Samenvatting Historische context 'Koude Oorlog' (H3)

Hoofdstuk 3 – Koude Oorlog (1945-1991)

3.1 - Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor groeide
de spanning tussen deze blokken, 1945-1955?

1. Communisme in de Sovjetunie
~ Rusland tijdens WO1:
 Zware verliezen in de strijd
 Voedseltekorten
 Feb 1917: Russische revolutie -> afzetten van de tsaar, instellen voorlopige regering
 Okt 1917: communisten zetten voorlopige regering af

Rusland o.l.v. Lenin

Communistische partij streeft naar klasseloze samenleving:
Kapitalistische samenleving (Groot verschil rijk/arm & steeds grotere ongelijkheid)
-> klasseloze samenleving met gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen

Communistische partij streeft naar communistische wereldrevolutie.
1919: oprichting Komintern (Russische organisatie)
-> Bevordering van wereldrevolutie door steun aan communistische partijen in andere landen.

Stalin volgt Lenin op als leider.
Onder Stalin wordt de Sovjet-Unie een totalitaire staat (1 partij).
~ Communistische dictatuur:
 Censuur van de media
 Grootschalig gebruik van propaganda
 Onderdrukking van politieke tegenstanders
~ Economische staatscontrole:
 Collectivisatie van de landbouw van de invoering van vijfjarenplannen

Grote verschillen:
Sovjetunie Westerse landen
Weinig individuele vrijheid Veel individuele vrijheid
Klasseloze samenleving Gelaagde samenleving op basis van inkomen en
bezit
Dictatuur van 1 partij Parlementaire democratie
Door de staat geleide (plan)economie Kapitalistische vrije markteconomie


2. Wantrouwen in de Tweede Wereldoorlog
~ Vijandbeeld van de Sovjetunie over de Verenigde Staten:
Westers imperialisme:
 Vernietiging communisme
 Hele wereld economisch afhankelijk maken van VS

~ Vijandbeeld van de VS over de SU:
Communistische Wereldrevolutie

-> beide landen bang voor elkaar en bang voor systeem van de ander. Toch moeten 2 grootmachten
gaan samenwerken in WO2

, Vanaf 1941:
Ondanks wederzijds wantrouwen samenwerking VS en SU tegen de asmogendheden (DU, Japan,
Italië) in de Tweede Wereldoorlog.

Geallieerden winnen steeds meer terrein op de asmogendheden, maar de spanning tussen VS en SU
loopt op.
 Vredesregeling met Duitsland
 Nieuwe machtsverhouding in Europa
Mei 1945: Einde WO2 in Europa

Juli 1945: conferentie van Potsdam
Tijdelijke besluiten:
 Verdeling van Duitsland en Berlijn in vier bezettingszones
 Bezettingszones vormen economische eenheid
 Vervolging nazi's
 Duits grondgebied afstaan aan Polen
 Duitse herstelbetalingen, vooral aan SU

Onenigheid over:
 Economische eenheid ->
VS: vrije markt en economisch herstel & SU: planeconomie en herstelbetalingen
 Machtsverdeling in Europa ->
VS: vrije verkiezingen in heel Europa & SU: geen vrije verkiezingen in de landen die door de SU waren
bevrijd
 Duits-Poolse grens


3. Invloedsferen in Europa
Europa raakt in twee invloedsferen.

VS bevrijdt West-Europa -> EU <- SU bevrijdt Oost-Europa
Parlementaire democratie met vrije Volksdemocratie met communistische partij
verkiezingen zonder toezicht van SU
Vrije markteconomie Planeconomie

~ Het streven naar invloedsferen bevestigt de vijandbeelden die de VS en SU van elkaar hebben.

1947: Amerikaanse president Truman wil uitbreiding van het communisme voorkomen
 Stimuleren van de Europese eenwording
 Trumandoctrine: economische en militaire steun aan landen die bedreigd worden door het
communisme (containmentpolitiek)

~ Angst van Truman:
Door armoede in Europa zal het communisme meer aanhang krijgen
🔽 Oplossing
1948: Marshallplan
-> economische steun van de VS aan alle Europese landen (in de hoop dat die landen niet
communistisch worden & internationale handel VS en EU op gang laten komen)