College Samenvatting Neuropsychology of Ageing and
Dementia
College 1: Ageing deel 1
Dementie → Een syndroom dat wordt gekenmerkt door cognitieve stoornissen, waarbij de
oorzaak buiten beschouwing wordt gelaten.
● Een gevolg is dat mensen niet meer in staat zijn om alleen te leven.
Definities van leeftijd:
● Chronologische leeftijd → Leeftijd gemeten in tijd (maanden of jaren), die verstrijken
sinds de geboorte; Hoeveel tijd is er voorbij gegaan sinds iemands geboorte?
● Biologische leeftijd → Hoe oud mensen zijn t.o.v. hoe lang ze nog leven (het gaat
dan om de organen en uiterlijke kenmerken).
○ ‘Je ziet eruit alsof je … bent.’
● Functionele leeftijd → Hoe goed iemand nog bepaalde handelingen kan uitvoeren (in
vergelijking met mensen met dezelfde chronologische leeftijd).
○ ‘Je kan dat nog erg goed voor je leeftijd!’
○ ‘De derde leeftijd’ → De periode tussen de pensioenleeftijd en het begin van
leeftijdsgebonden beperkingen bij het werk.
○ ‘De vierde leeftijd’ → Wanneer cognitieve en psychische beperkingen
optreden die het dagelijks functioneren belemmeren.
● Psychologische leeftijd → Hoe goed een persoon zich kan aanpassen aan zijn
omgeving.
● Sociale leeftijd → Hoe mensen van een bepaalde chronologische leeftijd zich moeten
gedragen in een bepaalde maatschappij.
○ ‘Zou je die kleding wel aandoen op jouw leeftijd?’
The selective optimization with compensation model of aging:
● Wanneer je voor uitdagingen komt te staan wanneer je ouder wordt, pas je je
daaraan aan.
○ Mensen zijn in staat om zich aan te passen en extra reservecapaciteit te
gebruiken.
○ Door ons hele leven passen we ons aan.
● Antecedent conditions → ‘Wat er met ons gebeurt’.
● Processes → Manieren van omgaan met wat er in iemands leven gebeurt.
● Outcomes → Je leert ermee leven; je past je aan.
● Er vindt ook weer terugkoppeling plaats vanuit de uitkomsten naar de antecedent
conditions.
● Selection → Dit focust zich op aspecten van je functioneren die waarschijnlijk wel
goed blijven (iets waar je altijd al wel goed in was).
● Optimization → Een strategie die zich focust op de kwaliteit van leven.
● Compensation → Het leren van nieuwe strategieën om ergens mee om te gaan.
,The ecological model of aging:
● Dit model gaat over de relatie tussen onze competenties en de uitdagingen uit onze
omgeving.
● Het middelste deel is de zone van de maximale potentie.
● De rode delen gaan over marginaal adaptief gedrag.
● De buitenste delen gaan over maladaptief gedrag (gedrag dat slecht is aangepast
aan bepaalde omstandigheden).
Morbidity → Ziekte
Mortality → Dood
De absolute maximum leeftijd die mensen kunnen worden ligt momenteel op de 120. Dit is
een leeftijd die door de jaren heen niet veranderd, maar constant blijft. Wat wel verandert is
hoeveel mensen in de buurt komen van deze maximum leeftijd. Dit worden steeds meer
mensen en is terug te zien in groeiende levensverwachtingcijfers.
Compression of mortality → Er zijn steeds meer mensen die steeds ouder worden.
Theorieën over de biologie van het ouder worden:
● Biologisch ouder worden gebeurt bij organismen zonder gebeurtenissen van
buitenaf.
● Biologisch ouder worden wordt beïnvloed door onze omgeving, gedragingen en
gebruiken.
● Primary aging → Ouder worden is onvermijdelijk en universeel.
○ Het begint vroeg in het leven en gaat dan geleidelijk door. Er is wel verschil
tussen hoe snel het verloop gaat bij verschillende mensen.
○ Programmed theories:
■ Time clock theory → Onze levenslengte wordt op cellulair niveau
bepaald, door hoe vaak onze cellen verdubbelen. De reden dat cellen
stoppen met verdubbelen komt door een stukje van ons DNA,
genaamd de telomeres. De telomeres wordt kleiner over tijd en
wanneer hij verdwijnt stoppen de cellen met delen.
■ Immune theory → Het immuunsysteem is ervoor gemaakt om efficiënt
te blijven voor een bepaalde tijd. Na deze tijd gaat het minder goed
werken en beschermt het ons minder goed (er komen zelfs inferieure
antistoffen die onze eigen cellen aanvallen).
● Dit is gelinkt aan kanker.
■ Evolutionary theory → Leden van een soort zijn genetisch
voorgeprogrammeerd om voort te planten en daarna is het doel
volbracht en zijn de leden klaar. Hoe lang iemand hierna nog leeft
hangt af van de hoeveelheid energie die over is. Als de energie op is,
wordt iemand vatbaarder voor ziekten.
● Secondary aging → Ouder worden, dat wordt ervaren door de meeste mensen maar
niet door iedereen.
, ○ De oorzaken zijn invloeden van de omgeving zoals ziekte of een ongezonde
levensstijl.
○ Er vindt ‘random damage’ plaats en dit gaat zich opstapelen, waardoor we
minder goed gaan functioneren.
○ Stochastic theories:
■ Error theory → Er zijn fouten op cellulair niveau, waardoor er foute
moleculen worden geproduceerd. Cellen hebben een
reparatiemechanisme, maar ze kunnen de schade niet altijd bijbenen.
■ Wear and tear theory → Mensen hebben een bepaalde hoeveelheid
energie en worden ouder wanneer dit op raakt.
■ Stress theory → Bij jonge mensen gaat het stresssysteem snel terug
naar normale levels, maar bij oudere mensen heeft dit systeem meer
tijd nodig. Doordat er meer tijd nodig is, wordt ons lichaam langer
blootgesteld aan stresshormonen, wat weer resulteert in een hogere
bloeddruk en een hoger risico op cardiovasculaire ziekten.
College 2: Aging deel 2 (brain)
Neuroimaging technieken → Non-invasieve methoden om de structuur of het
activatiepatroon van het brein te onderzoeken.
● CT-scan (computertomografie) → Hiermee kan je hersenletsel ontdekken.
○ Het wordt vooral gebruikt bij acute opname en je kunt weinig subtiele
verschillen zien.
● fMRI (functional magnetic resonance imaging) → Hierbij kan de plaats van de
hersenactiviteit bepaald worden. Wanneer gebieden actief zijn is er meer
doorbloeding van zuurstofrijk bloed en dit zie je op de scan. Het verschil tussen
zuurstofarm en zuurstofrijk bloed wordt gemeten op basis van de aantrekkingskracht
tot de MRI-magneet.
○ In zuurstofrijk bloed zit hemoglobine, hemoglobine bevat ijzer-ionen en deze
worden aangetrokken door de magneet. Wanneer de ijzer-ionen binden met
zuurstof worden ze neutraal geladen en hebben ze geen aantrekkingskracht
meer tot de magneet.
● MRI scan → Hierbij kan goed onderscheid worden gemaakt tussen de witte en grijze
stof in de hersenen.
● PET (positron emissie tomografie)(SPECT)→ Een PET-scan kan de hersenactiviteit
in kaart brengen door het inspuiten van een relatief veilige radioactive markeerstof.
Het geeft de stofwisseling op bepaalde plekken weer, doordat licht radioactieve
voedingsstoffen worden ingespoten (waar komt energie vrij).
Grijze stof → Cellichamen van neuronen en dendrieten.
Witte stof → Axonen met de omliggende myelineschede.
Leeftijdsgerelateerde afname van de grijze stof verschilt per gebied.
Dementia
College 1: Ageing deel 1
Dementie → Een syndroom dat wordt gekenmerkt door cognitieve stoornissen, waarbij de
oorzaak buiten beschouwing wordt gelaten.
● Een gevolg is dat mensen niet meer in staat zijn om alleen te leven.
Definities van leeftijd:
● Chronologische leeftijd → Leeftijd gemeten in tijd (maanden of jaren), die verstrijken
sinds de geboorte; Hoeveel tijd is er voorbij gegaan sinds iemands geboorte?
● Biologische leeftijd → Hoe oud mensen zijn t.o.v. hoe lang ze nog leven (het gaat
dan om de organen en uiterlijke kenmerken).
○ ‘Je ziet eruit alsof je … bent.’
● Functionele leeftijd → Hoe goed iemand nog bepaalde handelingen kan uitvoeren (in
vergelijking met mensen met dezelfde chronologische leeftijd).
○ ‘Je kan dat nog erg goed voor je leeftijd!’
○ ‘De derde leeftijd’ → De periode tussen de pensioenleeftijd en het begin van
leeftijdsgebonden beperkingen bij het werk.
○ ‘De vierde leeftijd’ → Wanneer cognitieve en psychische beperkingen
optreden die het dagelijks functioneren belemmeren.
● Psychologische leeftijd → Hoe goed een persoon zich kan aanpassen aan zijn
omgeving.
● Sociale leeftijd → Hoe mensen van een bepaalde chronologische leeftijd zich moeten
gedragen in een bepaalde maatschappij.
○ ‘Zou je die kleding wel aandoen op jouw leeftijd?’
The selective optimization with compensation model of aging:
● Wanneer je voor uitdagingen komt te staan wanneer je ouder wordt, pas je je
daaraan aan.
○ Mensen zijn in staat om zich aan te passen en extra reservecapaciteit te
gebruiken.
○ Door ons hele leven passen we ons aan.
● Antecedent conditions → ‘Wat er met ons gebeurt’.
● Processes → Manieren van omgaan met wat er in iemands leven gebeurt.
● Outcomes → Je leert ermee leven; je past je aan.
● Er vindt ook weer terugkoppeling plaats vanuit de uitkomsten naar de antecedent
conditions.
● Selection → Dit focust zich op aspecten van je functioneren die waarschijnlijk wel
goed blijven (iets waar je altijd al wel goed in was).
● Optimization → Een strategie die zich focust op de kwaliteit van leven.
● Compensation → Het leren van nieuwe strategieën om ergens mee om te gaan.
,The ecological model of aging:
● Dit model gaat over de relatie tussen onze competenties en de uitdagingen uit onze
omgeving.
● Het middelste deel is de zone van de maximale potentie.
● De rode delen gaan over marginaal adaptief gedrag.
● De buitenste delen gaan over maladaptief gedrag (gedrag dat slecht is aangepast
aan bepaalde omstandigheden).
Morbidity → Ziekte
Mortality → Dood
De absolute maximum leeftijd die mensen kunnen worden ligt momenteel op de 120. Dit is
een leeftijd die door de jaren heen niet veranderd, maar constant blijft. Wat wel verandert is
hoeveel mensen in de buurt komen van deze maximum leeftijd. Dit worden steeds meer
mensen en is terug te zien in groeiende levensverwachtingcijfers.
Compression of mortality → Er zijn steeds meer mensen die steeds ouder worden.
Theorieën over de biologie van het ouder worden:
● Biologisch ouder worden gebeurt bij organismen zonder gebeurtenissen van
buitenaf.
● Biologisch ouder worden wordt beïnvloed door onze omgeving, gedragingen en
gebruiken.
● Primary aging → Ouder worden is onvermijdelijk en universeel.
○ Het begint vroeg in het leven en gaat dan geleidelijk door. Er is wel verschil
tussen hoe snel het verloop gaat bij verschillende mensen.
○ Programmed theories:
■ Time clock theory → Onze levenslengte wordt op cellulair niveau
bepaald, door hoe vaak onze cellen verdubbelen. De reden dat cellen
stoppen met verdubbelen komt door een stukje van ons DNA,
genaamd de telomeres. De telomeres wordt kleiner over tijd en
wanneer hij verdwijnt stoppen de cellen met delen.
■ Immune theory → Het immuunsysteem is ervoor gemaakt om efficiënt
te blijven voor een bepaalde tijd. Na deze tijd gaat het minder goed
werken en beschermt het ons minder goed (er komen zelfs inferieure
antistoffen die onze eigen cellen aanvallen).
● Dit is gelinkt aan kanker.
■ Evolutionary theory → Leden van een soort zijn genetisch
voorgeprogrammeerd om voort te planten en daarna is het doel
volbracht en zijn de leden klaar. Hoe lang iemand hierna nog leeft
hangt af van de hoeveelheid energie die over is. Als de energie op is,
wordt iemand vatbaarder voor ziekten.
● Secondary aging → Ouder worden, dat wordt ervaren door de meeste mensen maar
niet door iedereen.
, ○ De oorzaken zijn invloeden van de omgeving zoals ziekte of een ongezonde
levensstijl.
○ Er vindt ‘random damage’ plaats en dit gaat zich opstapelen, waardoor we
minder goed gaan functioneren.
○ Stochastic theories:
■ Error theory → Er zijn fouten op cellulair niveau, waardoor er foute
moleculen worden geproduceerd. Cellen hebben een
reparatiemechanisme, maar ze kunnen de schade niet altijd bijbenen.
■ Wear and tear theory → Mensen hebben een bepaalde hoeveelheid
energie en worden ouder wanneer dit op raakt.
■ Stress theory → Bij jonge mensen gaat het stresssysteem snel terug
naar normale levels, maar bij oudere mensen heeft dit systeem meer
tijd nodig. Doordat er meer tijd nodig is, wordt ons lichaam langer
blootgesteld aan stresshormonen, wat weer resulteert in een hogere
bloeddruk en een hoger risico op cardiovasculaire ziekten.
College 2: Aging deel 2 (brain)
Neuroimaging technieken → Non-invasieve methoden om de structuur of het
activatiepatroon van het brein te onderzoeken.
● CT-scan (computertomografie) → Hiermee kan je hersenletsel ontdekken.
○ Het wordt vooral gebruikt bij acute opname en je kunt weinig subtiele
verschillen zien.
● fMRI (functional magnetic resonance imaging) → Hierbij kan de plaats van de
hersenactiviteit bepaald worden. Wanneer gebieden actief zijn is er meer
doorbloeding van zuurstofrijk bloed en dit zie je op de scan. Het verschil tussen
zuurstofarm en zuurstofrijk bloed wordt gemeten op basis van de aantrekkingskracht
tot de MRI-magneet.
○ In zuurstofrijk bloed zit hemoglobine, hemoglobine bevat ijzer-ionen en deze
worden aangetrokken door de magneet. Wanneer de ijzer-ionen binden met
zuurstof worden ze neutraal geladen en hebben ze geen aantrekkingskracht
meer tot de magneet.
● MRI scan → Hierbij kan goed onderscheid worden gemaakt tussen de witte en grijze
stof in de hersenen.
● PET (positron emissie tomografie)(SPECT)→ Een PET-scan kan de hersenactiviteit
in kaart brengen door het inspuiten van een relatief veilige radioactive markeerstof.
Het geeft de stofwisseling op bepaalde plekken weer, doordat licht radioactieve
voedingsstoffen worden ingespoten (waar komt energie vrij).
Grijze stof → Cellichamen van neuronen en dendrieten.
Witte stof → Axonen met de omliggende myelineschede.
Leeftijdsgerelateerde afname van de grijze stof verschilt per gebied.
