VAN DE KLINISCHE
PSYCHOLOGIE
SAMENVATTING 2025/2026
,Inhoud
Inleiding: situering binnen klinisch programma ............................................................................................................................ 5
1. programma klinische: blokkenstructuur ................................................................................................................................ 5
2. opbouw blokmodellen .......................................................................................................................................................... 5
1. Het werkveld van de klinische psychologie .............................................................................................................................. 6
1.1 introductie .......................................................................................................................................................................... 6
1.2 Settings in de klinische psychologie ................................................................................................................................... 7
settings en taken van de klinisch e psycholoog .................................................................................................................... 7
1.3 Beroepen in de klinische psychologie ................................................................................................................................ 7
positie van de klinische psychologi e (het vak) ..................................................................................................................... 7
positie van de klinische pscyholoog (de mens) ..................................................................................................................... 8
2. Modellen in de klinische psychologie ....................................................................................................................................... 9
2.1 Inleiding ............................................................................................................................................................................. 9
2.2 wetenschapsfilosofische kaders ......................................................................................................................................... 9
(post-) positivisme en klinische psychologie .......................................................................................................................10
(sociaal-) constructivisme .................................................................................................................................................11
2.3 Metamodellen .................................................................................................................................................................. 12
Medische vs. contextuele visie ...........................................................................................................................................12
Biopsychosociaal model....................................................................................................................................................14
2.4 Wetenschappelijke benadering ........................................................................................................................................ 24
De plaats van wetenschap .................................................................................................................................................24
Uitkomst- en procesonderzoek ..........................................................................................................................................34
Tekst: uitkomst- en procesonderzoek .................................................................................................................................... 56
3. Algemene klinische vaardigheden ......................................................................................................................................... 61
3.1 Situering .......................................................................................................................................................................... 61
3.2 Basishouding ................................................................................................................................................................... 62
empathie ..........................................................................................................................................................................63
echtheid ...........................................................................................................................................................................64
Onvoorwaardelijke acceptatie ...........................................................................................................................................66
Empirische ondersteuning .................................................................................................................................................69
3.3 Luistervaardigheden ........................................................................................................................................................ 70
Niet-selectieve luistervaardigheden & aandachtgevend gedrag ...........................................................................................72
Selectieve luistervaardigheden ..........................................................................................................................................72
Regulerende vaardigheden ................................................................................................................................................76
Probleem-nuancerende vaardigheden................................................................................................................................78
3.4 Wederzijdse beïnvloeding ................................................................................................................................................ 83
Psychologische gespreksvoering ........................................................................................................................................... 91
H5: de hulpverlener aan het werk .......................................................................................................................................91
H6: Basisvaardigheden ......................................................................................................................................................99
H7: Nuancerende vaardigheden ....................................................................................................................................... 102
4.Structuur van de GGz ........................................................................................................................................................... 106
1
, 1. Zorg gebaseerd op cijfers ................................................................................................................................................ 107
2. Organisatie: klassieke visie .............................................................................................................................................. 114
3. Belangrijkste settings ....................................................................................................................................................... 116
zorgaanbod 0de lijn ........................................................................................................................................................... 116
zorgaanbod 1ste lijn .......................................................................................................................................................... 117
Zorgaanbod 2de lijn .......................................................................................................................................................... 119
zorgaanbod 3de lijn ........................................................................................................................................................... 122
4. Organisatie: nieuwe ontwikkelingen ................................................................................................................................. 128
5.Ethiek en deontologie ........................................................................................................................................................... 129
1. Intro: Ethische vraagstukken ............................................................................................................................................ 129
Waarover gaat ethiek? ..................................................................................................................................................... 129
ethische vraagstukken en psychologie ............................................................................................................................. 130
2. Ethische begrippen .......................................................................................................................................................... 131
ethiek vs. moraal ............................................................................................................................................................. 131
moraal ............................................................................................................................................................................ 131
3. Ethische/normatieve theorieën ......................................................................................................................................... 131
Teleotologische of gevolgenethiek.................................................................................................................................... 131
Deontologische of beginselenethiek ................................................................................................................................. 132
Deugdenethiek ................................................................................................................................................................ 132
4. Deontologie van het beroep ............................................................................................................................................. 133
respect ........................................................................................................................................................................... 133
Integriteit: de betrouwbare ander ..................................................................................................................................... 135
Verantwooordelijkheid..................................................................................................................................................... 136
Deskundigheid ................................................................................................................................................................ 136
5. Morele dilemma’s analyseren .......................................................................................................................................... 137
6.Psychotherapeutische scholen ............................................................................................................................................. 137
Gastles 1: Gedragstherapie ................................................................................................................................................. 137
leertheorie: cognitieve processen .................................................................................................................................... 137
klassieke conditionering .................................................................................................................................................. 139
Operante conditionering .................................................................................................................................................. 139
klinische conceptualisatie: van leertheorie naar CGT ........................................................................................................ 139
de verklarende diagnostiek: betekenisanalyse .................................................................................................................. 141
Gastles 2: Ontwikkelingsgerichte psychotherapie ................................................................................................................ 142
De kern elementen van de ontwikkelingsgerichte psychotherapie...................................................................................... 142
Diagnostiek: het volledige proces ..................................................................................................................................... 142
Behandeling .................................................................................................................................................................... 144
Toepassing: eetstoornissen bij jongeren ........................................................................................................................... 144
Onderliggende werkingsmechanismen van eetstoornissen ............................................................................................... 146
Diagnostiek van eetstoornissen ....................................................................................................................................... 147
Behandeling van eetstoornissen ...................................................................................................................................... 148
Gastles 3: Relatie- en Gezinstherapie .................................................................................................................................. 150
definitie........................................................................................................................................................................... 150
2
, Historiek & theoretische grondslagen ............................................................................................................................... 150
Hedendaags theoretisch uitgangspunt: het individu/de cliënt in zijn context ...................................................................... 154
Van model naar praktijk ................................................................................................................................................... 156
Gastles 4: psychoanalyse .................................................................................................................................................... 157
Inleiding .......................................................................................................................................................................... 157
Premisse 1: de mens is een verdeeld subject .................................................................................................................... 159
Premisse twee: psychische functioneren is een samenspel tussen drie dimensies ............................................................. 161
Psychoanalyse vandaag................................................................................................................................................... 162
Zelfstudie-artikelen .................................................................................................................................................................. 164
Manifesto for a science of clinical psychology – McFall ........................................................................................................ 164
Abstract .......................................................................................................................................................................... 164
Hoofdprincipe ................................................................................................................................................................. 165
Eerste gevolgtrekking ....................................................................................................................................................... 165
Tweede gevolgtrekking..................................................................................................................................................... 165
het manifest als een roep voor actie ................................................................................................................................. 166
De Felice et al...................................................................................................................................................................... 166
Inleiding .......................................................................................................................................................................... 166
Hypothese ...................................................................................................................................................................... 166
Discussie en conclusie .................................................................................................................................................... 166
Psychotherapy, the humanistic (& effective) treatment - Wampold ....................................................................................... 167
Classificeren van healing practices .................................................................................................................................. 167
De humanistische aspecten van het contextuele model .................................................................................................... 168
Conclusie ....................................................................................................................................................................... 169
vragen ............................................................................................................................................................................. 169
A conceptual and methodological analysis of the nonspecifics argument - Derubeis et al. ................................................... 170
inleiding .......................................................................................................................................................................... 170
Het dodo’s bird dilemma ................................................................................................................................................. 170
De therapeutische relatie en symptoomverlichting ........................................................................................................... 170
Conclusie ....................................................................................................................................................................... 171
Vragen ............................................................................................................................................................................ 171
Common vs specific factors in psychotherapy: opening the black box - Mulder et al. ........................................................... 172
Inleiding .......................................................................................................................................................................... 172
Oneensheid over de basis van psychotherapie ................................................................................................................. 173
Paradigmatische verschillen ............................................................................................................................................ 173
lLmitaties van evidence-based onderzoek ........................................................................................................................ 173
Een valse dichotomie? ..................................................................................................................................................... 173
Toekomstige richtlijnen.................................................................................................................................................... 174
Psychotherapeutisch onderzoek ...................................................................................................................................... 174
Conclusie ....................................................................................................................................................................... 174
Vragen ............................................................................................................................................................................ 174
Mental health services in Belgium - Willems et al. ................................................................................................................ 175
Introductie ...................................................................................................................................................................... 175
EPidemologie .................................................................................................................................................................. 175
3
, Organisatie van mentale gezondheidszorg ........................................................................................................................ 176
Aanbieders van geestelijke gezondheidszorg .................................................................................................................... 177
Andere belangrijke zaken ................................................................................................................................................. 179
Huidige en toekomstige uitdagingen ................................................................................................................................. 180
Rebooting psychotherapie research and practice to reduce the burden of mental illness - Kazdin & Blaze .......................... 180
Introductie ...................................................................................................................................................................... 180
Verminderen van de last van mentale stoornissen ............................................................................................................ 180
Individuele psychotherapie in relatie tot de last van mentale stoornissen .......................................................................... 181
Ontwerpen van portfolio van modellen voor het leveren van interventies............................................................................ 181
Essentiele problemen van het portfolio ............................................................................................................................ 182
Samenwerking met ander disciplines ............................................................................................................................... 182
Conclusie ....................................................................................................................................................................... 183
Vragen ............................................................................................................................................................................ 183
Challenges and opportunities in global mental health: a research-to-practice perspective -Wainberg et al. .......................... 183
Abstract .......................................................................................................................................................................... 183
Inleiding .......................................................................................................................................................................... 183
Integreren van de behandeling van algemene mentale stoornissen in de primaire zorg ....................................................... 184
Prioritaire gebieden voor onderzoek ................................................................................................................................. 184
Conclusie ....................................................................................................................................................................... 185
Vragen ............................................................................................................................................................................ 185
Rotfuzs – stappenplan ......................................................................................................................................................... 186
Voorbeeld ....................................................................................................................................................................... 187
4
, Casussen: je moet je altijd 2 vragen stellen
1. Wat zijn dingen die je opvallen? Wat zijn problemen waarbij je aandachtig moet zijn?
- Bv: impulsiviteit, stress, selffocused,…
2. Praktische zaken; op welke dingen moet je letten bij volgende gesprekken?
- Bv: wou niet zelf in therapie gaan zegt iets over motivatie,…
Inleiding: situering binnen klinisch programma
1. programma klinische: blokkenstructuur
- Onderzoeksmethoden: hoe ga je een
onderzoek uitwerken
- Modellen: hoe kan je kijken naar de mens
psychisch lijden in hun context
- Assessment: praktische zaken,
intelligentietesten, …
- Werkveld-integratie: dingen die je ziet en leert plaatsen binnen een klinisch werkveld
2. opbouw blokmodellen
Wat is een model?
Model = een beargumenteerd standpunt dat tracht om complexe fenomenen te beschrijven en
inzichtelijk te maken
- Modellen kunnen verschillen in niveau van descriptief (breed, beschrijvend) tot formeelmathematisch (gespecifieerd
→ zo kan men predictiemodel maken)
- Bv: facebook weet welke advertenties werken door formeel-mathematisch model
Modellen in de klinische psychologie
= samenhangend geheel aan filosofische en theoretische posities i.v.m. de mens en het menselijk lijden van waaruit een
verhouding en benadering volgen over/van/voor zorg en behandeling voor psychisch lijden
- Je visie op menselijk leiden is bepalend voor hoe je het gaat bestuderen en behandelen
Multiperspectivisme
= verschillende invalshoeken flexibel leren innemen om een situatie te
bekijken en deze kunnen evalueren op hun sterktes en zwaktes om zo tot nieuwe, interessante
perspectieven te komen
- Deze perspectieven vullen elkaar aan
- We moeten afstappen van denkwijze dat 1 model juist is en een ander fout
In vraagstelling en perspectief:
- Concepten van normaliteit (sociaal-culturele normen)
o Vb. gedrag dat niet meer ‘normaal’ is voor een bepaalde leeftijd
- Impliciete assumpties
o Vb. slechte opvoeding
De vraagstelling en zienswijze heeft directe effecten op:
- Verhouding tot de problematiek
- Visie op de noodzaak én insteek van behandeling
→ Gezien de complexiteit van menselijk gedrag is multiperspectivisme essentieel!
→ Verschillende invalshoeken flexibel leren innemen en kunnen evalueren op sterktes en zwaktes
7 kernvragen
- De vragen zijn bij elk model gelijk, maar zullen verschillen in antwoord
1. Wat is de visie op mens-zijn en menselijk functioneren?
2. Hoe denken we over normaliteit en abnormaliteit ?
3. Welke factoren dragen bij aan de etiologie (leer v/d oorzaken) en veerkracht?
4. Wat zijn kernconcepten binnen een model?
5. Wat zijn helpende/belemmerende factoren voor verandering (moderatoren)?
5