Samenvatting jeugdrecht – wat ik heb samengevat per week:
week inhoud literatuur
1 Introductie Boek “Jeugdrecht begrepen”:
jeugdrecht H1, H2, H3
2 Geschiedenis en - H4, 5, 6, 19.
ontwikkeling van - Jurisprudentie.
het jeugdrecht - College aantekeningen.
3 Theorie - H 11 en 12
jeugdstrafrecht - jurisprudentie > onder
“Jeugdstrafrecht”, nr 1 t/m 14
4 Toepassing - hoofdstuk 13, 14 en 15
jeugdstrafrecht - Brink, Y. N. van den. (2019).
Voorlopige hechtenis van
jeugdigen in Nederland. Een kinder-
en mensenrechtenperspectief
op wet, praktijk en recente
ontwikkelingen. Tijdschrift voor
Familie- en Jeugdrecht, 4,
5 Theorie civiel - hoofdstuk 9, 10, 16
jeugdrecht - Jurisprudentiebundel: Onder
“Kinderbeschermingsmaatregelen”,
nr. 2,3, 5 t/m 15
6 Toepassing civiel - hoofdstuk 7 en 8
jeugdrecht
7 Toepassing civiel - hoofdstuk 17 en 18
jeugdrecht en - Jurisprudentiebundel: Onder
jeugdstrafrecht “Kinderbeschermingsmaatregelen”,
nr 4
Week 1:
Hoofdstuk 1 – inleiding recht
Om het jeugdrecht te begrijpen, moet je weten wat recht in het algemeen
inhoudt. In dit hoofdstuk worden de definitie, het doel en de indelingen van het
recht besproken, en de plaats van het jeugdrecht binnen het geheel van het
recht.
1.2 Omschrijving en doel
Doel van het recht:
o Inhoudelijk doel: rechtvaardigheid, gelijkheid, bescherming van
zwakkeren, conflictbeheersing.
o Technisch doel: ordenen vd samenleving en regels bieden om
conflicten te voorkomen of op te lossen.
Definitie:
Het recht is het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Het recht wordt verdeeld in rechtsgebieden om overzicht te houden over de vele
regels.
,Staatsrecht
Regelt de organisatie van de overheid en de relatie met burgers.
Voorbeelden van wetten: Grondwet, Provinciewet, Gemeentewet, Kieswet.
Bestuursrecht
Gaat over de overheid in actie: uitvoering van bestuurstaken zoals milieu,
onderwijs, jeugdhulp, verkeer.
Regelt contacten tussen overheid en burgers (vergunningen, uitkeringen,
bezwaar/beroep).
Belangrijke wet: Algemene wet bestuursrecht (Awb) en specifieke wetten
zoals de Jeugdwet, Participatiewet.
Strafrecht
Beschrijft verboden gedragingen (zoals diefstal, moord) en de
bijbehorende straffen.
Doel: bescherming van de rechtsorde (rust en veiligheid).
Belangrijke wetten:
o Wetboek van Strafrecht (Sr) → bepaalt wat strafbaar is.
o Wetboek van Strafvordering (Sv) → regelt de strafprocedure.
Burgerlijk recht
Regelt rechtsverhoudingen tussen burgers onderling.
Verdeeld in drie onderdelen:
1. Personen- en familierecht – gezag, ouderschap, scheiding.
2. Vermogensrecht – koop, huur, hypotheek.
3. Rechtspersonenrecht – regels voor organisaties (bv, nv, stichting).
Belangrijke wetten: Burgerlijk Wetboek (BW) en Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv).
Jeugdrecht
Regelt de positie van jeugdigen (0–18 jaar).
Geen apart rechtsgebied, maar bestaat uit delen van andere
rechtsgebieden die jeugdigen raken (bijv. gezag uit burgerlijk recht,
jeugdstrafrecht, jeugdhulp uit bestuursrecht).
Indeling naar onderwerp: naast jeugdrecht ook o.a. milieurecht,
arbeidsrecht, onderwijsrecht.
1.4 Materieel en formeel recht
Materieel recht: bevat de rechten en plichten (bijv. wat mag of niet mag).
Formeel recht (procesrecht): regelt hoe het materieel recht wordt
gehandhaafd (bijv. procedures, rechtsgang).
Voorbeelden:
o Strafrecht → materieel: Sr, formeel: Sv
o Burgerlijk recht → materieel: BW, formeel: Rv
o Bestuursrecht → materieel: inhoud van besluiten, formeel:
bezwaar/beroep
,1.5 Nationaal en internationaal recht
Nationaal recht: regels die gelden binnen één land.
Internationaal recht: regelt relaties tussen staten via verdragen.
o Belangrijke verdragen:
EVRM – bescherming van mensenrechten.
IVRK (Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het
Kind) – rechten van het kind (zoals naam, nationaliteit,
ouders, gezondheidszorg, onderwijs).
o Europese regels (zoals AVG) hebben directe invloed op Nederlands
recht.
In dit boek ligt de nadruk op nationaal jeugdrecht, maar internationaal recht
wordt besproken waar het invloed heeft.
1.7 Samenvatting
Recht: geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
Vier rechtsgebieden: staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht, burgerlijk
recht.
Jeugdrecht: regels over positie van jeugdigen; opgebouwd uit verschillende
rechtsgebieden.
Materieel/formeel recht: rechten & plichten vs. procedures.
Nationaal/internationaal recht: regels binnen een land vs. tussen staten;
internationale verdragen beïnvloeden nationaal recht.
Hoofdstuk 2 – De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Het personen- en familierecht is onderdeel van het burgerlijk recht en
regelt familierechtelijke relaties: juridische relaties tussen familieleden
waaruit rechten en plichten ontstaan (zoals ouder-kind of huwelijk). Dit hoofdstuk
behandelt afstamming: de juridische relatie tussen een jeugdige en zijn ouders,
en de gevolgen van juridisch ouderschap. De regels hierover staan in Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek (BW).
2.2 Juridische moeder
Volgens artikel 1:198 BW is de moeder de vrouw uit wie het kind is geboren, ook
als er een eicel van een andere vrouw is gebruikt. De biologische moeder is dus
automatisch de juridische moeder.
Draagmoederschap
Er is nog geen wettelijke regeling, maar er ligt een wetsvoorstel (2023).
Wensouders kunnen dan vooraf via de rechter ouderschap aanvragen, na een
verplicht voorlichtingstraject. De rechter wijst het verzoek af als het niet vrijwillig
is of niet in het belang van het kind. De regeling geldt voor draagmoeders en
wensouders die in Nederland wonen (met Nederlandse nationaliteit of legaal
verblijf), en minstens één wensouder moet genetisch verwant zijn aan het kind.
Bij buitenlands draagmoederschap kan de geboorteakte worden erkend als er
genetische verwantschap is, de draagmoeder bekend is en een onafhankelijke
,rechter betrokken was. Er komt een register waarin de afstammingsgegevens
van draag- en wensouders worden vastgelegd, zodat het kind zijn herkomst kan
achterhalen.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is volgens artikel 1:199 BW:
de man die bij de geboorte met de moeder is gehuwd;
de man die de jeugdige heeft erkend;
de man van wie de rechter het vaderschap heeft vastgesteld; of
de man die de jeugdige heeft geadopteerd.
Wanneer een vrouw tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap een kind
krijgt, is haar partner automatisch de juridische vader. Overlijdt de man tijdens
het huwelijk en wordt binnen 306 dagen een kind geboren, dan geldt hij nog
steeds als vader (artikel 1:201 BW). Sinds 1 april 2014 is er geen verschil meer
tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap.
Vaderschap ontkennen
De man, vrouw of het kind kan het vaderschap dat door huwelijk of partnerschap
is ontstaan ontkennen als vaststaat dat de man niet de biologische vader is
(artikel 1:200 BW). Alleen deze drie partijen kunnen zo’n verzoek doen, niet de
verwekker (zie ECLI:NL:HR:2021:1851).
Erkenning
Als de moeder geen partnerschap/huwelijk heeft, kan een man het
kind erkennen bij de Burgerlijke Stand (artikel 1:203 BW e.v.). Erkenning schept
een juridische band, ook zonder biologische verwantschap. Als er al een
juridische vader is, kan er later niet nog eentje bijkomen. Voor erkenning is
toestemming nodig:
tot 12 jaar van de moeder;
tussen 12 en 16 van moeder én kind;
vanaf 16 jaar alleen van het kind.
Weigert de moeder, dan kan de man de rechter om vervangende
toestemming vragen (artikel 1:204 lid 3 BW). Die geeft toestemming als de
erkenning het kind niet schaadt en de verhouding met de moeder niet
verstoort. Ook een donor kan erkenning vragen als er sprake is van een
nauwe persoonlijke band (family life, ECLI:NL:HR:2012:BX5798).
Erkenning is niet mogelijk bij te nauwe verwantschap, als de man jonger is
dan 16, onder curatele staat zonder toestemming van de kantonrechter, of
als het kind al twee juridische ouders heeft. Erkenning kan vóór of na de
geboorte plaatsvinden en is in principe definitief. (lees artikel 204 door,
daar staat alles in).
Vernietiging van de erkenning
Een erkenning kan alleen worden vernietigd bij bijzondere omstandigheden
(artikel 1:205 BW):
, als het kind ontdekt dat de erkenner niet de biologische vader is (tot drie
jaar na ontdekking, of tot uiterlijk het 20e jaar);
als er sprake was van wilsgebrek, zoals dwaling, bedrog, bedreiging of
misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW en 6:244 BW).
Gerechtelijke vaststelling vaderschap
De rechter kan het vaderschap vaststellen op verzoek van de moeder (tot het
kind 16 is) of van het kind zelf (vanaf 12 jaar) (artikel 1:207 BW e.v.). Dit geldt als
de verwekker weigert te erkennen. De vaststelling heeft dezelfde rechtsgevolgen
als erkenning.
Opmerkingen:
Vaststelling is niet alleen mogelijk bij de biologische verwekker, maar ook
bij de levensgezel van de moeder die heeft ingestemd met een daad van
bevruchting (zoals geslachtsgemeenschap met een andere man of
kunstmatige bevruchting).
Vaststelling is niet mogelijk als het kind al twee juridische ouders heeft, of
als de man door een te nauwe familieband (bijv. broer van de moeder) niet
met de moeder zou mogen trouwen.
Is de man jonger dan 16 jaar, dan moet de procedure worden uitgesteld;
gerechtelijke vaststelling kan alleen bij mannen van 16 jaar en ouder.
Alleen de moeder en het kind kunnen de rechter vragen om het
vaderschap vast te stellen; de man zelf heeft dit recht niet.
Let op: dit is niet hetzelfde als een vaderschapsactie, waarbij de moeder alleen
om een financiële bijdrage vraagt (artikel 1:394 BW).
Duo-ouderschap
Sinds 2014 kan een vrouw op vergelijkbare wijze juridisch ouder worden:
Automatisch, als zij met de moeder is getrouwd en het kind met
donorbankmateriaal is verwekt.
Door erkenning, met toestemming van de moeder (en van het kind vanaf
12 jaar).
Door gerechtelijke vaststelling als zij levensgezel van de moeder is en
heeft ingestemd met de verwekking.
Een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. De moeder moet
kiezen tussen de vrouwelijke partner of de donor als tweede ouder.
week inhoud literatuur
1 Introductie Boek “Jeugdrecht begrepen”:
jeugdrecht H1, H2, H3
2 Geschiedenis en - H4, 5, 6, 19.
ontwikkeling van - Jurisprudentie.
het jeugdrecht - College aantekeningen.
3 Theorie - H 11 en 12
jeugdstrafrecht - jurisprudentie > onder
“Jeugdstrafrecht”, nr 1 t/m 14
4 Toepassing - hoofdstuk 13, 14 en 15
jeugdstrafrecht - Brink, Y. N. van den. (2019).
Voorlopige hechtenis van
jeugdigen in Nederland. Een kinder-
en mensenrechtenperspectief
op wet, praktijk en recente
ontwikkelingen. Tijdschrift voor
Familie- en Jeugdrecht, 4,
5 Theorie civiel - hoofdstuk 9, 10, 16
jeugdrecht - Jurisprudentiebundel: Onder
“Kinderbeschermingsmaatregelen”,
nr. 2,3, 5 t/m 15
6 Toepassing civiel - hoofdstuk 7 en 8
jeugdrecht
7 Toepassing civiel - hoofdstuk 17 en 18
jeugdrecht en - Jurisprudentiebundel: Onder
jeugdstrafrecht “Kinderbeschermingsmaatregelen”,
nr 4
Week 1:
Hoofdstuk 1 – inleiding recht
Om het jeugdrecht te begrijpen, moet je weten wat recht in het algemeen
inhoudt. In dit hoofdstuk worden de definitie, het doel en de indelingen van het
recht besproken, en de plaats van het jeugdrecht binnen het geheel van het
recht.
1.2 Omschrijving en doel
Doel van het recht:
o Inhoudelijk doel: rechtvaardigheid, gelijkheid, bescherming van
zwakkeren, conflictbeheersing.
o Technisch doel: ordenen vd samenleving en regels bieden om
conflicten te voorkomen of op te lossen.
Definitie:
Het recht is het geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
1.3 Rechtsgebieden
Het recht wordt verdeeld in rechtsgebieden om overzicht te houden over de vele
regels.
,Staatsrecht
Regelt de organisatie van de overheid en de relatie met burgers.
Voorbeelden van wetten: Grondwet, Provinciewet, Gemeentewet, Kieswet.
Bestuursrecht
Gaat over de overheid in actie: uitvoering van bestuurstaken zoals milieu,
onderwijs, jeugdhulp, verkeer.
Regelt contacten tussen overheid en burgers (vergunningen, uitkeringen,
bezwaar/beroep).
Belangrijke wet: Algemene wet bestuursrecht (Awb) en specifieke wetten
zoals de Jeugdwet, Participatiewet.
Strafrecht
Beschrijft verboden gedragingen (zoals diefstal, moord) en de
bijbehorende straffen.
Doel: bescherming van de rechtsorde (rust en veiligheid).
Belangrijke wetten:
o Wetboek van Strafrecht (Sr) → bepaalt wat strafbaar is.
o Wetboek van Strafvordering (Sv) → regelt de strafprocedure.
Burgerlijk recht
Regelt rechtsverhoudingen tussen burgers onderling.
Verdeeld in drie onderdelen:
1. Personen- en familierecht – gezag, ouderschap, scheiding.
2. Vermogensrecht – koop, huur, hypotheek.
3. Rechtspersonenrecht – regels voor organisaties (bv, nv, stichting).
Belangrijke wetten: Burgerlijk Wetboek (BW) en Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering (Rv).
Jeugdrecht
Regelt de positie van jeugdigen (0–18 jaar).
Geen apart rechtsgebied, maar bestaat uit delen van andere
rechtsgebieden die jeugdigen raken (bijv. gezag uit burgerlijk recht,
jeugdstrafrecht, jeugdhulp uit bestuursrecht).
Indeling naar onderwerp: naast jeugdrecht ook o.a. milieurecht,
arbeidsrecht, onderwijsrecht.
1.4 Materieel en formeel recht
Materieel recht: bevat de rechten en plichten (bijv. wat mag of niet mag).
Formeel recht (procesrecht): regelt hoe het materieel recht wordt
gehandhaafd (bijv. procedures, rechtsgang).
Voorbeelden:
o Strafrecht → materieel: Sr, formeel: Sv
o Burgerlijk recht → materieel: BW, formeel: Rv
o Bestuursrecht → materieel: inhoud van besluiten, formeel:
bezwaar/beroep
,1.5 Nationaal en internationaal recht
Nationaal recht: regels die gelden binnen één land.
Internationaal recht: regelt relaties tussen staten via verdragen.
o Belangrijke verdragen:
EVRM – bescherming van mensenrechten.
IVRK (Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het
Kind) – rechten van het kind (zoals naam, nationaliteit,
ouders, gezondheidszorg, onderwijs).
o Europese regels (zoals AVG) hebben directe invloed op Nederlands
recht.
In dit boek ligt de nadruk op nationaal jeugdrecht, maar internationaal recht
wordt besproken waar het invloed heeft.
1.7 Samenvatting
Recht: geheel van overheidsregels dat de samenleving ordent.
Vier rechtsgebieden: staatsrecht, bestuursrecht, strafrecht, burgerlijk
recht.
Jeugdrecht: regels over positie van jeugdigen; opgebouwd uit verschillende
rechtsgebieden.
Materieel/formeel recht: rechten & plichten vs. procedures.
Nationaal/internationaal recht: regels binnen een land vs. tussen staten;
internationale verdragen beïnvloeden nationaal recht.
Hoofdstuk 2 – De ouders van de jeugdige
2.1 Inleiding
Het personen- en familierecht is onderdeel van het burgerlijk recht en
regelt familierechtelijke relaties: juridische relaties tussen familieleden
waaruit rechten en plichten ontstaan (zoals ouder-kind of huwelijk). Dit hoofdstuk
behandelt afstamming: de juridische relatie tussen een jeugdige en zijn ouders,
en de gevolgen van juridisch ouderschap. De regels hierover staan in Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek (BW).
2.2 Juridische moeder
Volgens artikel 1:198 BW is de moeder de vrouw uit wie het kind is geboren, ook
als er een eicel van een andere vrouw is gebruikt. De biologische moeder is dus
automatisch de juridische moeder.
Draagmoederschap
Er is nog geen wettelijke regeling, maar er ligt een wetsvoorstel (2023).
Wensouders kunnen dan vooraf via de rechter ouderschap aanvragen, na een
verplicht voorlichtingstraject. De rechter wijst het verzoek af als het niet vrijwillig
is of niet in het belang van het kind. De regeling geldt voor draagmoeders en
wensouders die in Nederland wonen (met Nederlandse nationaliteit of legaal
verblijf), en minstens één wensouder moet genetisch verwant zijn aan het kind.
Bij buitenlands draagmoederschap kan de geboorteakte worden erkend als er
genetische verwantschap is, de draagmoeder bekend is en een onafhankelijke
,rechter betrokken was. Er komt een register waarin de afstammingsgegevens
van draag- en wensouders worden vastgelegd, zodat het kind zijn herkomst kan
achterhalen.
2.3 Juridische vader
De juridische vader is volgens artikel 1:199 BW:
de man die bij de geboorte met de moeder is gehuwd;
de man die de jeugdige heeft erkend;
de man van wie de rechter het vaderschap heeft vastgesteld; of
de man die de jeugdige heeft geadopteerd.
Wanneer een vrouw tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap een kind
krijgt, is haar partner automatisch de juridische vader. Overlijdt de man tijdens
het huwelijk en wordt binnen 306 dagen een kind geboren, dan geldt hij nog
steeds als vader (artikel 1:201 BW). Sinds 1 april 2014 is er geen verschil meer
tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap.
Vaderschap ontkennen
De man, vrouw of het kind kan het vaderschap dat door huwelijk of partnerschap
is ontstaan ontkennen als vaststaat dat de man niet de biologische vader is
(artikel 1:200 BW). Alleen deze drie partijen kunnen zo’n verzoek doen, niet de
verwekker (zie ECLI:NL:HR:2021:1851).
Erkenning
Als de moeder geen partnerschap/huwelijk heeft, kan een man het
kind erkennen bij de Burgerlijke Stand (artikel 1:203 BW e.v.). Erkenning schept
een juridische band, ook zonder biologische verwantschap. Als er al een
juridische vader is, kan er later niet nog eentje bijkomen. Voor erkenning is
toestemming nodig:
tot 12 jaar van de moeder;
tussen 12 en 16 van moeder én kind;
vanaf 16 jaar alleen van het kind.
Weigert de moeder, dan kan de man de rechter om vervangende
toestemming vragen (artikel 1:204 lid 3 BW). Die geeft toestemming als de
erkenning het kind niet schaadt en de verhouding met de moeder niet
verstoort. Ook een donor kan erkenning vragen als er sprake is van een
nauwe persoonlijke band (family life, ECLI:NL:HR:2012:BX5798).
Erkenning is niet mogelijk bij te nauwe verwantschap, als de man jonger is
dan 16, onder curatele staat zonder toestemming van de kantonrechter, of
als het kind al twee juridische ouders heeft. Erkenning kan vóór of na de
geboorte plaatsvinden en is in principe definitief. (lees artikel 204 door,
daar staat alles in).
Vernietiging van de erkenning
Een erkenning kan alleen worden vernietigd bij bijzondere omstandigheden
(artikel 1:205 BW):
, als het kind ontdekt dat de erkenner niet de biologische vader is (tot drie
jaar na ontdekking, of tot uiterlijk het 20e jaar);
als er sprake was van wilsgebrek, zoals dwaling, bedrog, bedreiging of
misbruik van omstandigheden (artikel 3:44 BW en 6:244 BW).
Gerechtelijke vaststelling vaderschap
De rechter kan het vaderschap vaststellen op verzoek van de moeder (tot het
kind 16 is) of van het kind zelf (vanaf 12 jaar) (artikel 1:207 BW e.v.). Dit geldt als
de verwekker weigert te erkennen. De vaststelling heeft dezelfde rechtsgevolgen
als erkenning.
Opmerkingen:
Vaststelling is niet alleen mogelijk bij de biologische verwekker, maar ook
bij de levensgezel van de moeder die heeft ingestemd met een daad van
bevruchting (zoals geslachtsgemeenschap met een andere man of
kunstmatige bevruchting).
Vaststelling is niet mogelijk als het kind al twee juridische ouders heeft, of
als de man door een te nauwe familieband (bijv. broer van de moeder) niet
met de moeder zou mogen trouwen.
Is de man jonger dan 16 jaar, dan moet de procedure worden uitgesteld;
gerechtelijke vaststelling kan alleen bij mannen van 16 jaar en ouder.
Alleen de moeder en het kind kunnen de rechter vragen om het
vaderschap vast te stellen; de man zelf heeft dit recht niet.
Let op: dit is niet hetzelfde als een vaderschapsactie, waarbij de moeder alleen
om een financiële bijdrage vraagt (artikel 1:394 BW).
Duo-ouderschap
Sinds 2014 kan een vrouw op vergelijkbare wijze juridisch ouder worden:
Automatisch, als zij met de moeder is getrouwd en het kind met
donorbankmateriaal is verwekt.
Door erkenning, met toestemming van de moeder (en van het kind vanaf
12 jaar).
Door gerechtelijke vaststelling als zij levensgezel van de moeder is en
heeft ingestemd met de verwekking.
Een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. De moeder moet
kiezen tussen de vrouwelijke partner of de donor als tweede ouder.
