2024-2025
Samenvatting voeding
Diergeneeskunde; Universiteit Utrecht; sem. 1, jaar 2
,VOEDING Elise van Gool
1 INHOUD
2 KOOLHYDRATEN ................................................................................................................................. 3
2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN ...............................................................................................................................3
2.2 MONOSACHARIDEN .......................................................................................................................................3
2.3 OLIGOSACHARIDEN .......................................................................................................................................4
2.4 POLYSACHARIDEN .........................................................................................................................................5
2.5 COMPLEXE KOOLHYDRATEN .............................................................................................................................6
2.6 STRUCTURELE VS. NIET-STRUCTURELE KOOLHYDRATEN ...........................................................................................7
2.7 MONOGASTRISCHE VS. HERKAUWER KOOLHYDRAAT VERTERING .................................................................................7
3 EIWITTEN............................................................................................................................................ 8
3.1 EIWIT FUNCTIE ..............................................................................................................................................8
3.2 EIWIT VERTERING...........................................................................................................................................8
3.3 EIWIT FERMENTATIE ........................................................................................................................................9
3.4 EIWIT TURNOVER EN ENDOGENE EIWITVERLIEZEN ...................................................................................................9
3.5 REKENEN MET AMINOZUREN ..........................................................................................................................10
4 VETTEN............................................................................................................................................. 13
4.1 NAAMGEVING .............................................................................................................................................13
4.2 VETOPNAME ..............................................................................................................................................14
4.3 ELONGATIE EN DESATURATIE ..........................................................................................................................14
4.4 EICOSANOÏDEN ..........................................................................................................................................15
4.5 RADICALEN ................................................................................................................................................15
4.6 REKENEN MET VETTEN ...................................................................................................................................15
5 VITAMINES & MINERALEN .................................................................................................................. 17
5.1 VITAMINES ................................................................................................................................................17
5.2 MINERALEN ...............................................................................................................................................18
5.3 MINERALEN BALANS .....................................................................................................................................19
5.4 DEFICIËNTIES .............................................................................................................................................20
6 ENERGIE........................................................................................................................................... 22
6.1 ENERGIE VAN NUTRIËNTEN .............................................................................................................................22
6.2 NUTRIËNTENBALANS ....................................................................................................................................22
6.3 VORMEN VAN ENERGIE ..................................................................................................................................22
6.4 REKENEN MET ENERGIE (WERKCOLLEGE 2) .........................................................................................................23
7 ADAPTATIES MAAG-DARM-KANAAL AAN VOEDING .............................................................................. 25
7.1 MONOGASTRISCH .......................................................................................................................................25
7.2 RUMINANTS (FOREGUT FERMENTER) .................................................................................................................26
7.3 VOGELS ....................................................................................................................................................26
8 SOORTEN VOEDING .......................................................................................................................... 27
8.1 SOORTEN GRANEN ......................................................................................................................................27
8.2 SOORTEN VEZELS ........................................................................................................................................27
8.3 SOORTEN VETBRONNEN ................................................................................................................................ 28
8.4 SOORTEN GRAS ..........................................................................................................................................28
9 ANALYSE METHODES ........................................................................................................................ 29
9.1 WEENDE/PROXIMALE ANALYSE ........................................................................................................................29
9.2 VAN SOEST ANALYSE ....................................................................................................................................31
9.3 NSP PROTOCOL ..........................................................................................................................................32
9.4 WERKELIJKE VERTEERBAARHEID VS. SCHIJNBARE VERTEERBAARHEID .........................................................................32
Pagina 2 van 32
,VOEDING Elise van Gool
2 KOOLHYDRATEN
Koolhydraten zijn gehydrateerde (H) ketens van koolstofatomen (C). Chemisch gezien bevatten
koolhydraten 40-45% van het element koolstof (C), 3-4% waterstof (H) en 44-49% zuurstof (O).
De functies van koolhydraten kunnen worden onderverdeeld in:
- Energiebron – denk aan glucose en de opgeslagen vorm, glycogeen. Dieren slaan
nauwelijks koolhydraten op voor energie, alleen een kleine voorraad glycogeen.
- Synthese – vanuit koolhydraten kunnen vetzuren en eiwitten worden gesynthetiseerd
- Vezels –
o Oplosbare vezels – hebben een hoge waterbindende capaciteit en vormen een
gelachtige substantie; Handig om diarree te verminderen door de ontlasting te
verdikken.
o Niet-oplosbare vezels – stimuleren darmmotiliteit en zijn dus nuttig bij
constipatie; in rauw-vleesdiëten (BARF) kan een tekort aan vezels constipatie
veroorzaken, om dit te verhelpen kan je dan onoplosbare vezels toedienen.
2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN
Suikers Monosachariden Trioses
Tetroses
Pentoses
Hexoses
Heptoses
Niet-suikers Oligosachariden Disachariden
Trisachariden
Tetrasachariden
Polysachariden Homoglycanen Zetmeel
Glycogeen
Dextrine
Cellulose
Fructanen
Heteroglycanen Pectic substances
Hemicellulose
Gums
Complexe Glycolipiden
koolhydraten Glycoproteïnes
2.2 MONOSACHARIDEN
2.2.1 Triosen
Triosen zijn koolhydraten met 3 koolstofatomen; belangrijk in de glycolyse (afbraak van
glucose). Voorbeelden zijn dihydroxyacetonfosfaat en glyceraldehyde-3-fosfaat ------->
2.2.2 Tetrosen
Tetrosen zijn koolhydraten met 4 koolstofatomen; tussenproducten in de pentosefosfaatpad
(PPP).
Pagina 3 van 32
, VOEDING Elise van Gool
2.2.3 Pentosen
Pentosen zijn eenvoudige koolhydraten met 5 koolstofatomen. Bekende pentosen zijn:
arabinose, xylose, ribose, xylulose en ribulose.
• Arabinose is een bouwsteen van hemicellulose en komt voor in Arabische gom, die
wordt gebruikt als verdikkingsmiddel en stabilisator in voeding, cosmetica, verf en lijm.
• Xylose vormt de hoofdketen van hemicellulose in grassen.
• Ribose is een essentieel onderdeel van RNA, vitamines en co-enzymen.
• Xylulose en ribulose zijn fosfaatderivaten en tussenproducten in het PPP
2.2.4 Hexosen
Hexosen zijn eenvoudige koolhydraten met 6 koolstofatomen. Bekende hexosen zijn glucose,
fructose, mannose en galactose.
• Glucose: Belangrijk in planten, fruit, honing, bloed en andere
lichaamsvloeistoffen; vormt een bestanddeel van veel oligo- en
polysachariden.
• Fructose: Geeft honing zijn zoete smaak; komt voor in groene bladeren, fruit
en honing.
• Mannose: Wordt gevonden in gist, schimmels en bacteriën.
• Galactose: Vormt samen met glucose het disacharide genaamd lactose
(melksuiker).
2.2.5 Heptosen
Heptosen zijn koolhydraten met 7 koolstofatomen; betrokken bij de biosynthese van lipide A (een
component van bacteriële membranen).
2.3 OLIGOSACHARIDEN
2.3.1 Disachariden
Disachariden zijn koolhydraten opgebouwd uit twee monosachariden.
• Sacharose/sucrose (suiker): Bestaat uit één glucose- en één fructosemolecuul;
komt voor in hoge concentraties in suikerriet, suikerbieten en veel fruit.
• Lactose (melksuiker): Geproduceerd in de melkklier; bestaat uit één glucose- en één
galactosemolecuul.
• Maltose (moutsuiker): Ontstaat bij de afbraak van zetmeel en glycogeen; opgebouwd
uit twee glucosemoleculen. Mout (gerstezaden na gecontroleerde kieming en
droging) wordt gebruikt bij bierproductie.
• Cellobiose: Is de basisbouwsteen van cellulose, bestaande uit twee
glucosemoleculen verbonden via een beta(1,4)-binding. Komt niet voor als vrij
suiker in de natuur.
Pagina 4 van 32
Samenvatting voeding
Diergeneeskunde; Universiteit Utrecht; sem. 1, jaar 2
,VOEDING Elise van Gool
1 INHOUD
2 KOOLHYDRATEN ................................................................................................................................. 3
2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN ...............................................................................................................................3
2.2 MONOSACHARIDEN .......................................................................................................................................3
2.3 OLIGOSACHARIDEN .......................................................................................................................................4
2.4 POLYSACHARIDEN .........................................................................................................................................5
2.5 COMPLEXE KOOLHYDRATEN .............................................................................................................................6
2.6 STRUCTURELE VS. NIET-STRUCTURELE KOOLHYDRATEN ...........................................................................................7
2.7 MONOGASTRISCHE VS. HERKAUWER KOOLHYDRAAT VERTERING .................................................................................7
3 EIWITTEN............................................................................................................................................ 8
3.1 EIWIT FUNCTIE ..............................................................................................................................................8
3.2 EIWIT VERTERING...........................................................................................................................................8
3.3 EIWIT FERMENTATIE ........................................................................................................................................9
3.4 EIWIT TURNOVER EN ENDOGENE EIWITVERLIEZEN ...................................................................................................9
3.5 REKENEN MET AMINOZUREN ..........................................................................................................................10
4 VETTEN............................................................................................................................................. 13
4.1 NAAMGEVING .............................................................................................................................................13
4.2 VETOPNAME ..............................................................................................................................................14
4.3 ELONGATIE EN DESATURATIE ..........................................................................................................................14
4.4 EICOSANOÏDEN ..........................................................................................................................................15
4.5 RADICALEN ................................................................................................................................................15
4.6 REKENEN MET VETTEN ...................................................................................................................................15
5 VITAMINES & MINERALEN .................................................................................................................. 17
5.1 VITAMINES ................................................................................................................................................17
5.2 MINERALEN ...............................................................................................................................................18
5.3 MINERALEN BALANS .....................................................................................................................................19
5.4 DEFICIËNTIES .............................................................................................................................................20
6 ENERGIE........................................................................................................................................... 22
6.1 ENERGIE VAN NUTRIËNTEN .............................................................................................................................22
6.2 NUTRIËNTENBALANS ....................................................................................................................................22
6.3 VORMEN VAN ENERGIE ..................................................................................................................................22
6.4 REKENEN MET ENERGIE (WERKCOLLEGE 2) .........................................................................................................23
7 ADAPTATIES MAAG-DARM-KANAAL AAN VOEDING .............................................................................. 25
7.1 MONOGASTRISCH .......................................................................................................................................25
7.2 RUMINANTS (FOREGUT FERMENTER) .................................................................................................................26
7.3 VOGELS ....................................................................................................................................................26
8 SOORTEN VOEDING .......................................................................................................................... 27
8.1 SOORTEN GRANEN ......................................................................................................................................27
8.2 SOORTEN VEZELS ........................................................................................................................................27
8.3 SOORTEN VETBRONNEN ................................................................................................................................ 28
8.4 SOORTEN GRAS ..........................................................................................................................................28
9 ANALYSE METHODES ........................................................................................................................ 29
9.1 WEENDE/PROXIMALE ANALYSE ........................................................................................................................29
9.2 VAN SOEST ANALYSE ....................................................................................................................................31
9.3 NSP PROTOCOL ..........................................................................................................................................32
9.4 WERKELIJKE VERTEERBAARHEID VS. SCHIJNBARE VERTEERBAARHEID .........................................................................32
Pagina 2 van 32
,VOEDING Elise van Gool
2 KOOLHYDRATEN
Koolhydraten zijn gehydrateerde (H) ketens van koolstofatomen (C). Chemisch gezien bevatten
koolhydraten 40-45% van het element koolstof (C), 3-4% waterstof (H) en 44-49% zuurstof (O).
De functies van koolhydraten kunnen worden onderverdeeld in:
- Energiebron – denk aan glucose en de opgeslagen vorm, glycogeen. Dieren slaan
nauwelijks koolhydraten op voor energie, alleen een kleine voorraad glycogeen.
- Synthese – vanuit koolhydraten kunnen vetzuren en eiwitten worden gesynthetiseerd
- Vezels –
o Oplosbare vezels – hebben een hoge waterbindende capaciteit en vormen een
gelachtige substantie; Handig om diarree te verminderen door de ontlasting te
verdikken.
o Niet-oplosbare vezels – stimuleren darmmotiliteit en zijn dus nuttig bij
constipatie; in rauw-vleesdiëten (BARF) kan een tekort aan vezels constipatie
veroorzaken, om dit te verhelpen kan je dan onoplosbare vezels toedienen.
2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN
Suikers Monosachariden Trioses
Tetroses
Pentoses
Hexoses
Heptoses
Niet-suikers Oligosachariden Disachariden
Trisachariden
Tetrasachariden
Polysachariden Homoglycanen Zetmeel
Glycogeen
Dextrine
Cellulose
Fructanen
Heteroglycanen Pectic substances
Hemicellulose
Gums
Complexe Glycolipiden
koolhydraten Glycoproteïnes
2.2 MONOSACHARIDEN
2.2.1 Triosen
Triosen zijn koolhydraten met 3 koolstofatomen; belangrijk in de glycolyse (afbraak van
glucose). Voorbeelden zijn dihydroxyacetonfosfaat en glyceraldehyde-3-fosfaat ------->
2.2.2 Tetrosen
Tetrosen zijn koolhydraten met 4 koolstofatomen; tussenproducten in de pentosefosfaatpad
(PPP).
Pagina 3 van 32
, VOEDING Elise van Gool
2.2.3 Pentosen
Pentosen zijn eenvoudige koolhydraten met 5 koolstofatomen. Bekende pentosen zijn:
arabinose, xylose, ribose, xylulose en ribulose.
• Arabinose is een bouwsteen van hemicellulose en komt voor in Arabische gom, die
wordt gebruikt als verdikkingsmiddel en stabilisator in voeding, cosmetica, verf en lijm.
• Xylose vormt de hoofdketen van hemicellulose in grassen.
• Ribose is een essentieel onderdeel van RNA, vitamines en co-enzymen.
• Xylulose en ribulose zijn fosfaatderivaten en tussenproducten in het PPP
2.2.4 Hexosen
Hexosen zijn eenvoudige koolhydraten met 6 koolstofatomen. Bekende hexosen zijn glucose,
fructose, mannose en galactose.
• Glucose: Belangrijk in planten, fruit, honing, bloed en andere
lichaamsvloeistoffen; vormt een bestanddeel van veel oligo- en
polysachariden.
• Fructose: Geeft honing zijn zoete smaak; komt voor in groene bladeren, fruit
en honing.
• Mannose: Wordt gevonden in gist, schimmels en bacteriën.
• Galactose: Vormt samen met glucose het disacharide genaamd lactose
(melksuiker).
2.2.5 Heptosen
Heptosen zijn koolhydraten met 7 koolstofatomen; betrokken bij de biosynthese van lipide A (een
component van bacteriële membranen).
2.3 OLIGOSACHARIDEN
2.3.1 Disachariden
Disachariden zijn koolhydraten opgebouwd uit twee monosachariden.
• Sacharose/sucrose (suiker): Bestaat uit één glucose- en één fructosemolecuul;
komt voor in hoge concentraties in suikerriet, suikerbieten en veel fruit.
• Lactose (melksuiker): Geproduceerd in de melkklier; bestaat uit één glucose- en één
galactosemolecuul.
• Maltose (moutsuiker): Ontstaat bij de afbraak van zetmeel en glycogeen; opgebouwd
uit twee glucosemoleculen. Mout (gerstezaden na gecontroleerde kieming en
droging) wordt gebruikt bij bierproductie.
• Cellobiose: Is de basisbouwsteen van cellulose, bestaande uit twee
glucosemoleculen verbonden via een beta(1,4)-binding. Komt niet voor als vrij
suiker in de natuur.
Pagina 4 van 32
