Maatschappijleer samenvatting hoofdstuk 2
De overheid heeft het geweldsmonopolie. De politie heeft meerdere taken: handhaving, opsporen, mensen
staande houden, arresteren, geweld bij een dreigende situatie. Nederland is een rechtstaat: een overheid
met macht en gezag over een bepaald volk op een bepaald grondgebied, deze staat is gebonden aan recht
(het geheel van geldende rechtsregels). Moet voldoen aan 4 eisen:
- Aanwezigheid grondrechten, bescherming burger tegen machtsmisbruik van de staat.
- Legaliteitsbeginsel, bescherming burger tegen macht overheid (overheid moet zich aan de wet houden &
je kunt alleen gestraft worden voor iets wat op dat moment strafbaar is).
- Machtenscheiding (trias politica van Montesquieu).
- Onafhankelijke rechtspraak (rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn, er zijn 3 gebieden:
burgelijk, straf- en bestuursrecht). Tussen burgers, strafbare feiten en tussen burger en staat. Burgers
worden beschermd tegen willekeur en machtsmisbruik van de staat, dit heet rechtsbescherming.
Hobbes oorlog van allen tegen allen. Oplossing: soevereine macht via een sociaal contract.
Georganiseerde misdaad gaat hier tegenin. Om criminaliteit te voorkomen, is er sprake van een integrale
aanpak (verband inkomsten en uitgaven). Wanneer deze balans oneven is, kan er onderzoek worden
gestart, mits de officier van justitie, de leidinggevende (allemaal is het Openbaar Ministerie), hier groen
licht voor geeft. Politiestaten politie heeft veel bevoegdheden zonder verantwoording.
Er is een balans tussen rechtsbescherming en rechtshandhaving.
De politie houdt mensen staande mede door etnisch profileren, dit is een vorm van discriminatie en
wettelijk verboden. Preventief foeilleren mag wel met toestemming van de officier van justitie. Dit is vaak
selectief. In Nederland geldt de identificatieplicht vanaf 14 jaar, maar er mag niet zomaar naar je id
worden gevraagd. Klassieke rechten (aka mensenrechten) zijn in 3 delen te verdelen:
- Gelijkheidsrechten, iedereen moet gelijk behandeld worden.
- Politieke rechten, de mogelijkheid om aan de democratie deel te nemen via het stemrecht (actief en
passief). Dit mag alleen bij uiterste noodzaak ontnomen worden.
- Vrijheidsrehten, vrijheid van ....
In de grondwet staan ook sociale grondrechten, de overheid heeft dan alleen een inspanningsverplichting
(zorg aan onderwijs en volksgezondheid etc.). Er is een censuurverbod (geen toestemming vragen voor
publicatie of uitspraken, er moet wel verantwoordelijkheid zijn voor de wet, waar ligt dan de grens?).
De grondwet wijzigen is erg
ingewikkeld
Journalistieke bronbescherming is wettelijk beschermd. Journalisten weten de wetten van tevoren, er is
sprake van rechtszekerheid. Ambtenaren worden de vierde macht genoemd en media de vijfde macht, er
zijn ook nog andere schaduwmachten (zoals pressiegroepen).
Gevangenisstraffen worden ook wel vrijheidsstraffen genoemd, de rechter kijkt ook naar de
omstandigheden van de dader (daderstrafrecht). Rechters zijn gebonden aan regels, zoals die in het
Wetboek Van Strafrecht of Wetboek Van Strafvordering (regels opsporing) staan. Rechters mogen
lagere, maar niet hogere straffen opleggen dan de maximumstraf. Gevangenisstraffen zijn voor vergelding
en dus een repressieve maatregel, maar het is ook een preventieve maatregel. Tijdens de gevangenis is er
sprake van resocialisatie voor het leven na de gevangenis. De Hoge Raad is het hoogste rechtscollege van
Nederland en controleert de lagere rechters. Wanneer je naar de HR gaat, ga je in cassatie. Wanneer een
advocaat in hoger beroep gaat, wordt het proces bij een ander gerechtshof opnieuw bekeken.
Dagvaardiging brief van OM aan verdachte met datum waarop diegene voor de rechtbank moet
komen. Als een verdachte niet vervolgd wordt, heet het seponeren. Taakstraffen etc. vallen onder de OM-
beschikking. OM + rechters = rechterlijke macht. Rechters worden voor het leven benoemd, alleen de HR
kan ingrijpen bij speciale gevallen. Rechters oordelen op basis van rechtsbronnen. Als een rechter niet
onpartijdig is, kan diegene gewraakt worden (nieuwe rechter voor de zaak). Rechtzaken zijn openbaar
De overheid heeft het geweldsmonopolie. De politie heeft meerdere taken: handhaving, opsporen, mensen
staande houden, arresteren, geweld bij een dreigende situatie. Nederland is een rechtstaat: een overheid
met macht en gezag over een bepaald volk op een bepaald grondgebied, deze staat is gebonden aan recht
(het geheel van geldende rechtsregels). Moet voldoen aan 4 eisen:
- Aanwezigheid grondrechten, bescherming burger tegen machtsmisbruik van de staat.
- Legaliteitsbeginsel, bescherming burger tegen macht overheid (overheid moet zich aan de wet houden &
je kunt alleen gestraft worden voor iets wat op dat moment strafbaar is).
- Machtenscheiding (trias politica van Montesquieu).
- Onafhankelijke rechtspraak (rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn, er zijn 3 gebieden:
burgelijk, straf- en bestuursrecht). Tussen burgers, strafbare feiten en tussen burger en staat. Burgers
worden beschermd tegen willekeur en machtsmisbruik van de staat, dit heet rechtsbescherming.
Hobbes oorlog van allen tegen allen. Oplossing: soevereine macht via een sociaal contract.
Georganiseerde misdaad gaat hier tegenin. Om criminaliteit te voorkomen, is er sprake van een integrale
aanpak (verband inkomsten en uitgaven). Wanneer deze balans oneven is, kan er onderzoek worden
gestart, mits de officier van justitie, de leidinggevende (allemaal is het Openbaar Ministerie), hier groen
licht voor geeft. Politiestaten politie heeft veel bevoegdheden zonder verantwoording.
Er is een balans tussen rechtsbescherming en rechtshandhaving.
De politie houdt mensen staande mede door etnisch profileren, dit is een vorm van discriminatie en
wettelijk verboden. Preventief foeilleren mag wel met toestemming van de officier van justitie. Dit is vaak
selectief. In Nederland geldt de identificatieplicht vanaf 14 jaar, maar er mag niet zomaar naar je id
worden gevraagd. Klassieke rechten (aka mensenrechten) zijn in 3 delen te verdelen:
- Gelijkheidsrechten, iedereen moet gelijk behandeld worden.
- Politieke rechten, de mogelijkheid om aan de democratie deel te nemen via het stemrecht (actief en
passief). Dit mag alleen bij uiterste noodzaak ontnomen worden.
- Vrijheidsrehten, vrijheid van ....
In de grondwet staan ook sociale grondrechten, de overheid heeft dan alleen een inspanningsverplichting
(zorg aan onderwijs en volksgezondheid etc.). Er is een censuurverbod (geen toestemming vragen voor
publicatie of uitspraken, er moet wel verantwoordelijkheid zijn voor de wet, waar ligt dan de grens?).
De grondwet wijzigen is erg
ingewikkeld
Journalistieke bronbescherming is wettelijk beschermd. Journalisten weten de wetten van tevoren, er is
sprake van rechtszekerheid. Ambtenaren worden de vierde macht genoemd en media de vijfde macht, er
zijn ook nog andere schaduwmachten (zoals pressiegroepen).
Gevangenisstraffen worden ook wel vrijheidsstraffen genoemd, de rechter kijkt ook naar de
omstandigheden van de dader (daderstrafrecht). Rechters zijn gebonden aan regels, zoals die in het
Wetboek Van Strafrecht of Wetboek Van Strafvordering (regels opsporing) staan. Rechters mogen
lagere, maar niet hogere straffen opleggen dan de maximumstraf. Gevangenisstraffen zijn voor vergelding
en dus een repressieve maatregel, maar het is ook een preventieve maatregel. Tijdens de gevangenis is er
sprake van resocialisatie voor het leven na de gevangenis. De Hoge Raad is het hoogste rechtscollege van
Nederland en controleert de lagere rechters. Wanneer je naar de HR gaat, ga je in cassatie. Wanneer een
advocaat in hoger beroep gaat, wordt het proces bij een ander gerechtshof opnieuw bekeken.
Dagvaardiging brief van OM aan verdachte met datum waarop diegene voor de rechtbank moet
komen. Als een verdachte niet vervolgd wordt, heet het seponeren. Taakstraffen etc. vallen onder de OM-
beschikking. OM + rechters = rechterlijke macht. Rechters worden voor het leven benoemd, alleen de HR
kan ingrijpen bij speciale gevallen. Rechters oordelen op basis van rechtsbronnen. Als een rechter niet
onpartijdig is, kan diegene gewraakt worden (nieuwe rechter voor de zaak). Rechtzaken zijn openbaar
