Inhoud
Hoofdstuk 1 Agogisch werk ..................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 werken in de maatschappelijke zorg ................................................................................ 5
Begrippenlijst Thema 1............................................................................................................................ 7
Hoofdstuk 7 Volwassenen en ouderen ................................................................................................. 11
Hoofdstuk 8 Problemen in de ontwikkeling (8.11 Huiselijk geweld en 8.12 kindermishandeling) ....... 13
Hoofdstuk 22 Hygiënisch werken .......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 23 veilig werken ................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 24 Ergonomisch werken ...................................................................................................... 33
Hoofdstuk 28 In- en uitwendige verwondingen .................................................................................... 35
Thema Communicatie........................................................................................................................... 74
Hoofdstuk 1 Aspecten van communicatie en communicatieproblemen ........................................... 74
Aspecten van communicatie ................................................................................................................. 75
Luisteren en luisterhouding................................................................................................................... 81
Actief luisteren ...................................................................................................................................... 86
Feedback geven en krijgen .................................................................................................................... 88
Beroepscode .......................................................................................................................................... 91
Opkomen voor jezelf ............................................................................................................................. 94
Intimiteit en ongewenste intimiteiten .................................................................................................. 94
Zelfreflectie ........................................................................................................................................... 96
Crisissituaties ......................................................................................................................................... 99
Begeleiden bij reacties op een crisis ................................................................................................... 104
Agressie ............................................................................................................................................... 108
Intercultureel vakmanschap (Culturele diversiteit) ............................................................................ 115
Vrouwenopvang en huiselijk geweld .................................................................................................. 116
De vrouwenopvang biedt hulp ............................................................................................................ 123
,Hoofdstuk 1 Agogisch werk
Sociaal agogisch werk is welzijnswerk. Bij Sociaal-agogisch werk gaat het om het persoonlijke,
maatschappelijke en culturele welzijn van mens en samenleving.
Welzijn is de mate van welbevinden.
Je werk is gericht op het functioneren van mensen:
• In hun eigen woon- en leefomgeving
• In de sociale omgeving
• Als lid van de samenleving
Mensen moeten in de eerste instantie moeten mensen goed kunnen functioneren in hun woon- en
leefomgeving. Deze primaire leefomgeving is de basis waaruit ze zich verder kunnen ontwikkelen en
ontplooien.
Als agogisch medewerker, kun je een rol spelen in het voorzien in de behoefte aan huisvesting,
veiligheid, relaties, spel, ontwikkeling en ontplooiing.
Het is belangrijk dat mensen weten welke voorzieningen er zijn en hoe men er gebruik van maken.
De mens is een sociaal wezen en mensen hebben elkaar nodig. Als agogisch medewerker help en
ondersteun je hierbij.
Beroepen die vallen onder sociaal agogisch werk:
• Met kleuters op een basisschool
• Baby’s opvangen kinderdagverblijf
• Activiteiten organiseren in een verzorgingstehuis/buurthuis
Beroepen die vallen onder maatschappelijke zorg zijn ambulant en/of intramuraal en/of semimuraal
werkzaam in instellingen voor:
• Wonen
• Dagbesteding en vrije tijd (o.a. gehandicaptenzorg)
• Verzorgings- en verpleeghuizen
• Thuiszorg
• Maatschappelijke opvang
Zij zijn werkzaam in:
• Welzijnsinstellingen
• Justitiële inrichtingen
• Asielzoekerscentra
• Ziekenhuizen
Als beroepskracht maatschappelijke zorg geef je ondersteuning en zorg aan mensen die door een
beperking of andere omstandigheden hulp nodig hebben. Je bent bezig met de vraag hoe mensen
,volwaardig mee kunnen doen aan de samenleving. Werken in maatschappelijke zorg => volg
opleiding MZ (niveau 3 of 4)
• Begeleider gehandicaptenzorg niveau 3; bied je ondersteuning en zorg aan mensen van alle
leeftijden met een verstandelijke, lichamelijke, zintuiglijke of meervoudige beperkingen.
Intra- of extramuraal of in een dagcentrum. Je richt op het leren leven met de beperking,
behouden of vergroten van eigen regie, bevorderen van welzijn en het voorkomen van zo
min mogelijk ongemak.
• Begeleider specifieke doelgroepen niveau 3; werk je met cliënten van alle leeftijden met
psychiatrische en psychogeriatrische stoornissen. Je richt op herstel, behoud of ontwikkeling
van zelfredzaamheid en zelfstandig functioneren.
• Begeleider gehandicaptenzorg niveau 4; zie niveau 3. Echter heb je in deze functie meer
coördinerende taken, rapporteert over ondersteuning en overziet de totale situatie van
cliënt. Ook heb je oog in ontwikkeling in de organisatie en de samenleving die van belang zijn
voor je cliënt en je werkzaamheden.
• Agogisch medewerker GGZ niveau 4; Bied je ondersteuning aan cliënten van allerlei
leeftijden met psychische en psychiatrische ziektebeelden en/of stoornissen of een
verslaving.
• Thuisbegeleider niveau 4; werk je vaak zelfstandig in lastige zorgsituaties bij cliënten in
thuissituatie. Het kan gaan om kwetsbare mensen die de regie over hun eigen leven dreigen
te verliezen.
• Persoonlijk begeleider specifieke doelgroepen niveau 4; Zie niveau 3. Echter heb je ook
verantwoordelijkheden bij het opstellen van het ondersteuningsplan, coördinatie van de
ondersteuning in relatie tot de individuele cliënt, rapporteren over ontwikkelingen.
• Sociaal werker niveau 4; is werkzaam in situaties waarin mensen ondersteuning nodig
hebben om deel uit te maken van de maatschappij.
• Pedagogisch werker niveau 4; is betrokken bij de opvang en opvoeding van kinderen en
jongeren. Je hebt oog voor hun ontwikkeling en hun welzijn. Ook heb je te maken met hun
ouders/verzorgers. Met hen overleg je over hun kind , jullie wisselen informatie uit en je
beantwoordt hun vragen
Bij Pedagogisch werk kun je kiezen uit 3 opleidingen/profielen;
• Pedagogisch medewerker kinderopvang (niveau 3)
• Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (niveau 4)
• Onderwijsassistent (niveau 4)
• Pedagogisch medewerker kinderopvang niveau 3; werk je in een kinderopvang. Je zorgt
voor een veilige, vertrouwde omgeving. Je houdt je bezig met de opvoeding en ontwikkeling
van kinderen. Je zorgt voor balans tussen rust en structuur enerzijds & uitdaging, activiteiten
en vrij spel anderzijds.
• Gespecialiseerd pedagogisch medewerker niveau 4; werk je in een kinderopvang of
onderwijsvoorziening waar voor en vroegschoolse educatie wordt aangeboden. En in
organisaties die (opvoedings)ondersteuning aanbieden. Het gaat vaak om kinderen met een
ontwikkelingsachterstand.
, • Onderwijsassistent niveau 4; werk je in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs,
middelbaar beroepsonderwijs, speciaal onderwijs of volwasseneducatie. Je voert
ondersteunende taken uit en ondersteunt de leerkracht bij het geven van onderwijs. Je
houdt je bezig met de vraag hoe kinderen maximaal kunnen profiteren van het onderwijs.
Bij Sociaal werk kun je kiezen uit 2 opleidingen/profielen.
• Sociaal-maatschappelijk dienstverlener (niveau 4)
• Sociaal-cultureel werker (niveau 4)
• sociaal-maatschappelijk dienstverlener niveau 4; bied je mensen een luisterend oor en geef
je raad en advies. Je houdt je bezig met de vraag hoe mensen tot hun recht kunnen komen in
de samenleving. Je hebt vooral met mensen te maken die onvoldoende zelfredzaam zijn. Je
helpt mensen hun eigen problemen op te lossen en ondersteunt hen hierin.
• Sociaal-cultureel werker niveau 4; Lever je een bijdrage aan de sociale verhoudingen in de
maatschappij. Je probeert sociaal gedrag van mensen positief te beïnvloeden. Daarmee
versterk je het vermogen van de samenleving om problemen op te lossen. Je kunt je
specialiseren in verschillende doelgroepen. (Bijv. bepaalde leeftijdsgroepen of problematiek)
Kinderen zijn in ontwikkeling, daarom spreek je van opvoeding
Bij volwassenen spreek je van begeleiden
Kiezen voor sociaal agogisch werk, het is belangrijk dat je de volgende zaken leuk vindt:
• Werken met mensen (verschillende doelgroepen, leeftijd, hoog- laagopgeleid, arm of rijk,
culturele achtergronden)
• Uitdaging (geen situatie is hetzelfde, onverwachtse situaties)
• Veel mogelijkheden (Je kunt op versch. manieren aan de slag in de organisatie)
• Afwisseling (geen mens is hetzelfde)
Een goede beroepshouding, bestaat uit de volgende 6 elementen:
Hoofdstuk 1 Agogisch werk ..................................................................................................................... 2
Hoofdstuk 2 werken in de maatschappelijke zorg ................................................................................ 5
Begrippenlijst Thema 1............................................................................................................................ 7
Hoofdstuk 7 Volwassenen en ouderen ................................................................................................. 11
Hoofdstuk 8 Problemen in de ontwikkeling (8.11 Huiselijk geweld en 8.12 kindermishandeling) ....... 13
Hoofdstuk 22 Hygiënisch werken .......................................................................................................... 24
Hoofdstuk 23 veilig werken ................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 24 Ergonomisch werken ...................................................................................................... 33
Hoofdstuk 28 In- en uitwendige verwondingen .................................................................................... 35
Thema Communicatie........................................................................................................................... 74
Hoofdstuk 1 Aspecten van communicatie en communicatieproblemen ........................................... 74
Aspecten van communicatie ................................................................................................................. 75
Luisteren en luisterhouding................................................................................................................... 81
Actief luisteren ...................................................................................................................................... 86
Feedback geven en krijgen .................................................................................................................... 88
Beroepscode .......................................................................................................................................... 91
Opkomen voor jezelf ............................................................................................................................. 94
Intimiteit en ongewenste intimiteiten .................................................................................................. 94
Zelfreflectie ........................................................................................................................................... 96
Crisissituaties ......................................................................................................................................... 99
Begeleiden bij reacties op een crisis ................................................................................................... 104
Agressie ............................................................................................................................................... 108
Intercultureel vakmanschap (Culturele diversiteit) ............................................................................ 115
Vrouwenopvang en huiselijk geweld .................................................................................................. 116
De vrouwenopvang biedt hulp ............................................................................................................ 123
,Hoofdstuk 1 Agogisch werk
Sociaal agogisch werk is welzijnswerk. Bij Sociaal-agogisch werk gaat het om het persoonlijke,
maatschappelijke en culturele welzijn van mens en samenleving.
Welzijn is de mate van welbevinden.
Je werk is gericht op het functioneren van mensen:
• In hun eigen woon- en leefomgeving
• In de sociale omgeving
• Als lid van de samenleving
Mensen moeten in de eerste instantie moeten mensen goed kunnen functioneren in hun woon- en
leefomgeving. Deze primaire leefomgeving is de basis waaruit ze zich verder kunnen ontwikkelen en
ontplooien.
Als agogisch medewerker, kun je een rol spelen in het voorzien in de behoefte aan huisvesting,
veiligheid, relaties, spel, ontwikkeling en ontplooiing.
Het is belangrijk dat mensen weten welke voorzieningen er zijn en hoe men er gebruik van maken.
De mens is een sociaal wezen en mensen hebben elkaar nodig. Als agogisch medewerker help en
ondersteun je hierbij.
Beroepen die vallen onder sociaal agogisch werk:
• Met kleuters op een basisschool
• Baby’s opvangen kinderdagverblijf
• Activiteiten organiseren in een verzorgingstehuis/buurthuis
Beroepen die vallen onder maatschappelijke zorg zijn ambulant en/of intramuraal en/of semimuraal
werkzaam in instellingen voor:
• Wonen
• Dagbesteding en vrije tijd (o.a. gehandicaptenzorg)
• Verzorgings- en verpleeghuizen
• Thuiszorg
• Maatschappelijke opvang
Zij zijn werkzaam in:
• Welzijnsinstellingen
• Justitiële inrichtingen
• Asielzoekerscentra
• Ziekenhuizen
Als beroepskracht maatschappelijke zorg geef je ondersteuning en zorg aan mensen die door een
beperking of andere omstandigheden hulp nodig hebben. Je bent bezig met de vraag hoe mensen
,volwaardig mee kunnen doen aan de samenleving. Werken in maatschappelijke zorg => volg
opleiding MZ (niveau 3 of 4)
• Begeleider gehandicaptenzorg niveau 3; bied je ondersteuning en zorg aan mensen van alle
leeftijden met een verstandelijke, lichamelijke, zintuiglijke of meervoudige beperkingen.
Intra- of extramuraal of in een dagcentrum. Je richt op het leren leven met de beperking,
behouden of vergroten van eigen regie, bevorderen van welzijn en het voorkomen van zo
min mogelijk ongemak.
• Begeleider specifieke doelgroepen niveau 3; werk je met cliënten van alle leeftijden met
psychiatrische en psychogeriatrische stoornissen. Je richt op herstel, behoud of ontwikkeling
van zelfredzaamheid en zelfstandig functioneren.
• Begeleider gehandicaptenzorg niveau 4; zie niveau 3. Echter heb je in deze functie meer
coördinerende taken, rapporteert over ondersteuning en overziet de totale situatie van
cliënt. Ook heb je oog in ontwikkeling in de organisatie en de samenleving die van belang zijn
voor je cliënt en je werkzaamheden.
• Agogisch medewerker GGZ niveau 4; Bied je ondersteuning aan cliënten van allerlei
leeftijden met psychische en psychiatrische ziektebeelden en/of stoornissen of een
verslaving.
• Thuisbegeleider niveau 4; werk je vaak zelfstandig in lastige zorgsituaties bij cliënten in
thuissituatie. Het kan gaan om kwetsbare mensen die de regie over hun eigen leven dreigen
te verliezen.
• Persoonlijk begeleider specifieke doelgroepen niveau 4; Zie niveau 3. Echter heb je ook
verantwoordelijkheden bij het opstellen van het ondersteuningsplan, coördinatie van de
ondersteuning in relatie tot de individuele cliënt, rapporteren over ontwikkelingen.
• Sociaal werker niveau 4; is werkzaam in situaties waarin mensen ondersteuning nodig
hebben om deel uit te maken van de maatschappij.
• Pedagogisch werker niveau 4; is betrokken bij de opvang en opvoeding van kinderen en
jongeren. Je hebt oog voor hun ontwikkeling en hun welzijn. Ook heb je te maken met hun
ouders/verzorgers. Met hen overleg je over hun kind , jullie wisselen informatie uit en je
beantwoordt hun vragen
Bij Pedagogisch werk kun je kiezen uit 3 opleidingen/profielen;
• Pedagogisch medewerker kinderopvang (niveau 3)
• Gespecialiseerd pedagogisch medewerker (niveau 4)
• Onderwijsassistent (niveau 4)
• Pedagogisch medewerker kinderopvang niveau 3; werk je in een kinderopvang. Je zorgt
voor een veilige, vertrouwde omgeving. Je houdt je bezig met de opvoeding en ontwikkeling
van kinderen. Je zorgt voor balans tussen rust en structuur enerzijds & uitdaging, activiteiten
en vrij spel anderzijds.
• Gespecialiseerd pedagogisch medewerker niveau 4; werk je in een kinderopvang of
onderwijsvoorziening waar voor en vroegschoolse educatie wordt aangeboden. En in
organisaties die (opvoedings)ondersteuning aanbieden. Het gaat vaak om kinderen met een
ontwikkelingsachterstand.
, • Onderwijsassistent niveau 4; werk je in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs,
middelbaar beroepsonderwijs, speciaal onderwijs of volwasseneducatie. Je voert
ondersteunende taken uit en ondersteunt de leerkracht bij het geven van onderwijs. Je
houdt je bezig met de vraag hoe kinderen maximaal kunnen profiteren van het onderwijs.
Bij Sociaal werk kun je kiezen uit 2 opleidingen/profielen.
• Sociaal-maatschappelijk dienstverlener (niveau 4)
• Sociaal-cultureel werker (niveau 4)
• sociaal-maatschappelijk dienstverlener niveau 4; bied je mensen een luisterend oor en geef
je raad en advies. Je houdt je bezig met de vraag hoe mensen tot hun recht kunnen komen in
de samenleving. Je hebt vooral met mensen te maken die onvoldoende zelfredzaam zijn. Je
helpt mensen hun eigen problemen op te lossen en ondersteunt hen hierin.
• Sociaal-cultureel werker niveau 4; Lever je een bijdrage aan de sociale verhoudingen in de
maatschappij. Je probeert sociaal gedrag van mensen positief te beïnvloeden. Daarmee
versterk je het vermogen van de samenleving om problemen op te lossen. Je kunt je
specialiseren in verschillende doelgroepen. (Bijv. bepaalde leeftijdsgroepen of problematiek)
Kinderen zijn in ontwikkeling, daarom spreek je van opvoeding
Bij volwassenen spreek je van begeleiden
Kiezen voor sociaal agogisch werk, het is belangrijk dat je de volgende zaken leuk vindt:
• Werken met mensen (verschillende doelgroepen, leeftijd, hoog- laagopgeleid, arm of rijk,
culturele achtergronden)
• Uitdaging (geen situatie is hetzelfde, onverwachtse situaties)
• Veel mogelijkheden (Je kunt op versch. manieren aan de slag in de organisatie)
• Afwisseling (geen mens is hetzelfde)
Een goede beroepshouding, bestaat uit de volgende 6 elementen:
