Sociale psychologie
= de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de gedachten, gevoelens
en het gedrag van mensen worden beïnvloed door de aanwezigheid van anderen
College 1
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde
(impliciete) aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid
van andere mensen invloed hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of
gedrag
Bij sociale psychologie is het analyseniveau het individu in de sociale context, je
ziet een individu nooit los van de situatie (t.o.v.
klinische/persoonlijkheidspsychologie)
Construct = de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van psychologische
eigenschappen die bijna iedereen kwetsbaar maken voor sociale beïnvloeding,
ongeacht iemands sociale klasse of cultuur.
Perspectieven in de sociale psychologie
Er zijn verschillende perspectieven vanuit waar er gekeken wordt in de sociale
psychologie. Ook is er interactie tussen deze perspectieven.
Evolutionair perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische factoren over de
eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen te
vergroten
Het basisprincipe is het principe van natuurlijke selectie: het proces waarbij
belangrijke eigenschappen gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven
aan het nageslacht
Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren
Sommige menselijke gewoontes zijn universeel
Guppy experiment
- Illustreert natuurlijke selectie, guppy’s werden in 10 vijvers met
verschillende bodemsoort en af/aanwezigheid van roofdieren geplaatst. Na
1,5 jaar hadden guppy’s zich aangepast:
, o Guppy’s in vijvers met fijn zand ontwikkelen kleine stippen, met grof
zand grotere stippen
o In vijvers met karpers pasten ze hun kleuren beter aan om
gecamoufleerd te zijn
Socio-cultureel perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de invloed van grotere
sociale groepen
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend,
afhankelijk van de culturele context
Cross-cultureel onderzoek = vergelijkt gedragingen tussen culturen om te
bepalen welke universeel zijn en welke cultureel bepaald
Sociaal leren perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe leerervaringen in het
verleden toekomstig gedrag voorspellen
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren (vooral van rolmodellen)
Gedrag dat we als kind observeren beïnvloedt vaak hoe we ons later als
volwassene gedragen
Wat bepaalt ons gedrag?
Kurt Lewin = grondlegger van de sociale psychologie, maakte een formule om
zo gedrag te kunnen begrijpen
B = f(P x E)
Behaviour is in Function of Person x Environment (gedrag is in functie van de
persoon keer de omgeving)
Persoon x Omgeving
De omgeving waar je opgroeit vormt je als mens en zorgt ervoor dat je je op een
andere manier ontwikkeld dan mensen met een andere omgeving
Persoon x Situatie
Aanwezigheid van anderen beïnvloedt ons en hierdoor gedragen we ons
vaak moreler
Ook normen bepalen ons gedrag
Situatie x Persoon
,Een situatie heeft invloed op ons als persoon, maar wij als persoon kunnen ook
invloed hebben op een situatie
Is het de persoon of de situatie?
Onder welke situaties ontstaan bijv misdaden of slechte gebeurtenissen? Is het
alleen het probleem van de persoon? Onder welke situaties vertonen mensen
bepaald gedrag?
Fundamentele attributiefout = neiging om de mate waarin het gedrag van
mensen te wijten is aan interne factoren (traag, lui zijn) te overschatten en de rol
van situationele factoren (defecte trein) te onderschatten
Behaviorisme = om menselijk gedrag te begrijpen moeten we alleen kijken naar
de versterkende eigenschappen van de omgeving
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de
geest van mensen verschijnt
Naïef realisme = we zijn overtuigd dat wat wij waarnemen de waarheid is
Basale menselijke motieven
Zelfverbeteringsmotief = mensen willen een goed gevoel hebben over
zichzelf
o ook wel motief van eigenwaarde, de mate waarin mensen zichzelf
als goed beschouwen
Accuraatheidsmotief = mensen willen een correct beeld hebben over
zichzelf
o ook wel motief van sociale cognitie, de manier waarop mensen over
zichzelf en de sociale wereld te denken
- Deze twee motieven zijn vaak in strijd met elkaar
o Oplossingen hiervoor zijn illusies:
Beter-dan-gemiddeld effect = we overschatten onze eigen
capaciteiten
Onrealistisch optimisme = we onderschatten de kans op
slechte/nare gebeurtenissen en overschatten de kans dat iets
goeds gebeurt
Vals consencus effect = we praten onze negatieve
eigenschappen goed door te zeggen dat iedereen dat wel
heeft
, Vals uniciteitseffect = we zien onze goede eigenschappen als
te uniek dan ze eigenlijk zijn
o We gebruiken deze illusies om ons als mens blij te houden. Mensen
die deze illusies niet hebben, hebben een grotere kans om
depressief te worden omdat ze te realistisch zijn. (depressief
realisme)
College 2
De problemen van sociaal psychologen
1. Imago
“Sociale psychologie is gewoon logisch verstand”
Hindsight bias = de neiging om, nadat iets is gebeurd, te denken dat we
het resultaat van tevoren al wisten of hadden kunnen voorspellen
2. Slechte onderzoekspraktijken
Diederik Stapel-affaire = hoogleraar sociale psychologie op Tilburg die
grootschalige wetenschapsfraude pleegde
Er is in dit veld erg veel fraude gepleegd en slecht onderzoek gedaan. Er was
sprake van een replicatiecrisis. Tegenwoordig zijn er veel betere onderzoeken en
methoden om dit te voorkomen:
Replicaties
Meta-analyses
Open Science (meer transparantie)
3. Onethisch onderzoek
Onderzoeken van Zimbardo en Milgram erg onethisch en schade bij
deelnemers
Hoe nu verder?
Informed consent
Voorkom misleiding
Bescherm deelnemers
Vertrouwelijkheid/privacy
Debriefing
Tegenwoordig is er een IRB die onderzoeken hierop controleert
= de wetenschappelijke studie naar de manier waarop de gedachten, gevoelens
en het gedrag van mensen worden beïnvloed door de aanwezigheid van anderen
College 1
Mensen worden beïnvloed door de werkelijke (expliciete) of ingebeelde
(impliciete) aanwezigheid van anderen.
Sociale invloed = het effect dat de woorden, daden of alleen al de aanwezigheid
van andere mensen invloed hebben op onze gedachten, gevoelens, houdingen of
gedrag
Bij sociale psychologie is het analyseniveau het individu in de sociale context, je
ziet een individu nooit los van de situatie (t.o.v.
klinische/persoonlijkheidspsychologie)
Construct = de manier waarop mensen de sociale wereld waarnemen, begrijpen
en interpreteren
Het doel van de sociale psychologie is het identificeren van psychologische
eigenschappen die bijna iedereen kwetsbaar maken voor sociale beïnvloeding,
ongeacht iemands sociale klasse of cultuur.
Perspectieven in de sociale psychologie
Er zijn verschillende perspectieven vanuit waar er gekeken wordt in de sociale
psychologie. Ook is er interactie tussen deze perspectieven.
Evolutionair perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe genetische factoren over de
eeuwen heen zijn aangepast om de overlevings- en voortplantingskansen te
vergroten
Het basisprincipe is het principe van natuurlijke selectie: het proces waarbij
belangrijke eigenschappen gunstig zijn voor de overleving worden doorgegeven
aan het nageslacht
Hoe helpt evolutie om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen hebben veel gemeen met andere dieren
Sommige menselijke gewoontes zijn universeel
Guppy experiment
- Illustreert natuurlijke selectie, guppy’s werden in 10 vijvers met
verschillende bodemsoort en af/aanwezigheid van roofdieren geplaatst. Na
1,5 jaar hadden guppy’s zich aangepast:
, o Guppy’s in vijvers met fijn zand ontwikkelen kleine stippen, met grof
zand grotere stippen
o In vijvers met karpers pasten ze hun kleuren beter aan om
gecamoufleerd te zijn
Socio-cultureel perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken naar de invloed van grotere
sociale groepen
Hoe helpt cultuur om menselijk gedrag te verklaren?
Sommige gewoonten, tradities en gedragingen zijn verschillend,
afhankelijk van de culturele context
Cross-cultureel onderzoek = vergelijkt gedragingen tussen culturen om te
bepalen welke universeel zijn en welke cultureel bepaald
Sociaal leren perspectief
= sociaal gedrag wordt verklaard door te kijken hoe leerervaringen in het
verleden toekomstig gedrag voorspellen
Hoe helpt sociaal leren om menselijk gedrag te verklaren?
Mensen zijn geneigd om gedrag te imiteren (vooral van rolmodellen)
Gedrag dat we als kind observeren beïnvloedt vaak hoe we ons later als
volwassene gedragen
Wat bepaalt ons gedrag?
Kurt Lewin = grondlegger van de sociale psychologie, maakte een formule om
zo gedrag te kunnen begrijpen
B = f(P x E)
Behaviour is in Function of Person x Environment (gedrag is in functie van de
persoon keer de omgeving)
Persoon x Omgeving
De omgeving waar je opgroeit vormt je als mens en zorgt ervoor dat je je op een
andere manier ontwikkeld dan mensen met een andere omgeving
Persoon x Situatie
Aanwezigheid van anderen beïnvloedt ons en hierdoor gedragen we ons
vaak moreler
Ook normen bepalen ons gedrag
Situatie x Persoon
,Een situatie heeft invloed op ons als persoon, maar wij als persoon kunnen ook
invloed hebben op een situatie
Is het de persoon of de situatie?
Onder welke situaties ontstaan bijv misdaden of slechte gebeurtenissen? Is het
alleen het probleem van de persoon? Onder welke situaties vertonen mensen
bepaald gedrag?
Fundamentele attributiefout = neiging om de mate waarin het gedrag van
mensen te wijten is aan interne factoren (traag, lui zijn) te overschatten en de rol
van situationele factoren (defecte trein) te onderschatten
Behaviorisme = om menselijk gedrag te begrijpen moeten we alleen kijken naar
de versterkende eigenschappen van de omgeving
Gestalt psychologie = bestudeert de subjectieve manier waarop een object in de
geest van mensen verschijnt
Naïef realisme = we zijn overtuigd dat wat wij waarnemen de waarheid is
Basale menselijke motieven
Zelfverbeteringsmotief = mensen willen een goed gevoel hebben over
zichzelf
o ook wel motief van eigenwaarde, de mate waarin mensen zichzelf
als goed beschouwen
Accuraatheidsmotief = mensen willen een correct beeld hebben over
zichzelf
o ook wel motief van sociale cognitie, de manier waarop mensen over
zichzelf en de sociale wereld te denken
- Deze twee motieven zijn vaak in strijd met elkaar
o Oplossingen hiervoor zijn illusies:
Beter-dan-gemiddeld effect = we overschatten onze eigen
capaciteiten
Onrealistisch optimisme = we onderschatten de kans op
slechte/nare gebeurtenissen en overschatten de kans dat iets
goeds gebeurt
Vals consencus effect = we praten onze negatieve
eigenschappen goed door te zeggen dat iedereen dat wel
heeft
, Vals uniciteitseffect = we zien onze goede eigenschappen als
te uniek dan ze eigenlijk zijn
o We gebruiken deze illusies om ons als mens blij te houden. Mensen
die deze illusies niet hebben, hebben een grotere kans om
depressief te worden omdat ze te realistisch zijn. (depressief
realisme)
College 2
De problemen van sociaal psychologen
1. Imago
“Sociale psychologie is gewoon logisch verstand”
Hindsight bias = de neiging om, nadat iets is gebeurd, te denken dat we
het resultaat van tevoren al wisten of hadden kunnen voorspellen
2. Slechte onderzoekspraktijken
Diederik Stapel-affaire = hoogleraar sociale psychologie op Tilburg die
grootschalige wetenschapsfraude pleegde
Er is in dit veld erg veel fraude gepleegd en slecht onderzoek gedaan. Er was
sprake van een replicatiecrisis. Tegenwoordig zijn er veel betere onderzoeken en
methoden om dit te voorkomen:
Replicaties
Meta-analyses
Open Science (meer transparantie)
3. Onethisch onderzoek
Onderzoeken van Zimbardo en Milgram erg onethisch en schade bij
deelnemers
Hoe nu verder?
Informed consent
Voorkom misleiding
Bescherm deelnemers
Vertrouwelijkheid/privacy
Debriefing
Tegenwoordig is er een IRB die onderzoeken hierop controleert
