Verbintenissen
Deel 1 – het Begrip verbintenis en de soorten
verbintenissen
Hoofdstuk 1 : het begrip verbintenis
Definitie verbintenis
Zijn een verbintenis en een overeenkomst synoniemen van elkaar? geen
synoniemen, een overeenkomst is een contract dat vereist wilsovereenkomst, het
is een bron van verbintenissen. Er zijn ook andere bronnen van verbintenissen.
Geen definitie in oud BW, wel in de rechtsleer :
“Een rechtsband tussen personen (1), ontstaan uit een rechtshandeling of aan
andere menselijke gedragingen waaraan de wet of rechtspraak rechtsgevolgen
vastknoopt (2) , met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare
aanspraken (3), en dat in recht kan worden afgedwongen (4)”.
1. rechtsband tussen personen
- Tussen personen
Onder individu wordt de houder van een subjectief recht begrepen, dit
kan een natuurlijk- of rechtspersoon zijn.
- Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens
een persoon op een bepaalde gedraging)
- Verschil met zakelijk recht :
Een verbintenis geeft een schuldeiser een aanspraak op een bepaalde
gedraging, namelijk om iets te doen, te geven of te garanderen.
Dit vereist per definitie een band tussen personen
Een zakelijkrecht verleent een zeggenschap over een bepaalde zaak.
Bv. het eigendomsrecht, het vruchtgebruik,…
Er geldt ook een verschil in geldingskracht :
Een zakelijk recht is erga omnes, en dus absoluut (iedereen moet ze
naleven)
Verbintenissen hebben een relatief karakter, het geldt inter partes.
2. Ontstaan uit een rechtshandeling of een andere menselijke gedraging
waaraan de wet of rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
- Een rechtshandeling
Art. 1.3 BW Rechtshandeling : “De rechtshandeling is de wilsuiting
waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen
te doen ontstaan”
, Een rechtshandeling kan eenzijdig of meerzijdig zijn, een eenzijdige
handeling wil zeggen dat de wilsuiting van één persoon voldoende is om
de door hem beoogde rechtsgevolgen in het leven te roepen.
Vb. de natuurlijke verbintenis en de verbintenis door eenzijdige
wilsuiting
Een meerzijdige rechtshandeling verwijst naar een overeenkomst die wordt
gesloten tussen 2 of meer personen.
- Een rechtsfeit
Een rechtsfeit is een feit waaraan rechtsgevolgen worden vastgeknoopt die
niet beoogd werden door de erbij betrokken personen.
Denk aan buitencontractuele aansprakelijkheid en oneigenlijke
contracten)
3. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
- De schuldeiser is de houder van her vorderingsrecht, namelijk diegene die
de macht bezit om van een ander rechtssubject te eiser dat iets wordt
gegeven (bv. overdracht van een zakelijk recht eigendomsrecht op een
bepaalde zaak), dat iets wordt gedaan, dat iets niet wordt gedaan of dat
iets wordt gegarandeerd.
- Inspannings- of resultaatsverbintenis
- Maakt in vermogen van schuldeiser een in geld waardeerbare
vermogenspost uit en in
vermogen van schuldenaar een passief dat zijn vermogen belast
Dit heeft het gevolg dat in het verbintenissenrecht vaak gesproken
wordt over een vermogensrechtelijke verbintenis.
4. kan in rechte worden afgedwongen
- Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte,
eventueel
onder dwangsom
- De afdwingbaarheid in rechte is precies het kenmerk waardoor een
vermogensrechtelijke verbintenis zich onderscheidt van andere
verbintenissen, waaraan geen rechtsgevolgen worden vastgeknoopt.
Bv. de natuurlijke verbintenis of vriendschappelijke afspraken (de
gentlemen’s agreements, dit zijn louter morele plichten).
Boek 5 - Artikel 5.1.BW Verbintenis : Een verbintenis is een rechtsband op grond
waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de
uitvoering van een prestatie mag eisen.
klemtoon op juridische afdwingbaarheid
Onderscheid maken tussen morele afspraken bv. opdagen op je afspraak
met je vriend, en juridische verbintenissen!
De wetgever vult een lacune op, omdat het begrip in het oud burgerlijk
wetboek niet gedefinieerd werd.
, Inhoudelijk blijft de wetgever trouw aan de definitie die in de rechtsleer
eerder al werd vooropgesteld
Natuurlijke verbintenis
Geen definitie in het Oud BW.
Boek 5 - Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis : “De natuurlijke verbintenis is een
verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden afgedwongen. Restitutie is
niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of dwang
werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke
verbintenis doet een verbintenis ontstaan.”
Zit tussen de morele afspraak en juridische verbintenis
Het uitgangspunt is dat eenieder in beginsel zelf kiest in hoeverre hij morele
plichten naleeft, zonder dat de uitvoering ervan juridisch kan worden
afgedwongen.
Je gaat door je eigen gedragingen een morele afspraak omzetten tot een
juridische verbintenis. Een natuurlijke verbintenis zit tussen de twee soorten in,
ze lijkt op een morele plicht (je bent niet verplicht om het te doen), maar als je ze
uitvoert of erkent krijgt ze juridische waarde.
De rechter veronderstelt dus dat je een natuurlijke verbintenis bent aangegaan
Uitgangspunt : natuurlijke verbintenis situeren tussen morele plichten en
vermogensrechtelijke verbintenissen.
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden
afgedwongen, hoewel ze – wanneer ze vrijwillig werd nagekomen – niet kan
leiden tot terugvordering van prestaties.
Vb. Je bent je broer eigenlijk niets meer verschuldigd, maar je vindt het eerlijk om
hem €500 te geven.
Als je dat vrijwillig doet, kan je het geld niet terugvragen (want het was
een natuurlijke verbintenis)
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing
of dwang werd nagekomen. de erkenning zonder vergissing of dwang van een
natuurlijke verbintenis, doet een verbintenis ontstaan.
De omzetting van een natuurlijke verbintenis in een afdwingbare verbintenis,
vereist dat 2 voorwaarden vervuld zijn :
Voorwaarde 1
- De uitdrukkelijke of stilzwijgende erkenning van de schuldenaar dat hij tot de
nakoming van die verbintenis gehouden is. door de uitvoering van een morele
plicht heeft hij onmiskenbaar te kennen gegeven zich te willen verbinden op
grond van een eenzijdige wilsuiting.
Voorwaarde 2
, De gehoudenheid van de schuldenaar wordt door de maatschappij als
vanzelfsprekend aanvaard. Het gewetensbesef moet met andere woorden
objectief en maatschappelijk algemeen aanvaard zijn. Dit noopt tot
terughoudendheid!
Wel rekening houdend met maatschappelijke evoluties.
Hoofdstuk 2 : de verschillende soorten verbintenissen
Drie indelingen :
- Volgens het voorwerp van de verbintenis
- Volgens het aantal schuldeisers of schuldenaars
- Volgens de modaliteiten van de verbintenis
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
- Klassiek onderscheid in het oud BW
- Relevantie beperkt, de wetgever besteed hier weinig aandacht aan
- Niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
Een vermogensrechtelijke verbintenis omvat een in geld waardeerbare
aanspraak waarbij het voorwerp van de verbintenis erin kan bestaan om
iets te doen, iets niet te doen of iets te geven.
Verb. om iets te doen = omvat de verplichting om een bepaalde
handeling te stelle of om bepaalde prestaties te leveren
Bv. overeenkomst met een aannemer die zich ertoe verbindt een
huis te bouwen
Verb. om iets niet te doen = schuldenaar verbindt zich ertoe zich te
onthouden van een bep. rechtshandeling of feitelijke handeling
Verb. om iets te geven = verplicht schuldenaar om een zakelijk recht op
een roerend of onroerend goed over te dragen
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis (art. 5.72 BW)
Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders.
Inspanningsverbintenis = een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en
redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken.
Het resultaat wordt niet beloofd.
Resultaatverbintenis = een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om een bep. resultaat te bereiken.
Deel 1 – het Begrip verbintenis en de soorten
verbintenissen
Hoofdstuk 1 : het begrip verbintenis
Definitie verbintenis
Zijn een verbintenis en een overeenkomst synoniemen van elkaar? geen
synoniemen, een overeenkomst is een contract dat vereist wilsovereenkomst, het
is een bron van verbintenissen. Er zijn ook andere bronnen van verbintenissen.
Geen definitie in oud BW, wel in de rechtsleer :
“Een rechtsband tussen personen (1), ontstaan uit een rechtshandeling of aan
andere menselijke gedragingen waaraan de wet of rechtspraak rechtsgevolgen
vastknoopt (2) , met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare
aanspraken (3), en dat in recht kan worden afgedwongen (4)”.
1. rechtsband tussen personen
- Tussen personen
Onder individu wordt de houder van een subjectief recht begrepen, dit
kan een natuurlijk- of rechtspersoon zijn.
- Waarbij de ene een vorderingsrecht heeft op de andere (aanspraak jegens
een persoon op een bepaalde gedraging)
- Verschil met zakelijk recht :
Een verbintenis geeft een schuldeiser een aanspraak op een bepaalde
gedraging, namelijk om iets te doen, te geven of te garanderen.
Dit vereist per definitie een band tussen personen
Een zakelijkrecht verleent een zeggenschap over een bepaalde zaak.
Bv. het eigendomsrecht, het vruchtgebruik,…
Er geldt ook een verschil in geldingskracht :
Een zakelijk recht is erga omnes, en dus absoluut (iedereen moet ze
naleven)
Verbintenissen hebben een relatief karakter, het geldt inter partes.
2. Ontstaan uit een rechtshandeling of een andere menselijke gedraging
waaraan de wet of rechtspraak rechtsgevolgen vastknoopt
- Een rechtshandeling
Art. 1.3 BW Rechtshandeling : “De rechtshandeling is de wilsuiting
waarbij een of meer personen de bedoeling hebben om rechtsgevolgen
te doen ontstaan”
, Een rechtshandeling kan eenzijdig of meerzijdig zijn, een eenzijdige
handeling wil zeggen dat de wilsuiting van één persoon voldoende is om
de door hem beoogde rechtsgevolgen in het leven te roepen.
Vb. de natuurlijke verbintenis en de verbintenis door eenzijdige
wilsuiting
Een meerzijdige rechtshandeling verwijst naar een overeenkomst die wordt
gesloten tussen 2 of meer personen.
- Een rechtsfeit
Een rechtsfeit is een feit waaraan rechtsgevolgen worden vastgeknoopt die
niet beoogd werden door de erbij betrokken personen.
Denk aan buitencontractuele aansprakelijkheid en oneigenlijke
contracten)
3. met als voorwerp het doen ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken
- De schuldeiser is de houder van her vorderingsrecht, namelijk diegene die
de macht bezit om van een ander rechtssubject te eiser dat iets wordt
gegeven (bv. overdracht van een zakelijk recht eigendomsrecht op een
bepaalde zaak), dat iets wordt gedaan, dat iets niet wordt gedaan of dat
iets wordt gegarandeerd.
- Inspannings- of resultaatsverbintenis
- Maakt in vermogen van schuldeiser een in geld waardeerbare
vermogenspost uit en in
vermogen van schuldenaar een passief dat zijn vermogen belast
Dit heeft het gevolg dat in het verbintenissenrecht vaak gesproken
wordt over een vermogensrechtelijke verbintenis.
4. kan in rechte worden afgedwongen
- Bij niet vrijwillige uitvoering van de verbintenis: afdwingbaarheid in rechte,
eventueel
onder dwangsom
- De afdwingbaarheid in rechte is precies het kenmerk waardoor een
vermogensrechtelijke verbintenis zich onderscheidt van andere
verbintenissen, waaraan geen rechtsgevolgen worden vastgeknoopt.
Bv. de natuurlijke verbintenis of vriendschappelijke afspraken (de
gentlemen’s agreements, dit zijn louter morele plichten).
Boek 5 - Artikel 5.1.BW Verbintenis : Een verbintenis is een rechtsband op grond
waarvan een schuldeiser van een schuldenaar, indien nodig in rechte, de
uitvoering van een prestatie mag eisen.
klemtoon op juridische afdwingbaarheid
Onderscheid maken tussen morele afspraken bv. opdagen op je afspraak
met je vriend, en juridische verbintenissen!
De wetgever vult een lacune op, omdat het begrip in het oud burgerlijk
wetboek niet gedefinieerd werd.
, Inhoudelijk blijft de wetgever trouw aan de definitie die in de rechtsleer
eerder al werd vooropgesteld
Natuurlijke verbintenis
Geen definitie in het Oud BW.
Boek 5 - Art. 5.2. Natuurlijke verbintenis : “De natuurlijke verbintenis is een
verbintenis waarvan de uitvoering niet kan worden afgedwongen. Restitutie is
niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing of dwang
werd nagekomen. De erkenning, zonder vergissing of dwang, van een natuurlijke
verbintenis doet een verbintenis ontstaan.”
Zit tussen de morele afspraak en juridische verbintenis
Het uitgangspunt is dat eenieder in beginsel zelf kiest in hoeverre hij morele
plichten naleeft, zonder dat de uitvoering ervan juridisch kan worden
afgedwongen.
Je gaat door je eigen gedragingen een morele afspraak omzetten tot een
juridische verbintenis. Een natuurlijke verbintenis zit tussen de twee soorten in,
ze lijkt op een morele plicht (je bent niet verplicht om het te doen), maar als je ze
uitvoert of erkent krijgt ze juridische waarde.
De rechter veronderstelt dus dat je een natuurlijke verbintenis bent aangegaan
Uitgangspunt : natuurlijke verbintenis situeren tussen morele plichten en
vermogensrechtelijke verbintenissen.
Verbintenis die geldig bestaat maar die in beginsel niet in rechte kan worden
afgedwongen, hoewel ze – wanneer ze vrijwillig werd nagekomen – niet kan
leiden tot terugvordering van prestaties.
Vb. Je bent je broer eigenlijk niets meer verschuldigd, maar je vindt het eerlijk om
hem €500 te geven.
Als je dat vrijwillig doet, kan je het geld niet terugvragen (want het was
een natuurlijke verbintenis)
Restitutie is niet mogelijk voor een natuurlijke verbintenis die zonder vergissing
of dwang werd nagekomen. de erkenning zonder vergissing of dwang van een
natuurlijke verbintenis, doet een verbintenis ontstaan.
De omzetting van een natuurlijke verbintenis in een afdwingbare verbintenis,
vereist dat 2 voorwaarden vervuld zijn :
Voorwaarde 1
- De uitdrukkelijke of stilzwijgende erkenning van de schuldenaar dat hij tot de
nakoming van die verbintenis gehouden is. door de uitvoering van een morele
plicht heeft hij onmiskenbaar te kennen gegeven zich te willen verbinden op
grond van een eenzijdige wilsuiting.
Voorwaarde 2
, De gehoudenheid van de schuldenaar wordt door de maatschappij als
vanzelfsprekend aanvaard. Het gewetensbesef moet met andere woorden
objectief en maatschappelijk algemeen aanvaard zijn. Dit noopt tot
terughoudendheid!
Wel rekening houdend met maatschappelijke evoluties.
Hoofdstuk 2 : de verschillende soorten verbintenissen
Drie indelingen :
- Volgens het voorwerp van de verbintenis
- Volgens het aantal schuldeisers of schuldenaars
- Volgens de modaliteiten van de verbintenis
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis
3. Indeling volgens aantal voorwerpen
1. Verbintenis om iets te doen, iets niet te doen of iets te geven
- Klassiek onderscheid in het oud BW
- Relevantie beperkt, de wetgever besteed hier weinig aandacht aan
- Niet meer terug te vinden in Boek 5 BW
Een vermogensrechtelijke verbintenis omvat een in geld waardeerbare
aanspraak waarbij het voorwerp van de verbintenis erin kan bestaan om
iets te doen, iets niet te doen of iets te geven.
Verb. om iets te doen = omvat de verplichting om een bepaalde
handeling te stelle of om bepaalde prestaties te leveren
Bv. overeenkomst met een aannemer die zich ertoe verbindt een
huis te bouwen
Verb. om iets niet te doen = schuldenaar verbindt zich ertoe zich te
onthouden van een bep. rechtshandeling of feitelijke handeling
Verb. om iets te geven = verplicht schuldenaar om een zakelijk recht op
een roerend of onroerend goed over te dragen
2. Inspannings- of resultaatsverbintenis (art. 5.72 BW)
Verschil in intensiteit van datgene waartoe men gehouden is/ draagwijdte van de
gehoudenheid is anders.
Inspanningsverbintenis = een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om alle zorg te verstrekken die eigen is aan een voorzichtig en
redelijk persoon om een bepaald resultaat te bereiken.
Het resultaat wordt niet beloofd.
Resultaatverbintenis = een verbintenis die de schuldenaar ervan
verplicht om een bep. resultaat te bereiken.
