HOOFDSTUK
Les 11: ons koloniaal verleden
Dekolonisering is belangrijk voor sociaal werkers omdat:
Geschiedenis en oorsprong van structureel racisme.
Het (h)erkennen van structureel racisme.
Het (h)erkennen van ons koloniaal verleden.
Dekoloniseren van kennissystemen.
Postkolonialisme?
Herkennen huidige vormen van kolonisatie.
Erkennen rol SW en doorwerken assimilatiepolitiek.
1. Ras als sociaal construct
1.1 Trans-Atlantische slavenroutes
In 1492 arriveerde Columbus voor het eerst in Amerika > geleidelijke
verkenning door de Europese grootmachten (geen ontdekking van
Amerika- want bestond voor de komst van Europeanen!)
Europeanen realiseerde zich dat het klimaat in veel gebieden in Amerika
geschikt was voor het verbouwen van o.a. katoen, suikerruit, tabaksplanten,
koffiebonen, en cacaobonen en handelen van specerijen als zout, (schaars in
Europa)
Nood aan goedkope sterke werkkrachten die resistent waren tegen
klimaat en harde werkomstandigheden
In Afrika reeds een aanbod van tot slaaf gemaakte personen Afrikaanse
personen gewend aan het klimaat en tevens resistent tegen diverse
tropische ziekten, waardoor ze “productiever” waren en ook een hogere
levensverwachting hadden.
Vanuit het perspectief van een Europese plantagehouder waren
Afrikaanse tot slaaf gemaakte personen een betere 'investering’ , Native
Americans of werknemers uit Europa of Azië.
Gestolen en overvallen in Afrika ,onmenselijke omstandigheden
verscheept naar de nieuwe wereld als “vracht” (gereduceerd tot
goederen) om verkocht te worden als tot slaaf gemaakte persoon.
Concurrentie tussen handelaars uit Nederland, China, Portugal, India,.. (met
geweld macht overnemen)
1.2 Raciale legitimiteit van slavernij en witte superioriteit
Historica Ariela Gross:
“Voor het eerste in de geschiedenis werd een categorie van mensen
uitgesloten van het ‘menselijke ras’ en in een aparte subgroep
ondergebracht met als doel voor generaties lang tot slaaf gemaakt te
blijven, tot in de eeuwigheid.”
‘Commerciële jacht op zwarten in Afrika’ en onteigening van inheemse
volkeren in functie van ‘De Nieuwe Wereld’.
Pagina 1 van 64
, De slavernij duurde van 1619 tot 1865, een kwart millennium lang, een
‘levende dood’ werd 12 generaties lang doorgegeven,…
De Amerikaanse slavernij was legaal en werd afgedwongen door de staat en
een web van handhavers.
Beperkte levensverwachting: blootstelling aan extreme
levensomstandigheden; geweld, ondervoeding, gedwongen sterilisatie,
beperkte levensverwachting 37 jaar,…
Vader van de gynaecologie: had een bepaalde ingreep ontdekt, maar het bleek
dat die man jarenland onverdoofde operaties op vrouwen die slaaf waren ging
uitvoeren. Hij was ervan overtuigd dat slaven dichter bij de dieren stonden en
daardoor konden ze minden pijn ervaren.
1.3 Zwart vs. Native Americans
De Spaanse en Portugese veroveraars introduceerde racisme in de Amerika’s:
o Alle verschillende inheemse volkeren werden onder 1 noemer geplaatst,
1 ras: Indianen.
o Ze creëerden het onderscheid tussen het ‘dierlijke ras van zwarten’,
sterk voor werk en het ‘zwakke ras van de inheemse Native Americans4.
Deze racistische concepten normaliseerde en rationaliseerden:
o Het importeren van de ‘sterke’ tot slaaf gemaakte Afrikanen.
o Het verder zetten van de uitroeiing van de ‘zwakke’ Native Americans.
Cijfers als gevolg hiervan:
o Tussen 10 en 20 miljoen Afrikanen werden tot slaaf gemaakt, gevangen
genomen, verhandeld, uitgevoerd,…
o Tussen de 50 à 75 miljoen Native Americans stierven in de Amerika’s.
Er zijn er veel gestorven door ziektes die Europeanen met zich
meebrachten.
Het was bij die creatie van de Nieuwe Wereld dat mensen werden
onderscheiden op basis van hun uiterlijk, gerangschikt om een kastesysteem
te vormen op basis van een nieuw concept genaamd ras.
o Elke nieuwe Europese immigrant werd iets wat ze nooit eerder waren, ze
werden wit.
o Afrikanen werden pas zwart in Amerika of Europa.
1.4 Ras als sociaal construct.
Racisme bestaat, ras niet:
Wetenschappers beschreven verschillende soorten mensen en hoe die
eruit zagen. Hiernaast werden er bepaalde karaktereigenschappen,
intelligentie en morele kenmerken aangekoppeld.
Resulteerde in het ene ras dat ‘slim’, ‘ondernemend’ was en het andere
oudere ‘lui’, ‘dom’, gewelddadig, sensueel,…
Wetenschappelijk racisme: late 17de eeuw, uitgewerkt in de 18de eeuw,
geconsolideerd in de 19de eeuw en vroege 20ste eeuw.
o Late 18de eeuw/vroege 19de eeuw: ras als essentiële onderverdeling
van de mensheid op basis van het idee van biologische verschillen.
De logica van de ‘beschaafde witte man’ en de ‘wilde donkere man’:
o 4 rassen van mensen waarin Europeanen aan de top stonden.
o Wit zijn betekent inherent rechten bezitten wat sociaal, cultureel en
economisch kapitaal stimuleerde.
Pagina 2 van 64
, o Ras: een machtsmiddel gebaseerd op vastgestelde of uitgevonden
verschillen die er in de samenleving zijn; ras creëert nieuwe vormen
van macht.
o Ras is dus een sociaal/politiek/juridisch construct.
Slaven waren geen mensen meer, enkel cijfers, middel om doel te bereiken
economisch doel.
1.5 Slavernij voorbij?
Naar schatting zijn er 50 miljoen mensen slachtoffer van moderne slavernij.
Schuldslavernij en gedwongen tewerkstelling.
Dwangarbeid (bv: in gevangenissen, werk kampen, krijgsgevangenschap,
arbeidsuitsluiting, bouwsector).
Gedwongen werk en uitbuiting in de prostitutie.
Werk onder dwang en in onmenselijke omstandigheden tegen geen of
ongeregelde betaling, bv: kinderarbeid kledingindustrie.
Gedwongen werk en opsluiting van huishoudelijke werksters.
Gedwongen huwelijken (ook kind huwelijken).
2. Ons koloniaal verleden
2.1 Welk EU landen hadden kolonies?
Vanaf 16e eeuw bijna heel Noord en Zuid-Amerika, Azië en Afrika gekoloniseerd
door Europese landen.
Grootste koloniale machten waren:
Groot-Brittannië.
Spanje.
Portugal.
Nederland.
Frankrijk.
Belgische kolonies:
Congo.
Rwanda.
Burundi.
Poging Guatemala.
2.2 Introductie
Nadia Nsayi is politicologe en voormalig
beleidsmedewerker voor Congo.
Dochter van de dekolonisatie is een
familiegeschiedenis die de impact van kolonisatie en
dekolonisatie op haar eigen familie en op de relatie tussen
België en Congo onderzoekt.
Het boek behandelt de erfenis van kolonisatie,
persoonlijke verhalen en de noodzaak van een oprecht debat over het
koloniale verleden.
Pagina 3 van 64
, De kolonisatie van Congo wordt gezien als een fundamenteel onrecht: een
systeem van economische uitbuiting, territoriale bezetting en mentaal/fysiek
geweld.
2.3 Wat is kolonisatie?
Definitie:
Kolonisatie is het bezetten en uitbuiten van (overzeese) gebieden door de
vestiging van de overheerser.
Altijd een gewelddadige militaire verovering van een maatschappij op een
andere.
Politiek, sociaal en economisch beheer door een buitenlandse bezettende
staat, die meestal organisatorisch en militair superieur is.
Eerdere bewoners volledig onteigen, of juridisch en andere structuren
instellen die hen systematisch benadelen en uitbuiten (veroveren en
exploiteren).
o Vaak beperkte medewerking van inheemse bevolking omwille van
rivaliteit, winstbejag, eigen voordelen.
Denk en handelswijze van de koloniale mogendheid waarbij het belang van
het moederland overheerst werd (cultuur opleggen).
Bij bevolkingskolonisatie vestigt een deel van de bevolking van een land
zich in een ander gebied, met de bedoeling om daar een kopie van het
thuisland te starten. Soms gaat het over het bevolken van een gebied
waar weinig mensen wonen, soms is er al een bevolking aanwezig. Denk
aan de VS, Nieuw-Zeeland of Australië.
Bij de kolonisatie van Congo ging het om een kleine groep Europeanen die
een heel groot gebied onderwierpen. Ze domineerden en heersten in het
land dat ze koloniseerden (zoals de Britten in India). Ze haalden
economisch voordeel uit de kolonie, maar wilden er geen kopie van België
starten voor alle Belgen.
Historici het erover eens dat er geen positief effect is aan kolonisatie.
2.3.1 Wat was een motivatie voor kolonisatie?
De drie K’s pijlers die kolonisatie decennialang in stand hielden:
Koning (de staat) - Kapitaal (bedrijven) -
Kerk (missies)
Motieven:
Economische motieven: winst maken door (niet-Europese) producten vanuit
de kolonies naar Europa en naar de VS te verschepen en ze daar te verkopen.
Pagina 4 van 64
Les 11: ons koloniaal verleden
Dekolonisering is belangrijk voor sociaal werkers omdat:
Geschiedenis en oorsprong van structureel racisme.
Het (h)erkennen van structureel racisme.
Het (h)erkennen van ons koloniaal verleden.
Dekoloniseren van kennissystemen.
Postkolonialisme?
Herkennen huidige vormen van kolonisatie.
Erkennen rol SW en doorwerken assimilatiepolitiek.
1. Ras als sociaal construct
1.1 Trans-Atlantische slavenroutes
In 1492 arriveerde Columbus voor het eerst in Amerika > geleidelijke
verkenning door de Europese grootmachten (geen ontdekking van
Amerika- want bestond voor de komst van Europeanen!)
Europeanen realiseerde zich dat het klimaat in veel gebieden in Amerika
geschikt was voor het verbouwen van o.a. katoen, suikerruit, tabaksplanten,
koffiebonen, en cacaobonen en handelen van specerijen als zout, (schaars in
Europa)
Nood aan goedkope sterke werkkrachten die resistent waren tegen
klimaat en harde werkomstandigheden
In Afrika reeds een aanbod van tot slaaf gemaakte personen Afrikaanse
personen gewend aan het klimaat en tevens resistent tegen diverse
tropische ziekten, waardoor ze “productiever” waren en ook een hogere
levensverwachting hadden.
Vanuit het perspectief van een Europese plantagehouder waren
Afrikaanse tot slaaf gemaakte personen een betere 'investering’ , Native
Americans of werknemers uit Europa of Azië.
Gestolen en overvallen in Afrika ,onmenselijke omstandigheden
verscheept naar de nieuwe wereld als “vracht” (gereduceerd tot
goederen) om verkocht te worden als tot slaaf gemaakte persoon.
Concurrentie tussen handelaars uit Nederland, China, Portugal, India,.. (met
geweld macht overnemen)
1.2 Raciale legitimiteit van slavernij en witte superioriteit
Historica Ariela Gross:
“Voor het eerste in de geschiedenis werd een categorie van mensen
uitgesloten van het ‘menselijke ras’ en in een aparte subgroep
ondergebracht met als doel voor generaties lang tot slaaf gemaakt te
blijven, tot in de eeuwigheid.”
‘Commerciële jacht op zwarten in Afrika’ en onteigening van inheemse
volkeren in functie van ‘De Nieuwe Wereld’.
Pagina 1 van 64
, De slavernij duurde van 1619 tot 1865, een kwart millennium lang, een
‘levende dood’ werd 12 generaties lang doorgegeven,…
De Amerikaanse slavernij was legaal en werd afgedwongen door de staat en
een web van handhavers.
Beperkte levensverwachting: blootstelling aan extreme
levensomstandigheden; geweld, ondervoeding, gedwongen sterilisatie,
beperkte levensverwachting 37 jaar,…
Vader van de gynaecologie: had een bepaalde ingreep ontdekt, maar het bleek
dat die man jarenland onverdoofde operaties op vrouwen die slaaf waren ging
uitvoeren. Hij was ervan overtuigd dat slaven dichter bij de dieren stonden en
daardoor konden ze minden pijn ervaren.
1.3 Zwart vs. Native Americans
De Spaanse en Portugese veroveraars introduceerde racisme in de Amerika’s:
o Alle verschillende inheemse volkeren werden onder 1 noemer geplaatst,
1 ras: Indianen.
o Ze creëerden het onderscheid tussen het ‘dierlijke ras van zwarten’,
sterk voor werk en het ‘zwakke ras van de inheemse Native Americans4.
Deze racistische concepten normaliseerde en rationaliseerden:
o Het importeren van de ‘sterke’ tot slaaf gemaakte Afrikanen.
o Het verder zetten van de uitroeiing van de ‘zwakke’ Native Americans.
Cijfers als gevolg hiervan:
o Tussen 10 en 20 miljoen Afrikanen werden tot slaaf gemaakt, gevangen
genomen, verhandeld, uitgevoerd,…
o Tussen de 50 à 75 miljoen Native Americans stierven in de Amerika’s.
Er zijn er veel gestorven door ziektes die Europeanen met zich
meebrachten.
Het was bij die creatie van de Nieuwe Wereld dat mensen werden
onderscheiden op basis van hun uiterlijk, gerangschikt om een kastesysteem
te vormen op basis van een nieuw concept genaamd ras.
o Elke nieuwe Europese immigrant werd iets wat ze nooit eerder waren, ze
werden wit.
o Afrikanen werden pas zwart in Amerika of Europa.
1.4 Ras als sociaal construct.
Racisme bestaat, ras niet:
Wetenschappers beschreven verschillende soorten mensen en hoe die
eruit zagen. Hiernaast werden er bepaalde karaktereigenschappen,
intelligentie en morele kenmerken aangekoppeld.
Resulteerde in het ene ras dat ‘slim’, ‘ondernemend’ was en het andere
oudere ‘lui’, ‘dom’, gewelddadig, sensueel,…
Wetenschappelijk racisme: late 17de eeuw, uitgewerkt in de 18de eeuw,
geconsolideerd in de 19de eeuw en vroege 20ste eeuw.
o Late 18de eeuw/vroege 19de eeuw: ras als essentiële onderverdeling
van de mensheid op basis van het idee van biologische verschillen.
De logica van de ‘beschaafde witte man’ en de ‘wilde donkere man’:
o 4 rassen van mensen waarin Europeanen aan de top stonden.
o Wit zijn betekent inherent rechten bezitten wat sociaal, cultureel en
economisch kapitaal stimuleerde.
Pagina 2 van 64
, o Ras: een machtsmiddel gebaseerd op vastgestelde of uitgevonden
verschillen die er in de samenleving zijn; ras creëert nieuwe vormen
van macht.
o Ras is dus een sociaal/politiek/juridisch construct.
Slaven waren geen mensen meer, enkel cijfers, middel om doel te bereiken
economisch doel.
1.5 Slavernij voorbij?
Naar schatting zijn er 50 miljoen mensen slachtoffer van moderne slavernij.
Schuldslavernij en gedwongen tewerkstelling.
Dwangarbeid (bv: in gevangenissen, werk kampen, krijgsgevangenschap,
arbeidsuitsluiting, bouwsector).
Gedwongen werk en uitbuiting in de prostitutie.
Werk onder dwang en in onmenselijke omstandigheden tegen geen of
ongeregelde betaling, bv: kinderarbeid kledingindustrie.
Gedwongen werk en opsluiting van huishoudelijke werksters.
Gedwongen huwelijken (ook kind huwelijken).
2. Ons koloniaal verleden
2.1 Welk EU landen hadden kolonies?
Vanaf 16e eeuw bijna heel Noord en Zuid-Amerika, Azië en Afrika gekoloniseerd
door Europese landen.
Grootste koloniale machten waren:
Groot-Brittannië.
Spanje.
Portugal.
Nederland.
Frankrijk.
Belgische kolonies:
Congo.
Rwanda.
Burundi.
Poging Guatemala.
2.2 Introductie
Nadia Nsayi is politicologe en voormalig
beleidsmedewerker voor Congo.
Dochter van de dekolonisatie is een
familiegeschiedenis die de impact van kolonisatie en
dekolonisatie op haar eigen familie en op de relatie tussen
België en Congo onderzoekt.
Het boek behandelt de erfenis van kolonisatie,
persoonlijke verhalen en de noodzaak van een oprecht debat over het
koloniale verleden.
Pagina 3 van 64
, De kolonisatie van Congo wordt gezien als een fundamenteel onrecht: een
systeem van economische uitbuiting, territoriale bezetting en mentaal/fysiek
geweld.
2.3 Wat is kolonisatie?
Definitie:
Kolonisatie is het bezetten en uitbuiten van (overzeese) gebieden door de
vestiging van de overheerser.
Altijd een gewelddadige militaire verovering van een maatschappij op een
andere.
Politiek, sociaal en economisch beheer door een buitenlandse bezettende
staat, die meestal organisatorisch en militair superieur is.
Eerdere bewoners volledig onteigen, of juridisch en andere structuren
instellen die hen systematisch benadelen en uitbuiten (veroveren en
exploiteren).
o Vaak beperkte medewerking van inheemse bevolking omwille van
rivaliteit, winstbejag, eigen voordelen.
Denk en handelswijze van de koloniale mogendheid waarbij het belang van
het moederland overheerst werd (cultuur opleggen).
Bij bevolkingskolonisatie vestigt een deel van de bevolking van een land
zich in een ander gebied, met de bedoeling om daar een kopie van het
thuisland te starten. Soms gaat het over het bevolken van een gebied
waar weinig mensen wonen, soms is er al een bevolking aanwezig. Denk
aan de VS, Nieuw-Zeeland of Australië.
Bij de kolonisatie van Congo ging het om een kleine groep Europeanen die
een heel groot gebied onderwierpen. Ze domineerden en heersten in het
land dat ze koloniseerden (zoals de Britten in India). Ze haalden
economisch voordeel uit de kolonie, maar wilden er geen kopie van België
starten voor alle Belgen.
Historici het erover eens dat er geen positief effect is aan kolonisatie.
2.3.1 Wat was een motivatie voor kolonisatie?
De drie K’s pijlers die kolonisatie decennialang in stand hielden:
Koning (de staat) - Kapitaal (bedrijven) -
Kerk (missies)
Motieven:
Economische motieven: winst maken door (niet-Europese) producten vanuit
de kolonies naar Europa en naar de VS te verschepen en ze daar te verkopen.
Pagina 4 van 64
