd. Het voordeel van een open
interview is dat je vrij snel informatie krijgt over veel onderwerpen en dat je meteen
kunt doorvragen als daar aanleiding toe is. Die flexibiliteit is er bij alle open
interviews. Toch kunnen ook open interviews verschillen in de mate van
gestructureerdheid. Er zijn drie soorten open interviews, namelijk:
het vrije-attitude-interview (onderwerpen vrij, volgorde vrij)
het halfgestructureerde interview (checklist met onderwerpen, volgorde vrij)
het gedeeltelijk gestructureerde interview (vaste vragen en volgorde, wel
vrije doorvragen)
d) Welke (groepen van) mensen kun je interviewen en over welke onderwerpen?
Behalve naar de mate van gestructureerdheid, kun je interviews ook indelen aan de hand van
de doelgroep en inhoud. Hieronder komen vier speciale interviewvormen aan de orde,
namelijk:
1. Het focused interview: wil je weten hoe mensen denken over een specifieke
gebeurtenis of een bepaald product, dan kies je voor een focused interview. Bij een
focused interview spreek je met personen die allemaal één bepaalde situatie hebben
meegemaakt en daardoor een gelijksoortige ervaring hebben.
2. Het elite-interview: wil je informatie over bijvoorbeeld het functioneren van een
bepaald bedrijf of een bepaalde organisatie, dan kies je voor een elite-interview. Een
elite-interview is een interview met invloedrijke, vooraanstaande en goed
geïnformeerde mensen in een organisatie (instelling of bedrijf) of in een lokale
gemeenschap. Je selecteert deze personen omdat ze deskundig zijn op gebieden die
van belang zijn voor je vraag. De geïnterviewden zijn dan sleutelinformanten.
Sleutelinformanten weten vaak ook veel over de relatie met andere binnen- en
buitenlandse organisaties. Meestal zijn ze ook goed op de hoogte van de wettelijke
In dit werkcollege wordt allereerst ingegaan op een veel gebruikte methode van empirisch
onderzoek: het houden van interviews. Waarom zou je interviews afnemen, met wie en op welke
manier? Vervolgens wordt getoond hoe empirisch onderzoek in concreto ingezet kan worden bij de
strafrechtelijke aanpak van verkeersdelicten. De inbreng van empirische inzichten in dit
rechtswetenschappelijk onderzoek heeft een sterke maatschappelijke relevantie. Maar welke
methodologische uitdagingen en valkuilen doen zich hierbij voor?
Leerdoelen: zie bij hoorcollege 3.
Literatuur
Ben Baarda & Monique van der Hulst, Basisboek Interviewen: Handleiding voor het voorbereiden en
afnemen van interviews (4e druk, Groningen en Houten: Noordhoff 2017), hoofdstuk 1. (zie Canvas)
Suzan van der Aa e.a., Verkeersslachtoffers. Over de strafrechtelijke reactie op ernstige
verkeersdelicten (Tilburg 2016, met name par. 8). (Zie Canvas)
J. Bijlsma, E.M. van Poecke & N. Rozemond, ‘Verkeersslachtoffers. Kan de punitiviteitskloof worden
gedicht?’, Delikt en Delinkwent, 2018, 12-32. (Zie Canvas)
G. van Dijck, M. Snel & T. van Golen, Methoden van rechtswetenschappelijk onderzoek (Den Haag,
Boom Juridisch 2018), par. 6.5.
Opdracht 1: Interviewen
Beantwoord de onderstaande vragen over hoofdstuk 1 uit het Basisboek Interviewen.
a) Met welk(e) doel(en) zou je interviews houden?
Interviews zijn er in vele soorten, zoals het therapeutisch gesprek, het functioneringsgesprek,
het journalistieke interview en het wetenschappelijke interview. Al deze interviewvormen
hebben een verschillend doel: ze moeten inzicht geven in het probleem van een cliënt,
knelpunten in een werksituatie opsporen, informatie verkrijgen om een artikel te schrijven of
relevante wetenschappelijke informatie verzamelen.
Evalueren van bijvoorbeeld wetgeving in termen van doelmatigheid. Hoe de
wetgeving in de praktijk uitwerkt en door burgers wordt beleefd.
Handelingsdoel van een interview kan ook het ontwerpen zijn, dus tot een nieuwe
wettelijke regeling te komen. Daarvan geeft van Dijck wel aan dat dat pas kan als je
goed onderzoek hebt gedaan naar kwaliteit van wetgeving.
Hoe zien jullie de verhouding tussen juridisch-dogmatisch onderzoek en empirisch
onderzoek? Empirisch onderzoek aan sociale wetenschappen overlaten maar we
kunnen het als juristen wel als aanvullend discipline gebruiken bij argumentatie.
Wil je goed empirisch onderzoek doen dat vereist een zekere bijscholing. Uit reeds
empirisch verricht onderzoek kan informatie aan ontleend worden. Dus empirisch
onderzoek is meer iets aanvullends. Eerst kijken naar bestaand empirisch
, onderzoek en als je zelf empirisch onderzoek wil doen, kan dat maar op kleine
schaal en onder begeleiding.
b) Wat kun je eraan hebben in het bijzonder bij rechtswetenschappelijk onderzoek?
Bij wetenschappelijk onderzoek probeert men zoveel mogelijk objectieve informatie te
achterhalen. Bij het schrijven van een wetenschappelijk onderzoek wordt vaak gebruik
gemaakt van interviews. Interviewen is dan ook een zeer goede methode om informatie te
verkrijgen. De informatie is vaak niet wetenschappelijk van aard, maar kan je wel nieuwe
ideeën laten opdoen. Het is dan ook een goede methode om te gebruiken in een verkennend
onderzoek. Interviewen bij een onderzoek van een aantal personen is meestal van toepassing
bij een kwalitatief onderzoek.
c) Welke soorten van interviews zijn er?
1. Gestructureerde interviews: bij een gestructureerd interview weet je van tevoren
precies welke vragen je gaat stellen en in welke volgorde. Zelfs de meeste
antwoordcategorieën liggen al vast. Als interviewer moet je je precies aan de
vragenlijst houden. Je mag de vragen niet zomaar in een andere volgorde stellen of
vragen overslaan als dat niet is aangegeven.
2. Open interview (ongestructureerd): de term ‘open interview’ is een verzamelnaam
voor alle interviews die niet volledig zijn gestructureerd. Het voordeel van een open
interview is dat je vrij snel informatie krijgt over veel onderwerpen en dat je meteen
kunt doorvragen als daar aanleiding toe is. Die flexibiliteit is er bij alle open
interviews. Toch kunnen ook open interviews verschillen in de mate van
gestructureerdheid. Er zijn drie soorten open interviews, namelijk:
het vrije-attitude-interview (onderwerpen vrij, volgorde vrij)
het halfgestructureerde interview (checklist met onderwerpen, volgorde vrij)
het gedeeltelijk gestructureerde interview (vaste vragen en volgorde, wel
vrije doorvragen)
d) Welke (groepen van) mensen kun je interviewen en over welke onderwerpen?
Behalve naar de mate van gestructureerdheid, kun je interviews ook indelen aan de hand van
de doelgroep en inhoud. Hieronder komen vier speciale interviewvormen aan de orde,
namelijk:
1. Het focused interview: wil je weten hoe mensen denken over een specifieke
gebeurtenis of een bepaald product, dan kies je voor een focused interview. Bij een
focused interview spreek je met personen die allemaal één bepaalde situatie hebben
meegemaakt en daardoor een gelijksoortige ervaring hebben.
2. Het elite-interview: wil je informatie over bijvoorbeeld het functioneren van een
bepaald bedrijf of een bepaalde organisatie, dan kies je voor een elite-interview. Een
elite-interview is een interview met invloedrijke, vooraanstaande en goed
geïnformeerde mensen in een organisatie (instelling of bedrijf) of in een lokale
gemeenschap. Je selecteert deze personen omdat ze deskundig zijn op gebieden die
van belang zijn voor je vraag. De geïnterviewden zijn dan sleutelinformanten.
Sleutelinformanten weten vaak ook veel over de relatie met andere binnen- en
buitenlandse organisaties. Meestal zijn ze ook goed op de hoogte van de wettelijke
