Samenvatting geschiedenis en filosofie
Wetenschappen in de Oudheid
Onttovering van de wereld = afstappen van magisch wereldbeeld
➔ Niet alles verklaren uit de wil van de goden, magische krachten en goddelijke
tussenkomsten
➔ Zoeken naar natuurlijke verklaringen over hoe de natuur werkt
➔ Verklaren vanuit de mens en de natuur
Natuurfilosofen gingen op zoek naar deze natuurlijke verklaringen = eerste wetenschappers
Klassieke Griekenland
Natuurfilosofie is ontstaan in Groot-Griekenland
- West-Turkije (Ionië)
- Zuid-Italië
- Noord-Egypte (Alexandrië)
Kennis kwam zo naar Griekenland
Begon in Nabije Oosten en kwam in klassieke Griekenland tot een voorlopig hoogtepunt
Volgens Griekse filosofen was de werkelijkheid niet afhankelijk van goddelijke wil, maar van de
zelfstandige natuur
Goden hadden een functie bij het ontstaan van de wereld, maar daarna is er geen goddelijke
tussenkomst meer → de natuur is goddelijk van origine
➔ Kan begrepen worden, maar hoeft niet aanbeden te worden
Er wordt onderscheidt gemaakt tussen geloof en weten! (Tot op de dag van vandaag)
= basis en essentie van westerse intellectuele traditie. Zonder dit idee was wetenschappelijke
revolutie niet mogelijk geweest
Filosofen vragen zich af wat onderliggend is aan de werkelijkheid
➔ Men wil de zelfstandige natuur gebruiken om iets te verklaren
➔ Kijken naar de natuur om de oorzaak te bedenken
➔ Essentie van natuurfilosofie en natuurwetenschap
➔ Mens wordt gezien als een onderdeel van de natuur (zoals dieren)
Waaruit bestaat de werkelijkheid
Elementen
Thales van Milete: Werkelijkheid bestaat uit water
Anaximander van Milete: Het onbepaalde. Leven ontstaat in water
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
,Anaximenès van Milete: Werkelijkheid bestaat uit lucht
Empedokles van Akragas:
• Idee van 4 elementen: aarde, water, lucht en vuur
o Zien we vandaag de dag nog terug in pseudowetenschappen
• Als natuurkrachten heb je haat en liefde (metafoor)
o Deze natuurkrachten combineren deze 4 elementen
o Eerste keer dat van natuurkrachten wordt gesproken
(nu vier natuurkrachten: sterke kernkracht, zwakke kernkracht, gravitatie en
elektromagnetische kracht
Stofdeeltjes
Wereld bestaat uit stofjes die je kan onderverdelen
Zeno van Elea: gaf aan dat je niet verder kan verdelen omdat de wereld op zich ondeelbaar is en
je niet van deeltjes kan spreken
Anaxagoras van Clazomenae: wereld is deelbaar tot in het oneindige
➔ Homoiomerieën: kwalitatieve deeltjes die je zelf ook nog eens verder kan verkleinen,
maar ze behouden dezelfde kwaliteit
➔ Tot het idee gekomen door te kijken naar spijsvertering: vb. brood bakken door
ingrediënten, dan eet je dat op en een paar uur later moet je naar toilet en wordt dat iets
anders
Leucippos en Democritos van Abdera (volgeling): je kan niet verder onderverdelen tot in het
oneindige. Er is een ondeelbare ondergrens
➔ Atomen: ondeelbare (kleinste) deeltjes, kwantitatief verschillende deeltjes
Later zullen modellen ontstaan waarin blijkt dat de ondeelbare deeltjes (atomen) toch deelbaar
zijn (elektronen, quarks…), maar wij kunnen het niet zien
Wiskunde als regelmaat in de natuur
Thales: de natuur vertoont regelmaat
Stelling van Thales: verhouding van congruente driehoeken (om vb. hoogte van piramide,
boom… te berekenen)
➔ Vaststelling dat wiskunde overal geldt
Pythagoras van Samos: werkelijkheid is wiskundig. Alles uit natuurkunde bekom je door aan
wiskunde te doen
Zag dat getallen eigenschappen hebben → sommige compleet zinloos, maar anderen zeer
zinvol die we tot vandaag nog steeds gebruiken (vb. priemgetallen)
Deed onderzoek naar muzikale intervallen: harmonische klanken ontstaan bij het trillen van
snaren waarvan de respectievelijke lengten in eenvoudige verhoudingen staan
Studie van de wereld = studie van getalsverhoudingen
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
,Begin van zuivere wiskunde → denken over getallen en eigenschappen van getallen, bedenken
van stellingen
➔ Hier is hele algebra op gebaseerd
Eerste wetenschappelijke crisis: Stelling van Pythagoras → ontdekken van irrationale getallen
➔ Getal 1 is belangrijkste getal en 1 is ondeelbaar
➔ Vond geen verhouding tussen getallen die de lengte van de diagonaal van een
rechtzijdige geeft
➔ Dit bleek wortel 2 te zijn, maar is niet uitdrukbaar in de verhouding van 2 natuurlijke
getallen
➔ Pythagoras wilde irrationale getallen niet erkennen en zag dit als iets vies, onnatuurlijk
(Klassieke) wiskunde vs. filosofie
Zuivere wiskunde = abstracte leer van getallen
➔ Rekenkunde en meetkunde
Gemengde wiskunde = studie van alles wat meetbaar is
➔ Gaat over toepassingen vb. astronomie (beschrijving van planeetbanen), mechanica,
hydrostatica, optica…
➔ Oudste en belangrijkste vakken: harmonieleer en sterrenkunde
Filosofie = zoeken naar oorzaken en hoedanigheden van de werkelijkheid
➔ Proberen wereld te verklaren en daarvoor maken ze gebruik van wiskunde
➔ Wiskunde valt dus nog steeds onder filosofie
Wiskunde krijgt doorheen de eeuwen belang → te wijten aan Plato
Plato: 2 werelden → wereld van de ideeën en wereld van de zintuiglijke werkelijkheid
➔ Stoffelijke werkelijkheid (zintuigelijke werkelijkheid) is een afbeelding van een hogere
goddelijke werkelijkheid (ideeënwereld)
Ideeënwereld is wiskundig gestructureerd → wereld van de zuivere vormen
➔ Gebaseerd op de ideeën van Pythagoras en Thales: de waarheid van de wereld kan je te
weten komen door aan wiskunde te doen en wiskunde is een filosofische bezigheid
➔ Enkel filosofen hebben toegang tot de ultieme waarheid
Meetkunde
Euklides: heeft leerboek de Elementen (Stoicheia) geschreven – 300 v. Chr.
➔ Domineerde tot 20e eeuw het meetkundeonderwijs
Verzameld meetkundige kennis en structureert deze kennis → Axiomatiek (= methode van
ordening)
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
, Axiomatiek is een manier om kennis te structureren die later ook zal gebruikt worden in alle
andere wetenschappelijke disciplines
Alle kennis over een bepaald deel moet herleid kunnen worden tot een basis van postulaten,
definities en axioma’s die je kiest
➔ Dan kijk je wat daaruit volgt, stellingen (theorema’s)
➔ Deze theorema’s bewijs je dan enkel en alleen a.d.h.v. je basis aan axioma’s, definities
en postulaten
Mouseion van Alexandrië1 = wetenschappelijke academie waar vele geschriften van oudere
Griekse denkers bij elkaar gebracht werden om kennis over te dragen aan het nageslacht
➔ Vernield geraakt door brand waardoor veel kennis verloren is gegaan uit die periode
Geneeskunde
Staat onder invloed van de filosofie
➔ Filosofen: theorie van geneeskunde vormen (abstracte kwesties)
➔ Artsen: houden zich bezig met zieke mensen (concrete gevallen)
Artsen waren voorzichtiger omdat dit meer praktijk gericht was en merkten pas als iets niet
werkte wanneer patiënten stierven
Voorheen: irrationeel → ziektes werden veroorzaakt door goden en kon genezen worden door
gebeden
Filosofen zien ziekten ontstaan op natuurlijke wijze → lichaam veroorzaakt ziekte, niet iets
bovennatuurlijks
Geneeskunde gaat eigen, onafhankelijke weg
➔ 3 onafhankelijke sporen in de geschiedenis: technologie, geneeskunde en filosofie die
zich ontwikkelt met hier en daar overlap
Vroegste geneesheren
1. Hippocrates: leer der humeuren – lichaamssappen
4 lichaamssappen: bloed, slijm, gele gal, zwarte gal
Gezond lichaam: lichaamssappen zijn in evenwicht
Ziek lichaam: lichaamssappen zijn niet meer in evenwicht
Arts moet overheersende sappen verzwakken en verzwakte sappen versterken
2. Alexandrijnse artsen:
Ontwikkeling van anatomie en fysiologie
Door lijken open te snijden van mensen die ter dood veroordeeld waren
Ontwikkeling van de leer der geneesmiddelen (kruiden)
Kruiden werden gestructureerd door axiomatiek van Euklides
1
Verschuiving van Athene naar Egypte onder Alexander de Grote
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
Wetenschappen in de Oudheid
Onttovering van de wereld = afstappen van magisch wereldbeeld
➔ Niet alles verklaren uit de wil van de goden, magische krachten en goddelijke
tussenkomsten
➔ Zoeken naar natuurlijke verklaringen over hoe de natuur werkt
➔ Verklaren vanuit de mens en de natuur
Natuurfilosofen gingen op zoek naar deze natuurlijke verklaringen = eerste wetenschappers
Klassieke Griekenland
Natuurfilosofie is ontstaan in Groot-Griekenland
- West-Turkije (Ionië)
- Zuid-Italië
- Noord-Egypte (Alexandrië)
Kennis kwam zo naar Griekenland
Begon in Nabije Oosten en kwam in klassieke Griekenland tot een voorlopig hoogtepunt
Volgens Griekse filosofen was de werkelijkheid niet afhankelijk van goddelijke wil, maar van de
zelfstandige natuur
Goden hadden een functie bij het ontstaan van de wereld, maar daarna is er geen goddelijke
tussenkomst meer → de natuur is goddelijk van origine
➔ Kan begrepen worden, maar hoeft niet aanbeden te worden
Er wordt onderscheidt gemaakt tussen geloof en weten! (Tot op de dag van vandaag)
= basis en essentie van westerse intellectuele traditie. Zonder dit idee was wetenschappelijke
revolutie niet mogelijk geweest
Filosofen vragen zich af wat onderliggend is aan de werkelijkheid
➔ Men wil de zelfstandige natuur gebruiken om iets te verklaren
➔ Kijken naar de natuur om de oorzaak te bedenken
➔ Essentie van natuurfilosofie en natuurwetenschap
➔ Mens wordt gezien als een onderdeel van de natuur (zoals dieren)
Waaruit bestaat de werkelijkheid
Elementen
Thales van Milete: Werkelijkheid bestaat uit water
Anaximander van Milete: Het onbepaalde. Leven ontstaat in water
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
,Anaximenès van Milete: Werkelijkheid bestaat uit lucht
Empedokles van Akragas:
• Idee van 4 elementen: aarde, water, lucht en vuur
o Zien we vandaag de dag nog terug in pseudowetenschappen
• Als natuurkrachten heb je haat en liefde (metafoor)
o Deze natuurkrachten combineren deze 4 elementen
o Eerste keer dat van natuurkrachten wordt gesproken
(nu vier natuurkrachten: sterke kernkracht, zwakke kernkracht, gravitatie en
elektromagnetische kracht
Stofdeeltjes
Wereld bestaat uit stofjes die je kan onderverdelen
Zeno van Elea: gaf aan dat je niet verder kan verdelen omdat de wereld op zich ondeelbaar is en
je niet van deeltjes kan spreken
Anaxagoras van Clazomenae: wereld is deelbaar tot in het oneindige
➔ Homoiomerieën: kwalitatieve deeltjes die je zelf ook nog eens verder kan verkleinen,
maar ze behouden dezelfde kwaliteit
➔ Tot het idee gekomen door te kijken naar spijsvertering: vb. brood bakken door
ingrediënten, dan eet je dat op en een paar uur later moet je naar toilet en wordt dat iets
anders
Leucippos en Democritos van Abdera (volgeling): je kan niet verder onderverdelen tot in het
oneindige. Er is een ondeelbare ondergrens
➔ Atomen: ondeelbare (kleinste) deeltjes, kwantitatief verschillende deeltjes
Later zullen modellen ontstaan waarin blijkt dat de ondeelbare deeltjes (atomen) toch deelbaar
zijn (elektronen, quarks…), maar wij kunnen het niet zien
Wiskunde als regelmaat in de natuur
Thales: de natuur vertoont regelmaat
Stelling van Thales: verhouding van congruente driehoeken (om vb. hoogte van piramide,
boom… te berekenen)
➔ Vaststelling dat wiskunde overal geldt
Pythagoras van Samos: werkelijkheid is wiskundig. Alles uit natuurkunde bekom je door aan
wiskunde te doen
Zag dat getallen eigenschappen hebben → sommige compleet zinloos, maar anderen zeer
zinvol die we tot vandaag nog steeds gebruiken (vb. priemgetallen)
Deed onderzoek naar muzikale intervallen: harmonische klanken ontstaan bij het trillen van
snaren waarvan de respectievelijke lengten in eenvoudige verhoudingen staan
Studie van de wereld = studie van getalsverhoudingen
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
,Begin van zuivere wiskunde → denken over getallen en eigenschappen van getallen, bedenken
van stellingen
➔ Hier is hele algebra op gebaseerd
Eerste wetenschappelijke crisis: Stelling van Pythagoras → ontdekken van irrationale getallen
➔ Getal 1 is belangrijkste getal en 1 is ondeelbaar
➔ Vond geen verhouding tussen getallen die de lengte van de diagonaal van een
rechtzijdige geeft
➔ Dit bleek wortel 2 te zijn, maar is niet uitdrukbaar in de verhouding van 2 natuurlijke
getallen
➔ Pythagoras wilde irrationale getallen niet erkennen en zag dit als iets vies, onnatuurlijk
(Klassieke) wiskunde vs. filosofie
Zuivere wiskunde = abstracte leer van getallen
➔ Rekenkunde en meetkunde
Gemengde wiskunde = studie van alles wat meetbaar is
➔ Gaat over toepassingen vb. astronomie (beschrijving van planeetbanen), mechanica,
hydrostatica, optica…
➔ Oudste en belangrijkste vakken: harmonieleer en sterrenkunde
Filosofie = zoeken naar oorzaken en hoedanigheden van de werkelijkheid
➔ Proberen wereld te verklaren en daarvoor maken ze gebruik van wiskunde
➔ Wiskunde valt dus nog steeds onder filosofie
Wiskunde krijgt doorheen de eeuwen belang → te wijten aan Plato
Plato: 2 werelden → wereld van de ideeën en wereld van de zintuiglijke werkelijkheid
➔ Stoffelijke werkelijkheid (zintuigelijke werkelijkheid) is een afbeelding van een hogere
goddelijke werkelijkheid (ideeënwereld)
Ideeënwereld is wiskundig gestructureerd → wereld van de zuivere vormen
➔ Gebaseerd op de ideeën van Pythagoras en Thales: de waarheid van de wereld kan je te
weten komen door aan wiskunde te doen en wiskunde is een filosofische bezigheid
➔ Enkel filosofen hebben toegang tot de ultieme waarheid
Meetkunde
Euklides: heeft leerboek de Elementen (Stoicheia) geschreven – 300 v. Chr.
➔ Domineerde tot 20e eeuw het meetkundeonderwijs
Verzameld meetkundige kennis en structureert deze kennis → Axiomatiek (= methode van
ordening)
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
, Axiomatiek is een manier om kennis te structureren die later ook zal gebruikt worden in alle
andere wetenschappelijke disciplines
Alle kennis over een bepaald deel moet herleid kunnen worden tot een basis van postulaten,
definities en axioma’s die je kiest
➔ Dan kijk je wat daaruit volgt, stellingen (theorema’s)
➔ Deze theorema’s bewijs je dan enkel en alleen a.d.h.v. je basis aan axioma’s, definities
en postulaten
Mouseion van Alexandrië1 = wetenschappelijke academie waar vele geschriften van oudere
Griekse denkers bij elkaar gebracht werden om kennis over te dragen aan het nageslacht
➔ Vernield geraakt door brand waardoor veel kennis verloren is gegaan uit die periode
Geneeskunde
Staat onder invloed van de filosofie
➔ Filosofen: theorie van geneeskunde vormen (abstracte kwesties)
➔ Artsen: houden zich bezig met zieke mensen (concrete gevallen)
Artsen waren voorzichtiger omdat dit meer praktijk gericht was en merkten pas als iets niet
werkte wanneer patiënten stierven
Voorheen: irrationeel → ziektes werden veroorzaakt door goden en kon genezen worden door
gebeden
Filosofen zien ziekten ontstaan op natuurlijke wijze → lichaam veroorzaakt ziekte, niet iets
bovennatuurlijks
Geneeskunde gaat eigen, onafhankelijke weg
➔ 3 onafhankelijke sporen in de geschiedenis: technologie, geneeskunde en filosofie die
zich ontwikkelt met hier en daar overlap
Vroegste geneesheren
1. Hippocrates: leer der humeuren – lichaamssappen
4 lichaamssappen: bloed, slijm, gele gal, zwarte gal
Gezond lichaam: lichaamssappen zijn in evenwicht
Ziek lichaam: lichaamssappen zijn niet meer in evenwicht
Arts moet overheersende sappen verzwakken en verzwakte sappen versterken
2. Alexandrijnse artsen:
Ontwikkeling van anatomie en fysiologie
Door lijken open te snijden van mensen die ter dood veroordeeld waren
Ontwikkeling van de leer der geneesmiddelen (kruiden)
Kruiden werden gestructureerd door axiomatiek van Euklides
1
Verschuiving van Athene naar Egypte onder Alexander de Grote
Ellen Loeys 2e Master Productontwikkeling
Samenvatting Geschiedenis en filosofie 2024-2025
