Familiaal Vermogensrecht 2025-26
DEEL 1: RELATIEVERMOGENSRECHT
INLEIDING
Wat is Familiaal Vermogensrecht => Familiaal vermogensrecht regelt de
vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en gezinsrecht.
Situering van het familiaal vermogens recht
- Aanknoping met het familierecht
o Wie behoort tot de ‘familie’?
o Hoe ontstaat de ‘familie’?
- Aanknoping met het vermogensrecht
o Privaatautonomie => wilsautonomie (u doet wat u wil)
Als we die wilsautonomie willen gebruiken => moeten we
rechtshandelingen stellen
Huwelijk => huwelijksovereenkomst
Regeling treffen over nalatenschap => testament
o Grenzen aan de privaatautonomie
Voor het stellen van die rechtshandelingen zijn we natuurlijk
wel gebonden door regels
Vallen in de basis terug op het gemene recht
Belgische familiaal vermogensrecht in het licht van de harmonisering en
uniformisering in het Europees/internationaal privaatrecht
- Klassiek: grote verscheidenheid door de onlosmakelijk (geachte) band met
de cultuur
o Harominseren is niet zo vanzelfsprekende => we moeten dat
nationaal houden
o Als je gaat kijken naar omringende landen => wel zelfde tendensen
die terugkomen
Vb. erfrecht (de laatste 30-40 jaar) => enorme promotie
geweest van de erfrechtelijke positie van de langstlevende
echtgenoot (steeds meer een bevoorrechte positie)
- Gevolgen
o Relatievermogensrecht
o Erfrecht
o Giften
1
,De klassieke tripartite
Familiaal vermogensrecht valt klassiek gezien uiteen in 3 grote onderdelen:
1) Relatievermogensrecht
2) Erfrecht
3) Giften (in het bijzonder schenkingen en testamenten)
Moeilijkheid met betrekking tot het familiaal vermogens recht => de
complexiteit is ten dele te wijten aan het feit dat de onderdelen met elkaar
interageren
- We kunnen vaak een casus niet per se gaan zetten onder 1 van die
domeinen
- Vaak beïnvloeden die domeinen elkaar onderling
- Die regels van die verschillende domeinen kunnen van elkaar afwijken wat
de moeilijkheid veroorzaakt
- Voornamelijk zien we die complexiteit terig bij relatievermogensrecht en
erfrecht
Relatievermogensrecht (= een samenvoeging van huwelijksvermogensrecht
en samenwoningvermogensrecht)
= geheel van rechtsregels dat, tijdens de relatie (huwelijk cq samenwoning) en
bij de ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
partners (echtgenoten cq samenwoners), zowel ten opzichte van elkaar als
tegenover derden
- gaat ons antwoorden geven op de vragen wat vermogensrechtelijke
verhouding is van partners tov elkaar, en wat de vermogensrechtelijke
verhoudingen zijn tss partners aan de ene zijde en derden aan de andere
zijde
- Belangrijke hervorming bij Wet Huwelijksvermogensrecht 22 juli 2018 en
bij Wet 19 januari 2022
o Huwelijksvermogensrecht: primair stelsel (art. 212-224 OBW –
hierna ook BW), secundair stelsel (Boek 2 titel 3 BW – vanaf 1 juli
2022)
o Samenwoningsvermogensrecht (art. 1475-1479 OBW)
Erfrecht = geheel van rechtsregels dat de overgang van het vermogen van een
persoon bij diens overlijden naar een (of meer) andere levende perso(o)n(en)
- Hoe de overgang zal verlopen
- Wie wat zal krijgen
- In welke mate je bewegingsvrijheid hebt
2
, - Belangrijke hervorming bij Wet van 31 juli 2017 (en gedeeltelijke reparatie
in 2018!) en bij Wet van 19 januari 2022
o Boek 4 BW (vanaf 1 juli 2022)
o (Enkele bijzondere wetten, zoals Verzekeringswet)
Giften (schenkingen, testamenten, bijzondere soorten giften)
= een rechtshandeling onder kosteloze titel waarbij een persoon aan een
andere persoon geheel om niet een vermpgens-bestanddeel verschaft.
- Instrumenten: Algemeen (boek 4 titel 2 BW) + Bijzondere giften (Boek 4
titel 2 BW)
- Gaan vanuit twee invalshoeken naar giften kijken
1) Vanuit invalshoek erfrecht => testament van de overledene gaat
ons zeggen op welke manier de nalatenschap moet worden verdeeld
(giften hebben dus een erfrechtelijk belang)
2) Vanuit invalshoek van rechtshandelingen => zijn aan een aantal
contractuele regels verbonden, die stuk voor stuk
verbintenisrechtelijke regels zijn, maar ook voor een stuk familiaal
vermogensrechtelijke regels zijn.
Relatievermogensrecht gaat over …
- … relaties
o Rechtvraag: kan je in het licht van het gelijkheidsbeginsel
verantwoorden dat koppels die duurzaam samenwonen afhankelijk
van de keuze die ze gemaakt hebben/gedwongen is een
verschillende rechtspositie hebben?
o Deze rechtsvraag evolueert naar het meer gewicht toekennen aan
de feitelijke realtie, eerder dan naar het formule statuut
- … vermogen
o In continentale stelsels is een vrij duidelijke afscheiding als we het
over relatievermogensrecht hebben, hebben we het alleen over de
verdeling van de goederen die er zijn. Gaan niet kijken naar
eventuele aansprake op alimentatie
o Gaat over toekomstige goederen, toekomstige inkomsten
Kunnen juridisch gezien duidelijk onderscheid maken tussen
wat er al is en wat er moet worden verdeeld enerzijds en
anderzijds goederen en aanspraken niet nog moeten worden
gemaakt
3
, We kunnen ons 3 grote basisvragen stellen => aan de hand van deze vragen
kunnen we een duidelijk beeld vormen van hoe het huwelijksvermogensrecht
eruit ziet.
- Vraag 1 (“niets”): wat zijn de regels die van toepassing zijn als het
koppel zelf niets geregeld heeft (wat regelt de wet voor die mensen)
- Vraag 2 (“bob”): wat kunnen we zelf regelen
o Welke mogelijkheden hebben we allemaal
o Wat kunnen we zelf instand brengen
- Vraag 3 (“muur”): zijn er regels van openbare orde of eventueel van
dwingend recht waar we niet van mogen afwijken?
ONDERDEEL 1. HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Afdeling 1: Definitie en begrippen
Huwelijksvermogensrecht = geheel van rechtsregels dat, tijdens het huwelijk
en bij de ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
echtgenoten, zowel tegenover elkaar als tegenover derden
- Vb. van derden => schuldeisers
Lex specialis (= een speciaal vermogensrechtelijk regime voor echtgenoten
=> die het gemene recht kan over rulen) versus lex generalis
Intern versus extern
- Intern: tussen de echtgenoten, door de aard van de zaak
- Extern: ook de rechten van derden met wie die echtgenoten handelen
kunnen beïnvloedt worden
o Vb. SE van een persoon die gehuwd is, dan zullen uw rechten als SE
beschermd zijn naarglangd of uw schuldenaar gehuwd is onder een
bepaald stelsel => staat fel ter discussie
Waarom hebben we een huwelijksvermogensrecht nodig?
- Wetgever was van oordeel dat het gemene recht niet aangepast was om de
vermogensrechtelijke verhoudingen te regelen van mensen die in een
affectieve relatie met elkaar verboden zijn
o Misschien bereid om bepaalde toegevingen te doen die je normaal
niet zou doen
o Gemeen recht is gemaakt voor mensen die geen affectieve relatie met
elkaar hebben en gewoon contracten met elkaar sluiten
Echtgenoten hebben bijzondere regels nodig (een veilig klimaat)
4
DEEL 1: RELATIEVERMOGENSRECHT
INLEIDING
Wat is Familiaal Vermogensrecht => Familiaal vermogensrecht regelt de
vermogensrechtelijke aspecten van het familie- en gezinsrecht.
Situering van het familiaal vermogens recht
- Aanknoping met het familierecht
o Wie behoort tot de ‘familie’?
o Hoe ontstaat de ‘familie’?
- Aanknoping met het vermogensrecht
o Privaatautonomie => wilsautonomie (u doet wat u wil)
Als we die wilsautonomie willen gebruiken => moeten we
rechtshandelingen stellen
Huwelijk => huwelijksovereenkomst
Regeling treffen over nalatenschap => testament
o Grenzen aan de privaatautonomie
Voor het stellen van die rechtshandelingen zijn we natuurlijk
wel gebonden door regels
Vallen in de basis terug op het gemene recht
Belgische familiaal vermogensrecht in het licht van de harmonisering en
uniformisering in het Europees/internationaal privaatrecht
- Klassiek: grote verscheidenheid door de onlosmakelijk (geachte) band met
de cultuur
o Harominseren is niet zo vanzelfsprekende => we moeten dat
nationaal houden
o Als je gaat kijken naar omringende landen => wel zelfde tendensen
die terugkomen
Vb. erfrecht (de laatste 30-40 jaar) => enorme promotie
geweest van de erfrechtelijke positie van de langstlevende
echtgenoot (steeds meer een bevoorrechte positie)
- Gevolgen
o Relatievermogensrecht
o Erfrecht
o Giften
1
,De klassieke tripartite
Familiaal vermogensrecht valt klassiek gezien uiteen in 3 grote onderdelen:
1) Relatievermogensrecht
2) Erfrecht
3) Giften (in het bijzonder schenkingen en testamenten)
Moeilijkheid met betrekking tot het familiaal vermogens recht => de
complexiteit is ten dele te wijten aan het feit dat de onderdelen met elkaar
interageren
- We kunnen vaak een casus niet per se gaan zetten onder 1 van die
domeinen
- Vaak beïnvloeden die domeinen elkaar onderling
- Die regels van die verschillende domeinen kunnen van elkaar afwijken wat
de moeilijkheid veroorzaakt
- Voornamelijk zien we die complexiteit terig bij relatievermogensrecht en
erfrecht
Relatievermogensrecht (= een samenvoeging van huwelijksvermogensrecht
en samenwoningvermogensrecht)
= geheel van rechtsregels dat, tijdens de relatie (huwelijk cq samenwoning) en
bij de ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
partners (echtgenoten cq samenwoners), zowel ten opzichte van elkaar als
tegenover derden
- gaat ons antwoorden geven op de vragen wat vermogensrechtelijke
verhouding is van partners tov elkaar, en wat de vermogensrechtelijke
verhoudingen zijn tss partners aan de ene zijde en derden aan de andere
zijde
- Belangrijke hervorming bij Wet Huwelijksvermogensrecht 22 juli 2018 en
bij Wet 19 januari 2022
o Huwelijksvermogensrecht: primair stelsel (art. 212-224 OBW –
hierna ook BW), secundair stelsel (Boek 2 titel 3 BW – vanaf 1 juli
2022)
o Samenwoningsvermogensrecht (art. 1475-1479 OBW)
Erfrecht = geheel van rechtsregels dat de overgang van het vermogen van een
persoon bij diens overlijden naar een (of meer) andere levende perso(o)n(en)
- Hoe de overgang zal verlopen
- Wie wat zal krijgen
- In welke mate je bewegingsvrijheid hebt
2
, - Belangrijke hervorming bij Wet van 31 juli 2017 (en gedeeltelijke reparatie
in 2018!) en bij Wet van 19 januari 2022
o Boek 4 BW (vanaf 1 juli 2022)
o (Enkele bijzondere wetten, zoals Verzekeringswet)
Giften (schenkingen, testamenten, bijzondere soorten giften)
= een rechtshandeling onder kosteloze titel waarbij een persoon aan een
andere persoon geheel om niet een vermpgens-bestanddeel verschaft.
- Instrumenten: Algemeen (boek 4 titel 2 BW) + Bijzondere giften (Boek 4
titel 2 BW)
- Gaan vanuit twee invalshoeken naar giften kijken
1) Vanuit invalshoek erfrecht => testament van de overledene gaat
ons zeggen op welke manier de nalatenschap moet worden verdeeld
(giften hebben dus een erfrechtelijk belang)
2) Vanuit invalshoek van rechtshandelingen => zijn aan een aantal
contractuele regels verbonden, die stuk voor stuk
verbintenisrechtelijke regels zijn, maar ook voor een stuk familiaal
vermogensrechtelijke regels zijn.
Relatievermogensrecht gaat over …
- … relaties
o Rechtvraag: kan je in het licht van het gelijkheidsbeginsel
verantwoorden dat koppels die duurzaam samenwonen afhankelijk
van de keuze die ze gemaakt hebben/gedwongen is een
verschillende rechtspositie hebben?
o Deze rechtsvraag evolueert naar het meer gewicht toekennen aan
de feitelijke realtie, eerder dan naar het formule statuut
- … vermogen
o In continentale stelsels is een vrij duidelijke afscheiding als we het
over relatievermogensrecht hebben, hebben we het alleen over de
verdeling van de goederen die er zijn. Gaan niet kijken naar
eventuele aansprake op alimentatie
o Gaat over toekomstige goederen, toekomstige inkomsten
Kunnen juridisch gezien duidelijk onderscheid maken tussen
wat er al is en wat er moet worden verdeeld enerzijds en
anderzijds goederen en aanspraken niet nog moeten worden
gemaakt
3
, We kunnen ons 3 grote basisvragen stellen => aan de hand van deze vragen
kunnen we een duidelijk beeld vormen van hoe het huwelijksvermogensrecht
eruit ziet.
- Vraag 1 (“niets”): wat zijn de regels die van toepassing zijn als het
koppel zelf niets geregeld heeft (wat regelt de wet voor die mensen)
- Vraag 2 (“bob”): wat kunnen we zelf regelen
o Welke mogelijkheden hebben we allemaal
o Wat kunnen we zelf instand brengen
- Vraag 3 (“muur”): zijn er regels van openbare orde of eventueel van
dwingend recht waar we niet van mogen afwijken?
ONDERDEEL 1. HUWELIJKSVERMOGENSRECHT
Afdeling 1: Definitie en begrippen
Huwelijksvermogensrecht = geheel van rechtsregels dat, tijdens het huwelijk
en bij de ontbinding ervan, de vermogensrechtelijke verhoudingen regelt van de
echtgenoten, zowel tegenover elkaar als tegenover derden
- Vb. van derden => schuldeisers
Lex specialis (= een speciaal vermogensrechtelijk regime voor echtgenoten
=> die het gemene recht kan over rulen) versus lex generalis
Intern versus extern
- Intern: tussen de echtgenoten, door de aard van de zaak
- Extern: ook de rechten van derden met wie die echtgenoten handelen
kunnen beïnvloedt worden
o Vb. SE van een persoon die gehuwd is, dan zullen uw rechten als SE
beschermd zijn naarglangd of uw schuldenaar gehuwd is onder een
bepaald stelsel => staat fel ter discussie
Waarom hebben we een huwelijksvermogensrecht nodig?
- Wetgever was van oordeel dat het gemene recht niet aangepast was om de
vermogensrechtelijke verhoudingen te regelen van mensen die in een
affectieve relatie met elkaar verboden zijn
o Misschien bereid om bepaalde toegevingen te doen die je normaal
niet zou doen
o Gemeen recht is gemaakt voor mensen die geen affectieve relatie met
elkaar hebben en gewoon contracten met elkaar sluiten
Echtgenoten hebben bijzondere regels nodig (een veilig klimaat)
4
