Samenvatting Economie

ECONOMIE

INHOUDSTAFEL
Hoofdstuk 1: economie als wetenschap ........................................................................................................................ 6
1. onderwerp en invalshoek....................................................................................................................................... 6
2. de positieve wetenschap van de keuze ................................................................................................................... 6
2.1. economische agenten en hun activiteiten ........................................................................................................ 6
2.2. het rationele-keuzemodel ............................................................................................................................... 7
2.3. samenspel en uitkomsten ............................................................................................................................... 7
3. de normatieve wetenschap van evaluatie en beleid ................................................................................................. 8
Hoofdstuk 2: onze economie in perspectief ................................................................................................................... 9
1. wat is welvaart en waar komt ze vandaan? .............................................................................................................. 9
1.1. welvaart en consumptie .................................................................................................................................. 9
1.2. productie ....................................................................................................................................................... 9
1.3. toegevoegde waarde, inkomen, bbp en economische groei ............................................................................. 10
1.4. het bbp per capita, welzijn, welvaart en geluk ................................................................................................. 10
2. welvaart en economische groei............................................................................................................................ 10
2.1. Welvaart in historisch en geografisch perspectief ........................................................................................... 10
2.2. Niet alleen meer, maar ook anders ................................................................................................................ 12
2.3. Beperkingen van het bbp per capita ............................................................................................................... 12
3. Productiviteit als motor van onze welvaart ............................................................................................................ 13
3.1. De speldenfabriek van Adam Smith ............................................................................................................... 14
3.2. Het doemscenario van Malthus ..................................................................................................................... 14
3.3. Ricardo en de voordelen van internationale handel ......................................................................................... 14
Hoofdstuk 3: vraag en aanbod .................................................................................................................................... 17
1. De ideale markt .................................................................................................................................................. 17
2. De vraag als uitdrukking van bereidheid tot betalen ............................................................................................... 17
2.1.De vraag naar broodjes .................................................................................................................................. 17
2.2.De vloeiende marktvraagcurve ....................................................................................................................... 18
2.3.Algemene versus partiële vraagfuncties .......................................................................................................... 19
2.4.Lineaire vraagfuncties en verschuivingen ........................................................................................................ 19
3. Het aanbod als uitdrukking van marginale kosten ................................................................................................. 20
3.1.Het aanbod van broodjes ............................................................................................................................... 20
3.2.De vloeiende marktaanbodcurve .................................................................................................................... 21
3.3.Algemene en partiële aanbodfuncties ............................................................................................................ 21
3.4.Lineaire aanbodfuncties en verschuivingen .................................................................................................... 21
4. Prijsvorming ....................................................................................................................................................... 22
4.1.Het marktevenwicht ...................................................................................................................................... 22
4.2.De algebra van lineaire vraag- en aanbodcurven.............................................................................................. 22
Hoofdstuk 4: elasticiteiten en schokken ...................................................................................................................... 25
1. Schokken in vraag en aanbod .............................................................................................................................. 25
1.1. Aanbodschokken .......................................................................................................................................... 25
1.2. Vraagschokken ............................................................................................................................................. 26



1

, 1.3. Van helling naar elasticiteit ........................................................................................................................... 27
2. De eigen prijselasticiteit ...................................................................................................................................... 27
2.1. De eigen prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................................ 27
2.2. Perfect elastische en perfect inelastische vraagcurven ................................................................................... 28
2.3. Relatie tussen prijselasticiteit en verandering in opbrengsten ......................................................................... 29
2.4. Gewone goederen, Giffen-goederen en snobgoederen .................................................................................... 29
2.5. De eigen prijselasticiteit van het aanbod ........................................................................................................ 29
3. De inkomenselasticiteit ....................................................................................................................................... 30
3.1. Engel-curven ................................................................................................................................................ 30
3.2. Relatie tussen de inkomenselasticiteit en de budgetaandelen ........................................................................ 30
4. De kruiselingse prijselasticiteit ............................................................................................................................ 31
Hoofstuk 5: speltheorie en martkwerking .................................................................................................................... 32
1. Het gevangenendilemma ..................................................................................................................................... 32
1.1. De bouwstenen van speltheorie .................................................................................................................... 32
1.2. Het evenwicht in dominante strategieën ........................................................................................................ 33
2. Coördinatiespelen .............................................................................................................................................. 33
2.1. Het Nash-evenwicht ..................................................................................................................................... 33
2.2. The battle of the sexes (belang van coördinatie) .............................................................................................. 33
3. Speltheorie en marktwerking ............................................................................................................................... 34
4. Bindende afspraken, sociale normen en overheidsinterventie ............................................................................... 35
Hoofdstuk 8: ondernemingen op outputmarkten .......................................................................................................... 36
1. Waarom zijn ondernemingen zo verschillend? ...................................................................................................... 36
2. Winstmaximalisatie ............................................................................................................................................ 36
2.1. Economische winst ...................................................................................................................................... 36
2.2. Opbrengsten en kosten in de broodjeszaak .................................................................................................... 36
2.3. De outputregel en de sluitingsregel ................................................................................................................ 39
3. Het aanbod van competitieve ondernemingen ...................................................................................................... 40
3.1. Opbrengsten, kosten en aanbod van een individuele onderneming .................................................................. 40
3.2. De marktvraag, het marktaanbod en het marktevenwicht................................................................................ 41
4. Maximaliseren ondernemingen hun winst? ........................................................................................................... 42
4.1. Gedragstheorieën ......................................................................................................................................... 42
4.2. Managementtheorieën .................................................................................................................................. 43
+ uit hoofdstuk 10: 10.2 De markt is goed: Pareto-efficiëntie .................................................................................. 43
Hoofdstuk 9: ondernemingen op factormarkten ........................................................................................................... 49
1. Productie ........................................................................................................................................................... 49
1.1. De productiefunctie ...................................................................................................................................... 49
1.2. Het gemiddelde en marginale product ........................................................................................................... 49
1.3. De marginale technische substitutievoet ....................................................................................................... 51
1.4. Schaalopbrengsten ...................................................................................................................................... 51
1.5. De Cobb-Douglas-productiefunctie ............................................................................................................... 51
2. Kosten op lange termijn ....................................................................................................................................... 52
2.1. Kostenminimalisering en de vraag naar productiefactoren .............................................................................. 52
2.2. Het substitutie-effect .................................................................................................................................... 53
2.3. Totale kosten op lange termijn ....................................................................................................................... 53


2

,Hoofdstuk 11: overheidsinterventie ............................................................................................................................. 55
1. Niet-marktconforme interventies: prijs- en hoeveelheidsregulering ...................................................................... 55
1.1. Maximumprijs .............................................................................................................................................. 55
1.2. Minimumprijs ............................................................................................................................................... 55
1.3. Quota .......................................................................................................................................................... 56
2. Marktconforme interventies: belastingen en subsidies ........................................................................................ 57
2.1. Accijnzen en btw .......................................................................................................................................... 57
2.2. Een accijnsbelasting op de producent ........................................................................................................... 58
2.3. Drie inzichten: incidentie, distortie en equivalentie ......................................................................................... 58
Hoofdstuk 12: onvolmaakte mededinging .................................................................................................................... 60
1. Marktmacht: definitie en oorzaken ....................................................................................................................... 60
1.1. Technologische belemmeringen .................................................................................................................... 60
1.2. Wettelijke belemmeringen ............................................................................................................................ 61
1.3. Strategische belemmeringen ......................................................................................................................... 61
2. Monopolie .......................................................................................................................................................... 61
2.1. De outputkeuze in geval van uniforme prijszetting .......................................................................................... 62
2.2. Monopolie versus volmaakte mededinging ..................................................................................................... 62
3. Prijsdiscriminatie ................................................................................................................................................ 63
3.1. Perfecte prijsdiscriminatie ............................................................................................................................ 63
3.2. Prijsdiscriminatie door marktsegmentatie ...................................................................................................... 63
3.3. Prijsdiscriminatie door zelfselectie ................................................................................................................ 64
4. Marktmacht: wat zeggen de cijfers 5. Oligopolie 6. overzicht marktvormen ............................................................. 64
+ Uit hoofdstuk 10: 10.3.2.1 De markt is slecht: onvolmaakte mededinging ................................................................ 64
Hoofdstuk 13: publieke goederen en externe effecten .................................................................................................. 65
1. Publieke goederen .............................................................................................................................................. 65
1.1. Niet-uitsluitbaarheid en niet-rivaliteit in consumptie ...................................................................................... 65
1.2. Quasipublieke goederen ............................................................................................................................... 65
1.3. Maatschappelijk wenselijk aanbod van zuivere publieke goederen .................................................................. 66
1.4. Het vrijbuitersprobleem ................................................................................................................................ 67
2. Externe effecten.................................................................................................................................................. 68
2.1. Positieve en negatieve externe effecten in productie en consumptie ................................................................ 68
2.2. Pareto-efficiëntie en het efficiënte vervuilingsniveau ...................................................................................... 68
3. Uitstootnormen .................................................................................................................................................. 69
4. Milieuheffingen ................................................................................................................................................... 70
5. Verhandelbare emissierechten ............................................................................................................................ 71
Hoofdstuk 15: verdeling en herverdeling ...................................................................................................................... 72
1. Verdeling ............................................................................................................................................................ 72
1.1. Van primair inkomen tot individuele welvaart ................................................................................................. 72
1.2. Histogram en decielverdeling ........................................................................................................................ 74
1.3. Ongelijkheid en armoede .............................................................................................................................. 75
2. Herverdeling ....................................................................................................................................................... 77
2.1. Inkomstenbelasting ...................................................................................................................................... 77
2.2. Sociale zekerheid ......................................................................................................................................... 79
2.3. Uitdagingen .................................................................................................................................................. 80


3

,Hoofdstuk 17: de nationale rekeningen ....................................................................................................................... 82
inleiding: macro economie ...................................................................................................................................... 82
1. Waarde van de productie: een voorbeeld .............................................................................................................. 82
2. Het bruto binnenlands product, bbp .................................................................................................................... 83
2.1. De terminologie ............................................................................................................................................ 83
2.2. Het bbp in de economische kringloop ............................................................................................................ 83
2.3. De productiebenadering: de bruto toegevoegde waarde ................................................................................. 83
2.4. De inkomensbenadering van het bbp ............................................................................................................. 84
2.5. De bestedingsbenadering: de finale goederen ................................................................................................ 85
2.6. Eén bbp, drie benaderingswijzen ................................................................................................................... 86
3. De betalingsbalans ............................................................................................................................................. 86
3.1. Drie rekeningen registreren de oorsprong en de aanwending van de middelen ................................................. 87
3.2. Onevenwichten in de betalingsbalans ............................................................................................................ 87
4. Het nationaal inkomen ........................................................................................................................................ 88
4.1. Het bruto en netto nationaal inkomen ............................................................................................................ 88
4.2. Het netto nationaal beschikbaar inkomen ...................................................................................................... 88
4.3. Het nnbi, de netto binnenlandse vraag en de lopende rekening ....................................................................... 89
Hoofstuk 18: het bbp als maatstaf van de economische activiteit ................................................................................. 90
1. Nominaal en reëel bbp ........................................................................................................................................ 90
2. De link tussen nominaal en reëel bbp: de bbp-deflator .......................................................................................... 91
2.1. De bbp-deflator ............................................................................................................................................ 91
2.2. De hoeveelheidsindex van het bbp................................................................................................................. 91
3. Van niveau naar groei .......................................................................................................................................... 92
3.1. Absolute en relatieve toename ...................................................................................................................... 92
4. Groeicijfers als bril op wereld en geschiedenis...................................................................................................... 92
6. Inflatie en nominale groei .................................................................................................................................... 93
7. Groei van het bbp en welvaart .............................................................................................................................. 94
Hoofdstuk 19: geld en het bankwezen ......................................................................................................................... 95
Basisconcepten uit H20 .......................................................................................................................................... 95
1. De slotwaarde en de actuele waarde (20.2) ....................................................................................................... 95
2. De obligatiemarkt en de aandelenmarkt (20.3) .................................................................................................. 96
1. Waarom gebruiken we geld? ................................................................................................................................ 98
2. Van goud naar bankbiljetten en deposito’s ........................................................................................................... 98
2.1. Van goud naar chartaal geld .......................................................................................................................... 98
2.2. Van chartaal naar giraal geld ......................................................................................................................... 99
2.3. De geldhoeveelheden: M1, M2, M3................................................................................................................. 100
2.4. Cryptomunten ............................................................................................................................................ 101
3. Het geldaanbod en de basismechanismen van geldcreatie ................................................................................. 101
3.1. Het aanbod van geld: het basismechanisme ................................................................................................ 101
3.2. De rol van de centrale bank: het aanbod van basisgeld ................................................................................. 101
3.4. Van het aanbod van geld naar het geldaanbod: de geldbasismultiplicator ..................................................... 103
4. het aanbod van geld .......................................................................................................................................... 103
4.1. De transactievraag naar geld ....................................................................................................................... 104
4.2. De vermogensvraag naar geld...................................................................................................................... 105


4

, 4.3. Een analytische uitdrukking voor de geldvraag .............................................................................................. 105
5. Het evenwicht tussen geldvraag en geldaanbod .................................................................................................. 106
6. Reële rente en nominale rente ........................................................................................................................... 107
Hoofdstuk 23: de wisselkoers ................................................................................................................................... 108
1. Enkele begrippen .............................................................................................................................................. 108
2. De prijsvorming op de wisselmarkten ................................................................................................................. 108
3. Factoren die de prijsvorming beïnvloeden .......................................................................................................... 109
3.1. Effect van een wijziging in de rente ............................................................................................................... 109
3.2. Het prijsniveau in binnen- en buitenland ...................................................................................................... 109
3.3. De economische activiteit in binnen- en buitenland...................................................................................... 109
Hoofdstuk 24: de vraagzijde en de reële sfeer ............................................................................................................ 110
2. De goederenmarkt op korte termijn: uitgangspunten ........................................................................................... 110
3. Een gesloten economie zonder overheid met exogene investeringen .................................................................... 110
3.1. De aggregatieve vraag ................................................................................................................................. 110
3.2. De structurele vorm van het economische model ......................................................................................... 112
3.3. Comparatieve statica ................................................................................................................................. 114
4. Een gesloten economie met overheid met exogene investeringen (enkel slides).................................................... 115
4.1. De aggregatieve vraag in een gesloten economie met overheid ...................................................................... 115
5. Een open economie (enkel slides) ...................................................................................................................... 116
5.1. De aggregatieve vraag voor een open economie ........................................................................................... 116
5.2. Het structurele model voor een open economie ........................................................................................... 116
5.3. De multiplicatoren voor een open economie ................................................................................................ 117
Hoofdstuk 25: het IS-LM model ................................................................................................................................. 118
1. Het verband tussen de reële en de monetaire sfeer ............................................................................................. 118
2. De IS-curve ....................................................................................................................................................... 122
3. De LM-curve ..................................................................................................................................................... 123
4. Het evenwicht in het IS-LM-schema ................................................................................................................... 124
4.2. Het effect van een expansief budgettair beleid ............................................................................................. 124
4.3. Het effect van een expansief monetair beleid ............................................................................................... 125
4.4. Het macro-economisch beleid tijdens de financiële crisis van 2007-2008 en de recessie van 2009 ................. 125




5

, MICRO-ECONOMIE

DEEL 1: WAT IS ECONOMIE?

HOOFDSTUK 1: ECONOMIE ALS WETENSCHAP
1. ONDERWERP EN INVALSHOEK
Enkele definities:
• ‘Economics is the study of economies.’
o Economics= economie als wetenschap
o Economies= economie als studieobject, het economisch gebeuren
• ‘The science which studies human behavior as a relationship between ends and scarce means which have
alternative uses.’
o Economie bestudeert menselijk gedrag als spanning tss doeleinden en schaarse middelen
o Schaarste en keuzes centraal -> keuzes maken: hetgeen we niet kiezen zien economen als een kost, verloren
• ‘Economics is the study of how human beings coordinate their wants and desires, given the decision-making
mechanisms, social customs, and political realities of the society.’
o Keuzes worden beïnvloed door de context: kan veranderen doorheen tijd en ruimte
o Coördinatie is belangrijk: keuzes kunnen impact hebben op anderen
• ‘Political economy or economics is a study of mankind in the ordinary business of life; it examines that part of
individual and social action which is most closely connected with the attainment and with the use of the material
requisites of wellbeing.’ (Alfred Marshall)
o Economie evalueert de uitkomsten van het samenspel van keuzes van individuen
o Welvaart centraal
-> Wat kunnen individuen en samenlevingen doen om welvarend te worden?

2 luiken bij de economie:
• Positieve luik (2.):
o een wetenschap die de samenleving bestudeert
o als samenspel van de keuzes van mensen
o (meten)
• Normatieve luik (3.):
o evaluatie van de uitkomsten in termen van welvaart (afvragen of we onze samenleving goed vinden)
o indien nodig: beleidsvoorstellen ter bijsturing
• vb. Je bestudeert welk gedrag zich in welke mate vertoont (= positieve luik) en gaat nadenken over hoe we dit kunnen
voorkomen en sanctioneren (= normatieve luik)

Definitie van economie als wetenschap:
• Economie is de wetenschap die de samenleving bestudeert als het samenspel van de keuzes van mensen en die de
uitkomsten van dit samenspel evalueert in termen van welvaart en, indien nodig, beleidsvoorstellen doet ter bijsturing

!!! Niet het onderwerp, wel de invalshoek bepaalt de essentie van economie
• Elk onderwerp kan op een economische manier belicht worden vb. Is de gezondheidszorg betaalbaar? Kunnen we
BTW op fruit verlagen zodat mensen gezonder zouden gaan leven?

2. DE POSITIEVE WETENSCHAP VAN DE KEUZE


2.1. ECONOMISCHE AGENTEN EN HUN ACTIVITEITEN
Economische agenten: personen en instellingen die beslissingen nemen betreffende activiteiten zoals productie,
consumptie, maar ook aan- en verkoop van goederen en diensten, sparen, het toestaan of opnemen van leningen,...

Soorten beslissingsnemers
• Gezinnen
o Vaak consument maar steeds vaker ook producent vb. airbnb, groenten uit je moestuin
o Vb. naar welke supermarkt gaan we? Hoeveel vrije tijd vs. werktijd nemen we? Huis kopen of huren?
• Ondernemingen
o Organiseren het productieproces
o Kunnen ook consument zijn vb. consument van energie
o Vb. wat gaan we produceren? Hoeveel gaan we produceren? Aan welke prijs gaan we verkopen?



6

,• Overheid
o Is een belangrijke producent voor publieke goederen vb. straatverlichting, defensie
o Heeft schaarse middelen en moet kiezen waarin ze willen investeren
o Belangrijke taak: marktfalingen corrigeren
• Financiële instellingen
o Smeermiddel van onze economie
o Vb. je kan sparen en vermogen opbouwen, leningen aanvragen
• Buitenland
o Import en export
o Vb. grondstoffen invoeren voor onze bedrijven

Figuur 1.1: een eenvoudige economische kringloop
=> eenvoudige economische kringloop
Gezinnen bieden arbeid aan bij de
ondernemingen, daar tegenover staat een
geldstroom/ inkomen (donkerblauwe lijn)
Die arbeidsinkomens worden gebruikt om
consumptie-uitgaven te financieren
Op deze manier komt het geld terug bij de
ondernemingen
Er zijn lekkages door de overheid:
belastingen op de bovenste stroom, BTW op
de onderste stroom (overheid heeft hierdoor
inkomens)



2.2. HET RATIONELE-KEUZEMODEL
Het rationele-keuzemodel:
• Iedereen probeert voor zichzelf het best mogelijke resultaat te bereiken
o = de rationele economische agent= de homo economicus
o Beslissingen van het individu centraal
• Enkele misverstanden over de rationele keuze:
o Niet alleen vanuit materieel eigenbelang, maar ook vanuit altruïsme, misantropie,... Iedereen vult zelf in wat
‘het beste’ voor hen is. Handelen vanuit een bepaalde overtuiging/ keuze.
▪ Altruïsme: doe wat goed is voor de ander vb. geld geven aan een goed doel
▪ Misantropie: dingen doen die slecht zijn voor de ander vb. haatmisdrijven
o Niet altijd perfect geïnformeerd
▪ Bij hoge informatiekost, is het rationeel om niet/onvolledig te informeren
▪ Vb. tweedehandswagen kopen: verkoper zegt dat het een prima wagen is maar ergens weet je dat dat
misschien niet zo is, zo goed mogelijk informeren, niet perfect geïnformeerd, toch beslissing nemen
o Ook vaak keuzes door afspraken, gewoontes, sociale normen,...
▪ Vb. rijden aan de rechterkant, fooi geven
o Niet enkel individuele, ook collectieve beslissingen
▪ Collectieve beslissingen zijn vaak de uitkomst van het samenspel van individuele beslissingen
▪ Vb. keuzes in een gezin zijn vaak collectieve beslissingen


2.3. SAMENSPEL EN UITKOMSTEN
• Evenwicht en rationele keuze: als niemand nog van keuze wilt veranderen is er een evenwicht, evenwicht is heel
tijdelijk, snel uit balans
o Vb. even lange wachtrijen in de supermarkt: iedereen is perfect oké met de rij waarin hij staat totdat een van
de rijen korter is dan veranderen mensen van keuze en ontstaat er een onevenwicht
• Samenspel en uitkomsten: als wij een keuze maken heeft dat vaak impact op de keuzes van andere mensen
o Vb. prijzenoorlog: ene supermarkt verlaagt de prijzen -> trigger andere supermarkten om zelfde te doen
➔ Hoort ook bij het rationele-keuzemodel




7

,3. DE NORMATIEVE WETENSCHAP VAN EVALUATIE EN BELEID
• ‘Economie is de wetenschap ... die de uitkomsten van dit samenspel evalueert in termen van welvaart en, indien
nodig, beleidsvoorstellen doet ter bijsturing’ (2de deel definitie)
• Welvaart: de mate waarin de leden van een maatschappij hun behoeften bevredigd zien (H2)
• Pareto-verbetering: wanneer de welvaart van minstens één individu verhoogt en niemand zijn welvaart ziet
achteruitgaan
• Pareto-efficiëntie: wanneer er geen Pareto-verbetering mogelijk is (geen verspilling van middelen)
• Verspilling moet vermeden worden, maar Pareto laat niet toe alle toestanden met elkaar te vergelijken:
waardeoordeel nodig:
o Vb. welvaartsverdeling (20,80) vs (40,40)
▪ Pareto-efficiënte situaties: er is geen Pareto-verbetering mogelijk
▪ Welke van de 2 beter is, doet Pareto geen uitspraak over
▪ Van 20,80 naar 40,40 gaan: persoon 1 gaat erop vooruit, persoon 2 gaat erop achteruit
o Vb. welvaartsverdeling (20,80) vs (40,40) vs (20,60)
▪ 20,60 is Pareto-inefficiënt: er is een Pareto-verbetering mogelijk, namelijk van 20,60 naar 20,80 gaan,
welvaart van minstens één individu verhoogt en niemands welvaart gaat achteruit
o Bepaalde ongelijkheid is rechtvaardig vb. beslissen om minder te werken en meer te sporten -> minder
verdienen maar dat is rechtvaardig
▪ Niet eenvoudig om te oordelen of iets al dan niet rechtvaardig zijn
• Welvaartsevaluatie is noodzakelijk maar niet voldoende om beleid te voeren. Zelfs als we weten welk gedrag
maatschappelijk wenselijk is, moet de maatschappij mensen ook motiveren om dat gedrag te kiezen. Daartoe dient
beleid, want dit geeft de juiste prikkels om wenselijk gedrag te stellen.




8

,HOOFDSTUK 2: ONZE ECONOMIE IN PERSPECTIEF
1. WAT IS WELVAART EN WAAR KOMT ZE VANDAAN?


1.1. WELVAART EN CONSUMPTIE
• Welvaart van een maatschappij hangt af van de behoeftebevrediging (consumptie) van de leden van die samenleving
(consumenten)
o Afhankelijk van de beschikbare middelen: als we voorzien zijn aan goederen en diensten hebben we een
bepaalde welvaart
• Sparen = deel van het inkomen dat niet gespendeerd wordt
o Sparen = niet-consumeren / uitgestelde consumptie (= geld eerst opzij zetten en uiteindelijk consumeren)
o Toename van vermogen (= alle goederen en financiële middelen die iemand bezit)

• Consumptiegoederen:
o De meeste consumptiegoederen verdwijnen door ze te gebruiken:
▪ Maaltijden, benzine,…
o Duurzame consumptiegoederen verslijten wel, maar worden niet onbruikbaar, je kan ze meermaals
gebruiken:
▪ = ‘een stukje sparen’
▪ Smartphone, kleding, woonhuizen, auto’s,…
▪ Vorm van consumptie en sparen: je koopt het en kan er lang gebruik van maken dus niet elke keer
opnieuw kopen


1.2. PRODUCTIE
• Productie omvat alle activiteiten waardoor
o goederen en diensten tot stand gebracht worden, en
o op de gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld (aan de consument)
• Productieproces: zet inputs om in output
• Inputs:
o Lopende inputs: bijv. grondstoffen en hulpstoffen
o Productiefactoren: bijv. arbeid en kapitaal
▪ Fysiek kapitaal: oven, kassa,…
▪ Menselijk kapitaal: vakkennis uitbater
• Eenvoudig voorbeeld: een broodjeszaak

Figuur 2.1: het productieproces zet inputs om in output




Broodjesbar heeft bepaalde inputs nodig om broodjes (output) te kunnen maken:
➔ Lopende inputs:
➔ Grondstoffen: zitten in het eindproduct verwerkt
➔ Hulpstoffen
=> verdwijnen als ze gebruikt worden
➔ Productiefactoren:
➔ Arbeid
➔ Kapitaal(goederen):
➔ Nodig om die input te verwerken en output te creëren
➔ Duurzame productiemiddelen: inputs worden niet volledig opgebruikt tijdens het productieproces
➔ Investeringen: want je spreidt de kostprijs van kapitaalgoederen over alle inkomsten van de broodjes


9

, Depreciatie/ afschrijving= deel van het kapitaal dat verloren gaat tijdens het productieproces
Investering= aankoop van een nieuw duurzaam kapitaalgoed, kan gebeuren om bestaande duurzame kapitaalgoederen
te vervangen of om de productiecapaciteit uit te breiden

Als investeringen= depreciatie kapitaalstock: kapitaalstock blijft op peil
Als investeringen> depreciatie: productiecapaciteit breidt uit-> = netto-investering
Vervangingsinvesteringen en netto-investeringen vormen samen bruto-investeringen

Stel: belegt broodje is 3 euro waard. Som van kostprijs van lopende inputs is 2 euro. 1 euro over, dit is de bruto
toegevoegde waarde. Productiefactoren moeten nog betaalt worden, slijtage in rekening brengen. 40 cent per broodje is
de kost voor die kapitaalgoederen. Dan houden we nog 60 cent over, dit is de netto toegevoegde waarde. Arbeider moet
nog betaalt worden. Met netto toegevoegde waarde kunnen we arbeid vergoeden, inkomens verschaffen. Maar kapitaal
moet ook vergoed worden, er is iemand die dat kapitaal verschaft heeft.


1.3. TOEGEVOEGDE WAARDE, INKOMEN, BBP EN ECONOMISCHE GROEI
• Doel van de productie:
o Waarde output > waarde van de lopende inputs
▪ Verschil in waarde tss lopende inputs en output = bruto toegevoegde waarde
▪ = de waarde die arbeid en kapitaal aan de lopende inputs hebben toegevoegd
o Als we ook depreciatie van de bruto toegevoegde waarde aftrekken: netto toegevoegde waarde
▪ Wat kan uitgekeerd worden als vergoeding aan de productiefactoren
▪ Inkomen = die toegevoegde waarde
• Inkomen voor eigenaar productiefactor arbeid en voor eigenaar van productiefactor kapitaal
• Uitbreidbaar tot de volledige economie:
o Productie door bedrijven, ook door overheid
o Creatie van toegevoegde waardes, de som is:
▪ bbp = bruto binnenlands product
• die toegevoegde waarde wordt gebruikt om inkomens te geven aan mensen
o Intermediaire goederen= output die andere bedrijven gebruiken als grond- of hulpstof
o Finale goederen= vb. output van broodjeszaak
• Economische groei:
o = wijziging van het bbp gedurende een bepaalde periode in een bepaalde regio (kan zowel pos als neg zijn)
o Recessie= negatieve economische groei gedurende twee opeenvolgende kwartalen

1.4. HET BBP PER CAPITA, WELZIJN, WELVAART EN GELUK
• Het ‘bbp per capita’ als maatstaf van economische activiteit
o Bedrag van bbp delen door aantal inwoners van dat land
o Maar beperkingen als maatstaf van inkomen en welzijn (idealiter proberen we dit zo hoog mogelijk te hebben)
• Welzijn= wat ‘goed’ is voor de mens:
o Better Life Index (OESO): inkomen, huisvesting, jobkwaliteit, gezondheid, geluk,... (brede visie)
▪ OESO: 38 landen die samenwerken om economisch beleid te bespreken
▪ Idealiter kunnen deze indicatoren gelinkt worden met welzijn
o Hedonistische visie: enkel geluk telt
▪ Vb. als mensen gelukkiger worden van een hoger inkomen dan moeten we dit nastreven
o Welvaartsvisie: materiële behoeftebevrediging als het ultieme goede
▪ Vb. nastreven dat mensen niets te kort komen
-> deze 2 visies botsen soms vb. mensen die gelukkig zijn maar materieel niet veel hebben, en omgekeerd
• Inkomen (proxy: bbp per capita) analyseren: hoger inkomen = toename in behoeftebevrediging = toename van
welvaart -> hieruit volgt dat bbp een indicator is voor welvaart, maar welzijnsindicator hangt ervan af

2. WELVAART EN ECONOMISCHE GROEI


2.1. WELVAART IN HISTORISCH EN GEOGRAFISCH PERSPECTIEF
• Het ‘bbp per capita’ is een van de meest gebruikte welvaartsindicatoren, ‘inkomen per hoofd’
• Zowel bbp als de totale wereldbevolking zijn explosief gegroeid (tabel 2.1)
• Van jaar 1 tot jaar 2018:
o totale wereldbevolking: factor 33
o bbp: factor 686
• bbp uitgedrukt in 2017-ppp-euro’s waardoor de bedragen te vergelijken zijn doorheen tijd en ruimte


10