21e eeuw en diverse mens Deeltentamen Autonomie hoorcolleges
Autonomie SHOP
Self Determination Theory: deci & ryan
motivatie als deze 3 psychologische basisbehoeften :
- Autonomie : De behoefte om zelf keuzes te maken en het gevoel te hebben dat je gedrag uit jezelf
komt.
- Competentie : De behoefte om je bekwaam te voelen en succes te ervaren in wat je doet.
- Relatedness verbondenheid : De behoefte om je geaccepteerd en verbonden te voelen met
anderen.
twee motivaties:
Intrinsieke motivatie : eigen drijfveren intern
Extrinsieke motivatie : externe prikkels (externe beloning)
Onderzoek kleuters :
● hoeveelheid dat kinderen tekende zonder beloning was hoger dan met beloning
● zelfde voor deelnemers die bloed doneren met en zonder beloning
● tekenen en bloed doneren was intrinsiek gemotiveerd → beloning maakte het extrinsiek → minder
gevoel van autonomie → intrinsieke motivatie neemt af
Conclusie : Verlaagde autonomie → minder intrinsieke motivatie
Preference for choice Shoval etc
Mensen kiezen liever zelf dan dat ze computer laten kiezen, zelfs:
- Bij dezelfde uitkomsten
- Als ze geen voorkeur hebben
MOTIVATION FROM HAVING AN EFFECT Hemed
● Deelnemers moesten een actie uitvoeren (bijv. op een knop drukken)
● Soms wel soms geen zichtbaar effect (2e plaatje cirkel)
● voor beiden condities: er was geen beloning en effect had ook geen extra nut
● als ze alsnog gemotiveerd werden werden ze gemotiveerd van effect hebben
uitkomst : Veroorzaken van een effect motiveert actie
Mensen raken gemotiveerd wanneer hun acties een zichtbaar effect hebben.
- Het idee dat “wat ik doe, maakt verschil”
- Dit gevoel motiveert mensen om actief gedrag te blijven vertonen
MOTIVATION FROM CHOICE
Murayama et al. (2023):
Stopwatch taak:
- Stop de stopwatch zo dicht mogelijk bij een bepaalde tijd
- Je mag de stopwatch zelf kiezen of wordt voor je gekozen
Meer succes als ze zelf de stopwatch kozen
GOAL SETTING SELF VS. AI Reguș et al. (2025):
Zelf je doel stellen versus AI
- Telkens spelen voor 1 vs 5 of 5 vs 20 cent
- Zowel proefpersonen als “AI” kiezen altijd de hoogste beloning (dus 5 of 20 cent)
Tijd accuratie
lage beloning ai sneller dan self ai accurater dan zelf
, hoge beloning self higher dan ai zelf accurater dan ai
Conclusie:
- Autonomie fundamentele behoefte
- Positieve effecten op motivatie
- Voorkeur voor zelf kiezen
- Meer gemotiveerd na zelf kiezen
- Meer gevoelig voor zelf gekozen(vs. door AI bepaalde) beloningen
Wegner (2001) zegt dat we vaak denken dat we zelf keuzes maken, terwijl veel gedrag onbewust gebeurt.
- Ouija-bord denk je misschien dat het planchette (“hanger”) door een geest wordt bewogen, maar in
werkelijkheid beweeg je het zelf onbewust
apparent mental causation : het gevoel dat je gedachten je acties veroorzaken, terwijl dat niet altijd zo is. Je
brein interpreteert namelijk de timing en het verband tussen gedachte en actie op een manier die voelt
alsof jij de actie hebt veroorzaakt.
Unconscious cause of thought (onbewuste
oorzaak van de gedachte) : Er is iets
onbewust in je brein dat een gedachte
opwekt.
Unconscious cause of action (onbewuste
oorzaak van de handeling)
Tegelijk is er iets onbewust dat de actie zelf
start.
De echte oorzaak van zowel je gedachte als je
handeling ligt in onbewuste processen.
Je brein interpreteert het en zegt: “Mijn
gedachte veroorzaakte de actie.”
Dat gevoel noemen we experience of
conscious will – het is dus niet de echte oorzaak, alleen hoe het voelt.
Priming effecten: Als je hersenen eerst worden blootgesteld aan bepaalde informatie of ideeën (priming),
kan dat je gedrag onbewust beïnvloeden.
Personal authorship: Het gevoel dat je iets zelf doet of dat een handeling “van jou” is.
Zelfs met priming voel je personal autorschip
conclusies
- Autonomie kan worden afgeleid van een match tussen gedachten voor actie en gevolgen van actie
= postdictive account = Het gevoel dat we een handeling bewust willen uitvoeren ontstaat achteraf, als
onze hersenen verklaren wat we al gedaan hebben.
- • Dus vooral ervaren autonomie
Voice & procedural Justice
Voice: Mensen vinden het belangrijk dat ze mee kunnen praten of inspraak hebben bij beslissingen.
Procedural Justice : Mensen vinden het belangrijk dat de manier waarop beslissingen worden genomen
eerlijk is, niet alleen de uitkomst.
Resultaten : Soms vinden mensen hoe een beslissing tot stand komt belangrijker dan het resultaat zelf.
Autonomie SHOP
Self Determination Theory: deci & ryan
motivatie als deze 3 psychologische basisbehoeften :
- Autonomie : De behoefte om zelf keuzes te maken en het gevoel te hebben dat je gedrag uit jezelf
komt.
- Competentie : De behoefte om je bekwaam te voelen en succes te ervaren in wat je doet.
- Relatedness verbondenheid : De behoefte om je geaccepteerd en verbonden te voelen met
anderen.
twee motivaties:
Intrinsieke motivatie : eigen drijfveren intern
Extrinsieke motivatie : externe prikkels (externe beloning)
Onderzoek kleuters :
● hoeveelheid dat kinderen tekende zonder beloning was hoger dan met beloning
● zelfde voor deelnemers die bloed doneren met en zonder beloning
● tekenen en bloed doneren was intrinsiek gemotiveerd → beloning maakte het extrinsiek → minder
gevoel van autonomie → intrinsieke motivatie neemt af
Conclusie : Verlaagde autonomie → minder intrinsieke motivatie
Preference for choice Shoval etc
Mensen kiezen liever zelf dan dat ze computer laten kiezen, zelfs:
- Bij dezelfde uitkomsten
- Als ze geen voorkeur hebben
MOTIVATION FROM HAVING AN EFFECT Hemed
● Deelnemers moesten een actie uitvoeren (bijv. op een knop drukken)
● Soms wel soms geen zichtbaar effect (2e plaatje cirkel)
● voor beiden condities: er was geen beloning en effect had ook geen extra nut
● als ze alsnog gemotiveerd werden werden ze gemotiveerd van effect hebben
uitkomst : Veroorzaken van een effect motiveert actie
Mensen raken gemotiveerd wanneer hun acties een zichtbaar effect hebben.
- Het idee dat “wat ik doe, maakt verschil”
- Dit gevoel motiveert mensen om actief gedrag te blijven vertonen
MOTIVATION FROM CHOICE
Murayama et al. (2023):
Stopwatch taak:
- Stop de stopwatch zo dicht mogelijk bij een bepaalde tijd
- Je mag de stopwatch zelf kiezen of wordt voor je gekozen
Meer succes als ze zelf de stopwatch kozen
GOAL SETTING SELF VS. AI Reguș et al. (2025):
Zelf je doel stellen versus AI
- Telkens spelen voor 1 vs 5 of 5 vs 20 cent
- Zowel proefpersonen als “AI” kiezen altijd de hoogste beloning (dus 5 of 20 cent)
Tijd accuratie
lage beloning ai sneller dan self ai accurater dan zelf
, hoge beloning self higher dan ai zelf accurater dan ai
Conclusie:
- Autonomie fundamentele behoefte
- Positieve effecten op motivatie
- Voorkeur voor zelf kiezen
- Meer gemotiveerd na zelf kiezen
- Meer gevoelig voor zelf gekozen(vs. door AI bepaalde) beloningen
Wegner (2001) zegt dat we vaak denken dat we zelf keuzes maken, terwijl veel gedrag onbewust gebeurt.
- Ouija-bord denk je misschien dat het planchette (“hanger”) door een geest wordt bewogen, maar in
werkelijkheid beweeg je het zelf onbewust
apparent mental causation : het gevoel dat je gedachten je acties veroorzaken, terwijl dat niet altijd zo is. Je
brein interpreteert namelijk de timing en het verband tussen gedachte en actie op een manier die voelt
alsof jij de actie hebt veroorzaakt.
Unconscious cause of thought (onbewuste
oorzaak van de gedachte) : Er is iets
onbewust in je brein dat een gedachte
opwekt.
Unconscious cause of action (onbewuste
oorzaak van de handeling)
Tegelijk is er iets onbewust dat de actie zelf
start.
De echte oorzaak van zowel je gedachte als je
handeling ligt in onbewuste processen.
Je brein interpreteert het en zegt: “Mijn
gedachte veroorzaakte de actie.”
Dat gevoel noemen we experience of
conscious will – het is dus niet de echte oorzaak, alleen hoe het voelt.
Priming effecten: Als je hersenen eerst worden blootgesteld aan bepaalde informatie of ideeën (priming),
kan dat je gedrag onbewust beïnvloeden.
Personal authorship: Het gevoel dat je iets zelf doet of dat een handeling “van jou” is.
Zelfs met priming voel je personal autorschip
conclusies
- Autonomie kan worden afgeleid van een match tussen gedachten voor actie en gevolgen van actie
= postdictive account = Het gevoel dat we een handeling bewust willen uitvoeren ontstaat achteraf, als
onze hersenen verklaren wat we al gedaan hebben.
- • Dus vooral ervaren autonomie
Voice & procedural Justice
Voice: Mensen vinden het belangrijk dat ze mee kunnen praten of inspraak hebben bij beslissingen.
Procedural Justice : Mensen vinden het belangrijk dat de manier waarop beslissingen worden genomen
eerlijk is, niet alleen de uitkomst.
Resultaten : Soms vinden mensen hoe een beslissing tot stand komt belangrijker dan het resultaat zelf.
