Internationale en Europese criminele politiek
Inhoudsopgave
DEEL 1: Europese integratie buiten de Europese Unie ..................................................................... 1
1. De Raad van Europa ................................................................................................................. 1
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling .................................................................... 1
1.2. Het actieterrein ................................................................................................................. 2
1.3. De institutionele structuren ............................................................................................... 2
1.4. De juridische instrumenten................................................................................................ 3
1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ..................................................................................... 4
2. De Benelux .............................................................................................................................. 5
2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling .................................................................... 5
2.2. Het actieterrein ................................................................................................................. 5
2.3. De institutionele structuur ................................................................................................. 6
2.4. De juridische instrumenten................................................................................................ 7
2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ..................................................................................... 7
DEEL 2: Historische Europese integratie in de Europese Unie.......................................................... 9
1. De uitgangspunten ................................................................................................................... 9
2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor........................................................................10
2.1 De Europese Akte ............................................................................................................ 10
2.2 Schengen ....................................................................................................................... 11
2.3 Het Verdrag van Maastricht .............................................................................................. 11
2.4 Het Verdrag van Amsterdam ............................................................................................ 13
2.5 Het Verdrag van Nice ....................................................................................................... 13
2.6 Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon ................................................ 14
DEEL 3: De Institutionele structuur van de Europese Unie ............................................................. 17
1. De Europese Raad ...................................................................................................................17
2. De Commissie ........................................................................................................................18
3. De Raad (van de Europese Unie) ..............................................................................................21
4. Het Europees Parlement ..........................................................................................................22
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie ................................................................................23
DEEL 4: het unierecht: kenmerken en bronnen .............................................................................. 25
1. Het supranationaal karakter van het Unierecht..........................................................................25
1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken .......................................................................... 25
1.1.1. Eigen organen van de Unie ....................................................................................... 25
1.1.2. Autonome wijze van beslissen .................................................................................. 25
1.1.3. Unietrouw ............................................................................................................... 26
1.1.4. Eigen rechtsorde ..................................................................................................... 26
, 2. De bronnen van het Unierecht..................................................................................................28
2.1. Het primair Unierecht ...................................................................................................... 28
2.2. Het afgeleid Unierecht ..................................................................................................... 28
2.2.1. Verordeningen ......................................................................................................... 28
2.2.2. Richtlijnen............................................................................................................... 29
2.2.3. Besluiten................................................................................................................. 30
2.2.4. Aanbevelingen en adviezen ...................................................................................... 30
2.3. Hiërarchie van de (Europese) rechtsnormen ..................................................................... 30
2.3.1. Primair Unierecht gaat voor op secundair Unierecht .................................................. 30
2.3.2. Wetgevingshandelingen ........................................................................................... 30
2.3.3. Niet-wetgevingshandelingen .................................................................................... 31
DEEL 5: Unierecht en strafrecht .................................................................................................... 33
1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon..............................................33
1.1. Het uitgangspunt............................................................................................................. 34
1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht........................................................... 34
1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht ........................................................... 35
1.4. De Gemeenschapstrouw ................................................................................................. 36
1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie ............................................................................ 36
2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon ...........................................................39
DEEL 6: De strafrechtelijke samenwerking in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
................................................................................................................................................... 42
1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht .....................................................42
2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces ..........................................................42
2.1. Het uitgangspunt............................................................................................................. 43
2.2. De Europese Raad ........................................................................................................... 43
2.2.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 43
2.2.2. De huidige regeling .................................................................................................. 43
2.3. De Europese Commissie ................................................................................................. 43
2.3.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 43
2.3.2. De huidige regeling .................................................................................................. 44
2.4. De JBZ-Raad ................................................................................................................... 44
2.4.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 44
2.4.2. De huidige regeling .................................................................................................. 46
2.5. Het Europees Parlement .................................................................................................. 48
2.5.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 48
2.5.2. De huidige regeling .................................................................................................. 48
2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie .................................. 49
3. De juridische instrumenten ......................................................................................................50
3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler ...................................................... 51
3.1.1. Gemeenschappelijke standpunten ........................................................................... 51
3.1.2. Kaderbesluiten ........................................................................................................ 52
3.1.3. Besluiten................................................................................................................. 54
3.1.4. Verdragen/Overeenkomsten..................................................................................... 54
3.2. De huidige juridische instrumenten .................................................................................. 54
, 4. Het gevoerde beleid ................................................................................................................55
4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda ........................................................... 55
4.2. Het delicaat evenwicht tussen vrijheid, veiligheid en recht ................................................ 56
4.3. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen
de Europese Unie........................................................................................................................ 61
4.4. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraben ........................................ 64
4.5. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking ..................................... 73
4.5.1. Traditionele blinde vlek ............................................................................................ 74
4.5.2. Verantwoordelijkheid uitvaardigende lidstaat ............................................................ 74
4.5.3. Initiatieven op niveau Europese Unie ........................................................................ 75
4.5.4. Nood aan diberentiatie ............................................................................................ 75
4.6. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door
de lidstaten ................................................................................................................................ 75
5. De rechtsbescherming ............................................................................................................77
5.1. De beginselen ................................................................................................................. 77
5.2. De rechtsbescherming tegenover instellingen en organen van de Unie ............................... 79
5.3. Het Handvest van de grondrechten .................................................................................. 80
Examen: ...................................................................................................................................... 86
De manier waarop politie en justitie functioneert, is afhankelijk van beleidsontwikkelingen op
Europees niveau (vooral EU en Raad van Europa). Een criminoloog moet dus verder leren dan Belgisch
beleid.
Eerste twee lessen: vergelijkingen maken! Een vergelijking heeft telkens twee polen (verrschillen en
gelijkenissen)
Vb examenvraag: gezien de ontwikkelingen op vlak van criminele samenwerking/criminaliteitsbeleid,
speelt Europa / de benelux geen rol van betekenis meer?
Het oude unieverdrag wel nodig: art. 29 -… + de moederverdragen à versie na verdrag van Nice
EG-verdrag niet nodig
, DEEL 1: Europese integratie buiten de Europese Unie
1. De Raad van Europa
Vanuit het perspectief van criminele politiek.
Is een regionale organisatie, ookal heeft het een groot aantal leden à doel is om een aantal
fundamentele zaken samen te willen regelen obv principes en waarden die zij delen.
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling
Waarom in het opgericht?
Periode na WO2: 1946: Winston Churchill was premier van VK tijdens WO2 (‘we will never surrender’).
In ‘46 schreef hij veel en gaf hij spreekbeurten. In april gaf hij een speech in Zurich universiteit. Hij riep
op tot de oprichting van ‘a kind of united states of Europe’ (hij nam de USA als inspiratie). Op een halve
eeuw tijd is er tweemaal een wereldoorlog geweest, er was dus een grote angst dat een derde
wereldoorlog de laatste zou zijn en dat de wereld dit niet zou overleven door gebruik van
atoombommen. Natiestaten moeten gemeenschappelijke belangen hebben.
Resultaat: Dubbel resultaat in 1948:
- Oprichting organisatie voor Europese economische samenwerking (had niks te maken met
criminaliteitsbeleid): was nodig om Europa te heropbouwen
o Nu: OESO (organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling)
- Een congres in Nederland in Den Haag: niet enkel politici, ook mensen uit de cultuur en
economische wereld. Er worden een hoop resoluties aangenomen die de Europese integratie
vorm te geven. Twee resoluties:
o Een gemeenschappelijk beheer van alle mogelijke industrieën en bedrijven die aan
oorlog verbonden kunnen worden.
§ vb: staalindustrie kan misbruikt worden om tanks te maken, we moeten deze
op de een of andere manier samen beheersen zodat één land deze niet kan
misbruiken om oorlog te voeren.
§ Vb: kernenergie kan misbruikt worden om een atoomoorlog tee voeren.
o Een Europese organisatie oprichten om toezicht te houden op de democratie (en
democratische ontwikkeling) en de mensenrechten en de naleving ervan. In 1949
werd de Raad van Europa opgericht, met de vestiging in Strasburg (heeft zwaar
geleden onder de twee wereldoorlogen, was dus deels symbolische plaatsing)
§ Tien landen in begin (België en Italië waren hierbij, Duitsland niet)
§ Duitsland treedt toe in 1950
§ Nu 46 leden (Rusland is eruit gestapt)
§ Mag iedereen lid worden? Twee voorwaarden:
• Aanvaarden dat iedereen op het grondgebied geniet van de
mensenrechten (EVRM), dit gaat dus verder dan de eigen nationaliteit.
(Kandidaat) vluchtelingen horen hier ook bij.
• The rule of law erkennen: de overheid is door het recht gebonden en
het regt reguleert de maatschappij
1
Inhoudsopgave
DEEL 1: Europese integratie buiten de Europese Unie ..................................................................... 1
1. De Raad van Europa ................................................................................................................. 1
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling .................................................................... 1
1.2. Het actieterrein ................................................................................................................. 2
1.3. De institutionele structuren ............................................................................................... 2
1.4. De juridische instrumenten................................................................................................ 3
1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ..................................................................................... 4
2. De Benelux .............................................................................................................................. 5
2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling .................................................................... 5
2.2. Het actieterrein ................................................................................................................. 5
2.3. De institutionele structuur ................................................................................................. 6
2.4. De juridische instrumenten................................................................................................ 7
2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ..................................................................................... 7
DEEL 2: Historische Europese integratie in de Europese Unie.......................................................... 9
1. De uitgangspunten ................................................................................................................... 9
2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor........................................................................10
2.1 De Europese Akte ............................................................................................................ 10
2.2 Schengen ....................................................................................................................... 11
2.3 Het Verdrag van Maastricht .............................................................................................. 11
2.4 Het Verdrag van Amsterdam ............................................................................................ 13
2.5 Het Verdrag van Nice ....................................................................................................... 13
2.6 Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon ................................................ 14
DEEL 3: De Institutionele structuur van de Europese Unie ............................................................. 17
1. De Europese Raad ...................................................................................................................17
2. De Commissie ........................................................................................................................18
3. De Raad (van de Europese Unie) ..............................................................................................21
4. Het Europees Parlement ..........................................................................................................22
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie ................................................................................23
DEEL 4: het unierecht: kenmerken en bronnen .............................................................................. 25
1. Het supranationaal karakter van het Unierecht..........................................................................25
1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken .......................................................................... 25
1.1.1. Eigen organen van de Unie ....................................................................................... 25
1.1.2. Autonome wijze van beslissen .................................................................................. 25
1.1.3. Unietrouw ............................................................................................................... 26
1.1.4. Eigen rechtsorde ..................................................................................................... 26
, 2. De bronnen van het Unierecht..................................................................................................28
2.1. Het primair Unierecht ...................................................................................................... 28
2.2. Het afgeleid Unierecht ..................................................................................................... 28
2.2.1. Verordeningen ......................................................................................................... 28
2.2.2. Richtlijnen............................................................................................................... 29
2.2.3. Besluiten................................................................................................................. 30
2.2.4. Aanbevelingen en adviezen ...................................................................................... 30
2.3. Hiërarchie van de (Europese) rechtsnormen ..................................................................... 30
2.3.1. Primair Unierecht gaat voor op secundair Unierecht .................................................. 30
2.3.2. Wetgevingshandelingen ........................................................................................... 30
2.3.3. Niet-wetgevingshandelingen .................................................................................... 31
DEEL 5: Unierecht en strafrecht .................................................................................................... 33
1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon..............................................33
1.1. Het uitgangspunt............................................................................................................. 34
1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht........................................................... 34
1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht ........................................................... 35
1.4. De Gemeenschapstrouw ................................................................................................. 36
1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie ............................................................................ 36
2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon ...........................................................39
DEEL 6: De strafrechtelijke samenwerking in het kader van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht
................................................................................................................................................... 42
1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht .....................................................42
2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces ..........................................................42
2.1. Het uitgangspunt............................................................................................................. 43
2.2. De Europese Raad ........................................................................................................... 43
2.2.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 43
2.2.2. De huidige regeling .................................................................................................. 43
2.3. De Europese Commissie ................................................................................................. 43
2.3.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 43
2.3.2. De huidige regeling .................................................................................................. 44
2.4. De JBZ-Raad ................................................................................................................... 44
2.4.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 44
2.4.2. De huidige regeling .................................................................................................. 46
2.5. Het Europees Parlement .................................................................................................. 48
2.5.1. De regeling in de vroegere Derde Pijler ...................................................................... 48
2.5.2. De huidige regeling .................................................................................................. 48
2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie .................................. 49
3. De juridische instrumenten ......................................................................................................50
3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler ...................................................... 51
3.1.1. Gemeenschappelijke standpunten ........................................................................... 51
3.1.2. Kaderbesluiten ........................................................................................................ 52
3.1.3. Besluiten................................................................................................................. 54
3.1.4. Verdragen/Overeenkomsten..................................................................................... 54
3.2. De huidige juridische instrumenten .................................................................................. 54
, 4. Het gevoerde beleid ................................................................................................................55
4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda ........................................................... 55
4.2. Het delicaat evenwicht tussen vrijheid, veiligheid en recht ................................................ 56
4.3. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen
de Europese Unie........................................................................................................................ 61
4.4. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraben ........................................ 64
4.5. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking ..................................... 73
4.5.1. Traditionele blinde vlek ............................................................................................ 74
4.5.2. Verantwoordelijkheid uitvaardigende lidstaat ............................................................ 74
4.5.3. Initiatieven op niveau Europese Unie ........................................................................ 75
4.5.4. Nood aan diberentiatie ............................................................................................ 75
4.6. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door
de lidstaten ................................................................................................................................ 75
5. De rechtsbescherming ............................................................................................................77
5.1. De beginselen ................................................................................................................. 77
5.2. De rechtsbescherming tegenover instellingen en organen van de Unie ............................... 79
5.3. Het Handvest van de grondrechten .................................................................................. 80
Examen: ...................................................................................................................................... 86
De manier waarop politie en justitie functioneert, is afhankelijk van beleidsontwikkelingen op
Europees niveau (vooral EU en Raad van Europa). Een criminoloog moet dus verder leren dan Belgisch
beleid.
Eerste twee lessen: vergelijkingen maken! Een vergelijking heeft telkens twee polen (verrschillen en
gelijkenissen)
Vb examenvraag: gezien de ontwikkelingen op vlak van criminele samenwerking/criminaliteitsbeleid,
speelt Europa / de benelux geen rol van betekenis meer?
Het oude unieverdrag wel nodig: art. 29 -… + de moederverdragen à versie na verdrag van Nice
EG-verdrag niet nodig
, DEEL 1: Europese integratie buiten de Europese Unie
1. De Raad van Europa
Vanuit het perspectief van criminele politiek.
Is een regionale organisatie, ookal heeft het een groot aantal leden à doel is om een aantal
fundamentele zaken samen te willen regelen obv principes en waarden die zij delen.
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling
Waarom in het opgericht?
Periode na WO2: 1946: Winston Churchill was premier van VK tijdens WO2 (‘we will never surrender’).
In ‘46 schreef hij veel en gaf hij spreekbeurten. In april gaf hij een speech in Zurich universiteit. Hij riep
op tot de oprichting van ‘a kind of united states of Europe’ (hij nam de USA als inspiratie). Op een halve
eeuw tijd is er tweemaal een wereldoorlog geweest, er was dus een grote angst dat een derde
wereldoorlog de laatste zou zijn en dat de wereld dit niet zou overleven door gebruik van
atoombommen. Natiestaten moeten gemeenschappelijke belangen hebben.
Resultaat: Dubbel resultaat in 1948:
- Oprichting organisatie voor Europese economische samenwerking (had niks te maken met
criminaliteitsbeleid): was nodig om Europa te heropbouwen
o Nu: OESO (organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling)
- Een congres in Nederland in Den Haag: niet enkel politici, ook mensen uit de cultuur en
economische wereld. Er worden een hoop resoluties aangenomen die de Europese integratie
vorm te geven. Twee resoluties:
o Een gemeenschappelijk beheer van alle mogelijke industrieën en bedrijven die aan
oorlog verbonden kunnen worden.
§ vb: staalindustrie kan misbruikt worden om tanks te maken, we moeten deze
op de een of andere manier samen beheersen zodat één land deze niet kan
misbruiken om oorlog te voeren.
§ Vb: kernenergie kan misbruikt worden om een atoomoorlog tee voeren.
o Een Europese organisatie oprichten om toezicht te houden op de democratie (en
democratische ontwikkeling) en de mensenrechten en de naleving ervan. In 1949
werd de Raad van Europa opgericht, met de vestiging in Strasburg (heeft zwaar
geleden onder de twee wereldoorlogen, was dus deels symbolische plaatsing)
§ Tien landen in begin (België en Italië waren hierbij, Duitsland niet)
§ Duitsland treedt toe in 1950
§ Nu 46 leden (Rusland is eruit gestapt)
§ Mag iedereen lid worden? Twee voorwaarden:
• Aanvaarden dat iedereen op het grondgebied geniet van de
mensenrechten (EVRM), dit gaat dus verder dan de eigen nationaliteit.
(Kandidaat) vluchtelingen horen hier ook bij.
• The rule of law erkennen: de overheid is door het recht gebonden en
het regt reguleert de maatschappij
1
