Hoofdstuk 13 Hormonen
Nectar 3e editie biologie 5 vwo leerboek
Inhoudsopgave binas-tabellen 6e editie
§1 Hormoonklieren (CE) 86C 86D 88C 89A 89C
§2 Reacties van cellen op hormonen (CE) 82A 89A 89B 89C
§3 Veranderende hormonconcentraties (CE) 67K 86C 89A
§4 Terugkoppeling (CE) 67K 84I 89C
§5 Energierijke stoffen in het bloed (CE) 67A 89A
§1 Hormoonklieren
hormoonklieren activeren organen en weefsels
- hormoonklieren produceren hormonen en geven ze af aan het bloed → lichaamscellen met
een passende receptor reageren
- hormonen werken bij doelwitorganen en -weefsels
- hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels en organen tegelijk aansturen
- endocriene klieren scheiden producten af aan het bloed → weefselvloeistof
- exocriene klieren maken producten die in het uitwendig milieu terechtkomen
hypofyse verbindt zenuwstelsel en hormoonstelsel 88C
- centrale hormoonklier
- coördinatie
- achterkwab geeft twee neurohormonen uit de hypothalamus af aan het bloed 89A
- voorkwab maakt hormonen, die andere hormoonklieren tot actie aanzetten
hypothalamus controleert het endocriene stelsel 89A + 89C
neuronen uit hypothalamus activeren m.b.v. releasing-hormonen (RH’s) hypofysevoorkwab
bv. FSH-releasing-hormoon (FSH-RH) stimuleert de hypofysevoorkwab tot afgifte van FSH
andere hypothalamusneuronen geven inhibiting-hormonen (IH’s) af
- remmen productie van hormonen door hypofyse
andere hypothalamusneuronen produceren neurohormonen
- komen in de hypofyseachterkwab in de bloedbaan
- hypofyse is dus alleen plaats van afgifte; productie gebeurt door cellen hypothalamus
EICELVORMING
FSH stimuleert eierstokken → follikels groeien
→ primaire oöcyten (eicel voorlopers) hervatten meiose 86D
hormonen (vooral oestradiol) uit follikels zorgen voor een juiste verdeling van
chromosomen tijdens de meiose
- oestradiol stimuleert ook de ontwikkeling van vrouwelijke secundaire
geslachtskenmerken en beïnvloed botstructuur 89A
MENSTRUATIECYCLUS
bisfenol A (BPA) bindt aan oestradiolreceptoren → beïnvloedt vruchtbaarheid 86C
§2 Reacties van cellen op hormonen
hypothalamus → hypofyse → andere hormoonklier
Nectar 3e editie biologie 5 vwo leerboek
Inhoudsopgave binas-tabellen 6e editie
§1 Hormoonklieren (CE) 86C 86D 88C 89A 89C
§2 Reacties van cellen op hormonen (CE) 82A 89A 89B 89C
§3 Veranderende hormonconcentraties (CE) 67K 86C 89A
§4 Terugkoppeling (CE) 67K 84I 89C
§5 Energierijke stoffen in het bloed (CE) 67A 89A
§1 Hormoonklieren
hormoonklieren activeren organen en weefsels
- hormoonklieren produceren hormonen en geven ze af aan het bloed → lichaamscellen met
een passende receptor reageren
- hormonen werken bij doelwitorganen en -weefsels
- hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels en organen tegelijk aansturen
- endocriene klieren scheiden producten af aan het bloed → weefselvloeistof
- exocriene klieren maken producten die in het uitwendig milieu terechtkomen
hypofyse verbindt zenuwstelsel en hormoonstelsel 88C
- centrale hormoonklier
- coördinatie
- achterkwab geeft twee neurohormonen uit de hypothalamus af aan het bloed 89A
- voorkwab maakt hormonen, die andere hormoonklieren tot actie aanzetten
hypothalamus controleert het endocriene stelsel 89A + 89C
neuronen uit hypothalamus activeren m.b.v. releasing-hormonen (RH’s) hypofysevoorkwab
bv. FSH-releasing-hormoon (FSH-RH) stimuleert de hypofysevoorkwab tot afgifte van FSH
andere hypothalamusneuronen geven inhibiting-hormonen (IH’s) af
- remmen productie van hormonen door hypofyse
andere hypothalamusneuronen produceren neurohormonen
- komen in de hypofyseachterkwab in de bloedbaan
- hypofyse is dus alleen plaats van afgifte; productie gebeurt door cellen hypothalamus
EICELVORMING
FSH stimuleert eierstokken → follikels groeien
→ primaire oöcyten (eicel voorlopers) hervatten meiose 86D
hormonen (vooral oestradiol) uit follikels zorgen voor een juiste verdeling van
chromosomen tijdens de meiose
- oestradiol stimuleert ook de ontwikkeling van vrouwelijke secundaire
geslachtskenmerken en beïnvloed botstructuur 89A
MENSTRUATIECYCLUS
bisfenol A (BPA) bindt aan oestradiolreceptoren → beïnvloedt vruchtbaarheid 86C
§2 Reacties van cellen op hormonen
hypothalamus → hypofyse → andere hormoonklier
