SAMENVATTING
WERELDGESCHIEDENIS
Prof. Vanhaute
ArcheoStudent04
1E BACHELOR ARCHEOLOGIE
,
,Inhoud
0 Prelude.....................................................................................................................................1
1 Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de wereld?...........................................................2
1.1 Wereldgeschiedenis is een andere manier van kijken.......................................................2
1.2 Wereldgeschiedenis is een andere manier van denken.....................................................3
1.3 Welke wereldgeschiedenis?..............................................................................................3
1.4 Waarom wereldgeschiedenis?...........................................................................................5
1.5 Wereldgeschiedenis als traditie en vernieuwing...............................................................5
1.5.1 Etnocentrische wereldgeschiedenissen......................................................................6
1.5.2 Een Europees universalisme.....................................................................................7
1.5.3 Een nieuwe wereldgeschiedenis.................................................................................8
1.5.4 Beschavings- versus wereldgeschiedenis...................................................................9
2 Een menselijke wereld: mens en mensheid............................................................................11
2.1 Altijd meer mensen: bevolkingsgroei.............................................................................12
2.2 Demografische transities.................................................................................................13
2.3 Demografische groei als rem of als motor......................................................................14
2.3.1 Bevolkingsgroei als rem – Malthusiaans model......................................................14
2.3.2 Bevolkingsgroei als motor – intensiveringsmodel..................................................15
2.4 Familie, gender en vruchtbaarheid..................................................................................15
2.5 Ziekte & dood.................................................................................................................18
2.6 Mobiliteit & migratie......................................................................................................20
3 Een natuurlijke wereld: Ecologie & energie..........................................................................22
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis..............................................................................22
3.2 Klimaatwijzigingen.........................................................................................................23
3.3 Energie............................................................................................................................23
3.4 Kennis & technologie......................................................................................................25
3.5 Grenzen aan de groei?.....................................................................................................27
4 Een agrarische wereld: boeren, landbouw & voeding...........................................................29
4.1 De mens wordt boer........................................................................................................29
4.2 Het ontstaan & de verspreiding van de landbouw..........................................................30
4.3 De ‘Columbian exchange’...............................................................................................31
4.4 Landbouw & voeding vandaag: the big escape of the big trap?....................................32
4.5 Het einde van de boerensamenlevingen?........................................................................33
5 Een politieke wereld: bestuur & heersers...............................................................................34
i
, 5.1 Minisystemen..................................................................................................................35
5.2 Rijken..............................................................................................................................36
5.3 Staten & het interstatensysteem......................................................................................37
5.4 Hegemonie & imperium..................................................................................................39
6 Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen & religies......................................................40
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud...............................................................41
6.2 Civilisation sont des continuités (Fernand Braudel).......................................................43
6.3 Beschavingen in conflict.................................................................................................44
6.4 Een westerse beschaving?...............................................................................................45
6.5 Wereldreligies.................................................................................................................46
7 Een gescheiden wereld: The west and The Rest.....................................................................48
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence..............................................................48
7.2 Het meten v/d kloof.........................................................................................................49
7.3 Een wereld met grote verschillen: The Rise of the West als een intern proces
(eurocentrische kijkwijze).....................................................................................................49
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen: The Great Divergence als een samenloop (asia-
centrische kijkwijze).............................................................................................................50
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie: handel, technologie en staat51
7.5.1 De groei van een ongelijk mondiaal handelssysteem..............................................51
7.5.2 De groei van een dominant EU kennissysteem........................................................52
7.5.3 De groei van een triomferend EU staatssysteem......................................................53
7.6 Een nieuwe globale positie van EU & de transformatie v/d EU samenleving................53
7.6.1 Een nieuwe globale positie voor EU........................................................................53
7.6.2 De transformatie v/d EU samenlevingen.................................................................54
7.6.3 Een EU of mondiale industriële revolutie?..............................................................55
7.7 Andere vragen, andere antwoorden.................................................................................56
7.8 Wat met Afrika?..............................................................................................................56
8 Een globale wereld: globalisering of globaliseringen?..........................................................56
8.1 Op zoek naar een definitie...............................................................................................56
8.2 Globalisering als strijdtoneel..........................................................................................57
8.3 Op zoek naar de historische wortels v/d globalisering....................................................57
8.4 Globalisering als werkelijkheid en als vertoog...............................................................58
9 Een gepolariseerde wereld: ontwikkeling, armoede & ongelijkheid.....................................59
ii
,0 Prelude
Zie HB: HT ‘Prelude’
1
,1 Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de
wereld?
Weten wat wereldGE is → vragen: Wat? Waarom?
Belangrijkste reden om wereldGE te bestuderen = toegang krijgen tot historische
achtergrond van onze hedendaagse geglobaliseerde wereld:
o Complexe verbonden wereld
o Regionale/nationale verhalen ≠ afdoende om de wereld te doorgronden
Premisse: historische levenslopen van individuen, groepen, …: pas zin/betekenis in
hun verbondenheid, binnen het overkoepelende menselijke verhaal
Focus: vergelijking & interactie op globaal niveau
Ruime verhaal v/d mensheid (doorheen GE) + kernvragen van hedendaagse
vraagstukken (bv. demografische groei, ecologische grenzen, …)
1.1 Wereldgeschiedenis is een andere manier van kijken
WereldGE = groot(s):
o Tijdsperspectief & ruimtelijke dimensie: ongemeen breed
o Aantal thema’s: vrijwel oneindig
o Bronnen over & kennis van wereldGE: lijken onoverzichtelijk
o Analytisch instrumentarium: heel divers
WereldGE = beheersbaar:
o Tijd, plaats, thema’s & methodes: bakenen onderzoekskader af
o Veralgemeningen, vergelijkingen, verbindingen & veranderingen: dwingen
tot gestructureerde verhalen → di-/convergentie, verandering/continuïteit,
samenwerking/conflict als sturende krachten
Meest aanvaarde definitie:
o Studie v/h ontstaan, de groei & veranderingen van menselijke
gemeenschappen in vergelijkend perspectief & in onderlinge samenhang
o Kernwoorden:
Communities → gemeenschappen
Comparisons → vergelijkingen
Connections → verbanden
Systems → systemen
o Centraal: menselijke gemeenschappen die de wereld doorheen de tijd hebben
vormgegeven → studie op 2-voudige wijze:
Vergelijkend perspectief → oog op detecteren van patronen,
gelijkenissen & verschillen
In interactie → contacten, connecties, beïnvloeding
WereldGE kijkt naar diverse vormen van menselijke samenlevingen:
o Bekijkt die niet op zichzelf
o Translokale, -regionale & -nationale geschiedenis
o De wereld = uitkomst v/h samenleven van mens & natuur → interactie
tussen humane gemeenschappen & ECO omgeving
o Afvragen welke keuzes werden/worden gemaakt & waarom:
In welke mate invloed op elkaar
2
, o Plaatst reisweg v/d mensheid altijd binnen het mondiale spanningsveld →
metaverhalen:
Verhalen over de GE v/d mens(heid), uitgaand van lokale & regionale
ervaring & op zoek gaan naar bredere:
▫ Verbanden
▫ Patronen
▫ Connecties
▫ Systemen
1.2 Wereldgeschiedenis is een andere manier van denken
Globale dimensie van denken → alle grote domeinen van het menselijk handelen:
o Mensen & hun natuurlijke omgeving (demografie, techniek)
o CUL systemen (GO, kunst, WET)
o Staatsvorming & conflict (staten, oorlog, revoluties)
o EC systemen (landbouw, handel, industrie)
o SOC structuren (gender, familie, ras, klasse)
Grote vragen → grote antwoorden: herdef. v/d 3 dimensies van elke SOC &
mensWET → deze dimensies = uitkomst van keuzes & voorwerp van discussie:
o Tijdsperspectief:
CUL-gebonden periodiseringen verliezen betekenis
‘Mondiale tijd’ vraagt andere omschrijvingen → tijdschalen blijven
relatief & worden permanent bevraagd
o Ruimtelijke & geografische concepten:
CUL-gebonden
Uiteenlopende visies over eigen ruimte & manier waarop dimensies
overlappen (lokaal → globaal)
o Thematische dimensie:
Uitkomst van keuzes
wereldGE ≠ GE van alles → wil betekenis geven, op ruimere schaal:
na bepalen van analyse-eenheid & thema
1.3 Welke wereldgeschiedenis?
WereldGE bestudeert ↓ van menselijke gemeenschappen:
o Ontstaan
In vergelijkend perspectief &
o Groei
onderlinge samenhang
o Veranderingen
Aandacht: niet naar individuele gemeenschappen → naar verschillen & gelijkenissen
i/d ontwikkeling & connecties tussen onderscheiden gemeenschappen
Systemen van menselijk samenleven krijgen betekenis door:
o Breder perspectief
o Begrijpen van gemaakte keuzes i.r.t. omgeving & tot elkaar
WereldGE is NIET:
o Universele/totale GE
o Internationale GE
o (W) beschavingsGE
3
, o Niet-W GE
o Comparatieve maatschappijGE
o GlobaliseringsGE
3 dominante vragen/verhaallijnen:
o Graduele, geleidelijke (interne) groei van mens. samenlevingen i.r.t.
(externe) ECO uitdagingen:
Binnen elke mens. groep: vergelijkbare samenlevingspatronen
ontstaan
Binnen die patronen: gelijke & verschillende keuzes → afhankelijk
van nat. context
o Grotere, overkoepelende structuren/CUL/beschavingen:
Door toenemende interactie
Elke CUL/beschaving moet antwoord geven op = vragen: welk
systeem van:
▫ Beheersing → staat, leiderschap, … → POL
▫ Overleving → landbouw, handel, … → EC
▫ Controle → legitimatie, repressie, … → SOC
▫ Zingeving → religie → CUL
o In contact, vaak met grote impact:
Op (minder) vreedzame wijze
Via uiteenlopende wegen
Uiteenlopende gevolgen:
▫ Handel
▫ Migratie
▫ Diffusie/imitatie
▫ Oorlog
▫ …
o Voor begrip van deze vragen ≠ nodig alles te kennen: keuzes maken die
verband houden met eenheid v. analyse, tijds- & ruimtelijk kader, thema
=> Casus als vb. om tot begrip te komen → overstijgen hiervan voor inzicht in hele
menselijke gemeenschap → onderzoeksmodel:
Comparatieve analyse = vgl., eigen casus → plaats in breder geheel
Netwerkanalyse = analyse van interactie & -connectie tussen
fffffffffffffffffffffffffffffffff samenlevingen/systemen + wijze waarop
fffffffffffffffffffffffffffffffff contactpatronen veranderen
Systeemanalyse = analyse van menselijke systemen
fffffffffffffffffffffffffffffffff waarbinnen samenlevingen & onderlinge
fffffffffffffffffffffffffffffffff contacten vorm krijgen → studie van hun
fffffffffffffffffffffffffffffffff systemische eenheid → menselijke
fffffffffffffffffffffffffffffffff samenlevingen = door meerdere systemen
fffffffffffffffffffffffffffffffff met elkaar verbonden
o Vormt 1, onlosmakelijk traject → antwoord zoeken op basisvragen van
wereldGE:
4
, Hoe proberen bevolkingsgroepen in verschillende contexten (tijd &
plaats) soortgelijke doelstellingen te halen met andere middelen +
welke factoren bepalen de verschillende/soortgelijke uitkomsten?
Op welke wijze bouwen bevolkingsgroepen hun samenleving uit +
wijzigen maatschappelijke systemen zicht t.g.v. contact, interactie of
conflict?
o We willen iets leren over de lange termijn, de mens. gemeenschap & de
mondiale dimensie
Besluit:
o ‘Wereld’ in wereldGE ≠ FY planeet aarde → = hele mensheid
o Centrale thema = minder gemakkelijk te vatten dan i/e ‘nationale GE’ →
alle verhalen vloeien samen: hoe krijgen samenlevingssystemen vorm &
veranderen ze?
o Nadruk op analyse, vergelijking & begrip → wat (groep) mens(en) doe(t)(n):
op achtergrond altijd mondiale dimensie → keuzes: bepaald & begrensd
door plaats v/d mens/groep binnen hele humane gemeenschap
o Geen alles overkoepelend verhaal → metaverhaal: weidse blik & grote
ambitie + antwoorden = nooit absoluut & definitief
1.4 Waarom wereldgeschiedenis?
Zie HB: p. 17 – 19
1.5 Wereldgeschiedenis als traditie en vernieuwing
GE: vaak nog in sterke mate ‘nationale’ geschiedenis:
o GE v/e volk, CUL ruimte, … → bezig met opbouw van een eigen
samenleving
5
, o Samenleving = SOC-POL, CUL & EC context waarbinnen iedereen zijn
leven probeert vorm te geven
o Altijd deel van een groter geheel
o Idee v/e nationale GE → niet erg oud: samen ontstaan met verschijnen v/d
moderne natiestaten in onze gewesten:
Wortels in Ancien Régime
Hoogtepunt in romantische 19e E
Ontstaan andere vormen van geschiedschrijving → reactie op bep. nood aan kennis
& verantwoording
1.5.1 Etnocentrische wereldgeschiedenissen
Historische verhalen met blikveld buiten eigen grenzen: lange traditie in China,
Japan, ZO-Azië, de islamwereld & GR
Andere delen v/d wereld: weinig/geen sporen van ‘universele’ geschiedenissen
Oudste historiografische overzichten met universele pretentie:
o Willen eigen wereld in een eigen (ontstaans)verhaal vatten
o Brengen een beeld v/d (gewenste) wereldorde
o Aan eigen wereld betekenis gegeven
o Teleologisch van inslag → superioriteit v/d eigen beschaving = het logische
uitgangs- & eindpunt
o Elke SOC groep koestert eigen genesisverhaal: het verhaal v/d (mythische)
oorsprong v/d groep → grote religies leggen dat oorsprongsverhaal vaak
vast:
Combi van mythe + bovennat. predestinatie & zingeving + feitelijke
gebeurtenissen
Ambiëren een algemene, universele & tijdloze waarheid te brengen
Christendom:
▫ Historia universalis
▫ Teleologische & tijdloze verhaal v/d 2 steden (Civitas Dei) →
Sint-Augustinus (4e E)
▫ J. B. Bossuet: Discourse on Universal History (17e E) = mix
van theologie + mythe + historische verhalen (vb. van traditie
van universele GE)
Binnen diverse CUL: meer ‘wereldse’ historiografische activiteit → blik op in die
tijd bekende wereld:
o Herodotos, Griekenland, 5e E v. Chr.:
GR & toenmalige door GR gekende wereld
Verschil tussen GR & niet-GR (= ‘barbaroi’) → geografische &
etnografische verschillen & samenhangen
Maakt studiereizen → Historiën:
▫ Bundeling van boeken
▫ Midden tussen memoires v/e reiziger & poging om GE op
afstandelijke wijze te schrijven
o Chinese & Japanse CUL:
Annalen, biografieën van leiders, calendaria & kronieken v/h POL &
CUL leven
6
WERELDGESCHIEDENIS
Prof. Vanhaute
ArcheoStudent04
1E BACHELOR ARCHEOLOGIE
,
,Inhoud
0 Prelude.....................................................................................................................................1
1 Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de wereld?...........................................................2
1.1 Wereldgeschiedenis is een andere manier van kijken.......................................................2
1.2 Wereldgeschiedenis is een andere manier van denken.....................................................3
1.3 Welke wereldgeschiedenis?..............................................................................................3
1.4 Waarom wereldgeschiedenis?...........................................................................................5
1.5 Wereldgeschiedenis als traditie en vernieuwing...............................................................5
1.5.1 Etnocentrische wereldgeschiedenissen......................................................................6
1.5.2 Een Europees universalisme.....................................................................................7
1.5.3 Een nieuwe wereldgeschiedenis.................................................................................8
1.5.4 Beschavings- versus wereldgeschiedenis...................................................................9
2 Een menselijke wereld: mens en mensheid............................................................................11
2.1 Altijd meer mensen: bevolkingsgroei.............................................................................12
2.2 Demografische transities.................................................................................................13
2.3 Demografische groei als rem of als motor......................................................................14
2.3.1 Bevolkingsgroei als rem – Malthusiaans model......................................................14
2.3.2 Bevolkingsgroei als motor – intensiveringsmodel..................................................15
2.4 Familie, gender en vruchtbaarheid..................................................................................15
2.5 Ziekte & dood.................................................................................................................18
2.6 Mobiliteit & migratie......................................................................................................20
3 Een natuurlijke wereld: Ecologie & energie..........................................................................22
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis..............................................................................22
3.2 Klimaatwijzigingen.........................................................................................................23
3.3 Energie............................................................................................................................23
3.4 Kennis & technologie......................................................................................................25
3.5 Grenzen aan de groei?.....................................................................................................27
4 Een agrarische wereld: boeren, landbouw & voeding...........................................................29
4.1 De mens wordt boer........................................................................................................29
4.2 Het ontstaan & de verspreiding van de landbouw..........................................................30
4.3 De ‘Columbian exchange’...............................................................................................31
4.4 Landbouw & voeding vandaag: the big escape of the big trap?....................................32
4.5 Het einde van de boerensamenlevingen?........................................................................33
5 Een politieke wereld: bestuur & heersers...............................................................................34
i
, 5.1 Minisystemen..................................................................................................................35
5.2 Rijken..............................................................................................................................36
5.3 Staten & het interstatensysteem......................................................................................37
5.4 Hegemonie & imperium..................................................................................................39
6 Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen & religies......................................................40
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud...............................................................41
6.2 Civilisation sont des continuités (Fernand Braudel).......................................................43
6.3 Beschavingen in conflict.................................................................................................44
6.4 Een westerse beschaving?...............................................................................................45
6.5 Wereldreligies.................................................................................................................46
7 Een gescheiden wereld: The west and The Rest.....................................................................48
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence..............................................................48
7.2 Het meten v/d kloof.........................................................................................................49
7.3 Een wereld met grote verschillen: The Rise of the West als een intern proces
(eurocentrische kijkwijze).....................................................................................................49
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen: The Great Divergence als een samenloop (asia-
centrische kijkwijze).............................................................................................................50
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie: handel, technologie en staat51
7.5.1 De groei van een ongelijk mondiaal handelssysteem..............................................51
7.5.2 De groei van een dominant EU kennissysteem........................................................52
7.5.3 De groei van een triomferend EU staatssysteem......................................................53
7.6 Een nieuwe globale positie van EU & de transformatie v/d EU samenleving................53
7.6.1 Een nieuwe globale positie voor EU........................................................................53
7.6.2 De transformatie v/d EU samenlevingen.................................................................54
7.6.3 Een EU of mondiale industriële revolutie?..............................................................55
7.7 Andere vragen, andere antwoorden.................................................................................56
7.8 Wat met Afrika?..............................................................................................................56
8 Een globale wereld: globalisering of globaliseringen?..........................................................56
8.1 Op zoek naar een definitie...............................................................................................56
8.2 Globalisering als strijdtoneel..........................................................................................57
8.3 Op zoek naar de historische wortels v/d globalisering....................................................57
8.4 Globalisering als werkelijkheid en als vertoog...............................................................58
9 Een gepolariseerde wereld: ontwikkeling, armoede & ongelijkheid.....................................59
ii
,0 Prelude
Zie HB: HT ‘Prelude’
1
,1 Wereldgeschiedenis: een geschiedenis van de
wereld?
Weten wat wereldGE is → vragen: Wat? Waarom?
Belangrijkste reden om wereldGE te bestuderen = toegang krijgen tot historische
achtergrond van onze hedendaagse geglobaliseerde wereld:
o Complexe verbonden wereld
o Regionale/nationale verhalen ≠ afdoende om de wereld te doorgronden
Premisse: historische levenslopen van individuen, groepen, …: pas zin/betekenis in
hun verbondenheid, binnen het overkoepelende menselijke verhaal
Focus: vergelijking & interactie op globaal niveau
Ruime verhaal v/d mensheid (doorheen GE) + kernvragen van hedendaagse
vraagstukken (bv. demografische groei, ecologische grenzen, …)
1.1 Wereldgeschiedenis is een andere manier van kijken
WereldGE = groot(s):
o Tijdsperspectief & ruimtelijke dimensie: ongemeen breed
o Aantal thema’s: vrijwel oneindig
o Bronnen over & kennis van wereldGE: lijken onoverzichtelijk
o Analytisch instrumentarium: heel divers
WereldGE = beheersbaar:
o Tijd, plaats, thema’s & methodes: bakenen onderzoekskader af
o Veralgemeningen, vergelijkingen, verbindingen & veranderingen: dwingen
tot gestructureerde verhalen → di-/convergentie, verandering/continuïteit,
samenwerking/conflict als sturende krachten
Meest aanvaarde definitie:
o Studie v/h ontstaan, de groei & veranderingen van menselijke
gemeenschappen in vergelijkend perspectief & in onderlinge samenhang
o Kernwoorden:
Communities → gemeenschappen
Comparisons → vergelijkingen
Connections → verbanden
Systems → systemen
o Centraal: menselijke gemeenschappen die de wereld doorheen de tijd hebben
vormgegeven → studie op 2-voudige wijze:
Vergelijkend perspectief → oog op detecteren van patronen,
gelijkenissen & verschillen
In interactie → contacten, connecties, beïnvloeding
WereldGE kijkt naar diverse vormen van menselijke samenlevingen:
o Bekijkt die niet op zichzelf
o Translokale, -regionale & -nationale geschiedenis
o De wereld = uitkomst v/h samenleven van mens & natuur → interactie
tussen humane gemeenschappen & ECO omgeving
o Afvragen welke keuzes werden/worden gemaakt & waarom:
In welke mate invloed op elkaar
2
, o Plaatst reisweg v/d mensheid altijd binnen het mondiale spanningsveld →
metaverhalen:
Verhalen over de GE v/d mens(heid), uitgaand van lokale & regionale
ervaring & op zoek gaan naar bredere:
▫ Verbanden
▫ Patronen
▫ Connecties
▫ Systemen
1.2 Wereldgeschiedenis is een andere manier van denken
Globale dimensie van denken → alle grote domeinen van het menselijk handelen:
o Mensen & hun natuurlijke omgeving (demografie, techniek)
o CUL systemen (GO, kunst, WET)
o Staatsvorming & conflict (staten, oorlog, revoluties)
o EC systemen (landbouw, handel, industrie)
o SOC structuren (gender, familie, ras, klasse)
Grote vragen → grote antwoorden: herdef. v/d 3 dimensies van elke SOC &
mensWET → deze dimensies = uitkomst van keuzes & voorwerp van discussie:
o Tijdsperspectief:
CUL-gebonden periodiseringen verliezen betekenis
‘Mondiale tijd’ vraagt andere omschrijvingen → tijdschalen blijven
relatief & worden permanent bevraagd
o Ruimtelijke & geografische concepten:
CUL-gebonden
Uiteenlopende visies over eigen ruimte & manier waarop dimensies
overlappen (lokaal → globaal)
o Thematische dimensie:
Uitkomst van keuzes
wereldGE ≠ GE van alles → wil betekenis geven, op ruimere schaal:
na bepalen van analyse-eenheid & thema
1.3 Welke wereldgeschiedenis?
WereldGE bestudeert ↓ van menselijke gemeenschappen:
o Ontstaan
In vergelijkend perspectief &
o Groei
onderlinge samenhang
o Veranderingen
Aandacht: niet naar individuele gemeenschappen → naar verschillen & gelijkenissen
i/d ontwikkeling & connecties tussen onderscheiden gemeenschappen
Systemen van menselijk samenleven krijgen betekenis door:
o Breder perspectief
o Begrijpen van gemaakte keuzes i.r.t. omgeving & tot elkaar
WereldGE is NIET:
o Universele/totale GE
o Internationale GE
o (W) beschavingsGE
3
, o Niet-W GE
o Comparatieve maatschappijGE
o GlobaliseringsGE
3 dominante vragen/verhaallijnen:
o Graduele, geleidelijke (interne) groei van mens. samenlevingen i.r.t.
(externe) ECO uitdagingen:
Binnen elke mens. groep: vergelijkbare samenlevingspatronen
ontstaan
Binnen die patronen: gelijke & verschillende keuzes → afhankelijk
van nat. context
o Grotere, overkoepelende structuren/CUL/beschavingen:
Door toenemende interactie
Elke CUL/beschaving moet antwoord geven op = vragen: welk
systeem van:
▫ Beheersing → staat, leiderschap, … → POL
▫ Overleving → landbouw, handel, … → EC
▫ Controle → legitimatie, repressie, … → SOC
▫ Zingeving → religie → CUL
o In contact, vaak met grote impact:
Op (minder) vreedzame wijze
Via uiteenlopende wegen
Uiteenlopende gevolgen:
▫ Handel
▫ Migratie
▫ Diffusie/imitatie
▫ Oorlog
▫ …
o Voor begrip van deze vragen ≠ nodig alles te kennen: keuzes maken die
verband houden met eenheid v. analyse, tijds- & ruimtelijk kader, thema
=> Casus als vb. om tot begrip te komen → overstijgen hiervan voor inzicht in hele
menselijke gemeenschap → onderzoeksmodel:
Comparatieve analyse = vgl., eigen casus → plaats in breder geheel
Netwerkanalyse = analyse van interactie & -connectie tussen
fffffffffffffffffffffffffffffffff samenlevingen/systemen + wijze waarop
fffffffffffffffffffffffffffffffff contactpatronen veranderen
Systeemanalyse = analyse van menselijke systemen
fffffffffffffffffffffffffffffffff waarbinnen samenlevingen & onderlinge
fffffffffffffffffffffffffffffffff contacten vorm krijgen → studie van hun
fffffffffffffffffffffffffffffffff systemische eenheid → menselijke
fffffffffffffffffffffffffffffffff samenlevingen = door meerdere systemen
fffffffffffffffffffffffffffffffff met elkaar verbonden
o Vormt 1, onlosmakelijk traject → antwoord zoeken op basisvragen van
wereldGE:
4
, Hoe proberen bevolkingsgroepen in verschillende contexten (tijd &
plaats) soortgelijke doelstellingen te halen met andere middelen +
welke factoren bepalen de verschillende/soortgelijke uitkomsten?
Op welke wijze bouwen bevolkingsgroepen hun samenleving uit +
wijzigen maatschappelijke systemen zicht t.g.v. contact, interactie of
conflict?
o We willen iets leren over de lange termijn, de mens. gemeenschap & de
mondiale dimensie
Besluit:
o ‘Wereld’ in wereldGE ≠ FY planeet aarde → = hele mensheid
o Centrale thema = minder gemakkelijk te vatten dan i/e ‘nationale GE’ →
alle verhalen vloeien samen: hoe krijgen samenlevingssystemen vorm &
veranderen ze?
o Nadruk op analyse, vergelijking & begrip → wat (groep) mens(en) doe(t)(n):
op achtergrond altijd mondiale dimensie → keuzes: bepaald & begrensd
door plaats v/d mens/groep binnen hele humane gemeenschap
o Geen alles overkoepelend verhaal → metaverhaal: weidse blik & grote
ambitie + antwoorden = nooit absoluut & definitief
1.4 Waarom wereldgeschiedenis?
Zie HB: p. 17 – 19
1.5 Wereldgeschiedenis als traditie en vernieuwing
GE: vaak nog in sterke mate ‘nationale’ geschiedenis:
o GE v/e volk, CUL ruimte, … → bezig met opbouw van een eigen
samenleving
5
, o Samenleving = SOC-POL, CUL & EC context waarbinnen iedereen zijn
leven probeert vorm te geven
o Altijd deel van een groter geheel
o Idee v/e nationale GE → niet erg oud: samen ontstaan met verschijnen v/d
moderne natiestaten in onze gewesten:
Wortels in Ancien Régime
Hoogtepunt in romantische 19e E
Ontstaan andere vormen van geschiedschrijving → reactie op bep. nood aan kennis
& verantwoording
1.5.1 Etnocentrische wereldgeschiedenissen
Historische verhalen met blikveld buiten eigen grenzen: lange traditie in China,
Japan, ZO-Azië, de islamwereld & GR
Andere delen v/d wereld: weinig/geen sporen van ‘universele’ geschiedenissen
Oudste historiografische overzichten met universele pretentie:
o Willen eigen wereld in een eigen (ontstaans)verhaal vatten
o Brengen een beeld v/d (gewenste) wereldorde
o Aan eigen wereld betekenis gegeven
o Teleologisch van inslag → superioriteit v/d eigen beschaving = het logische
uitgangs- & eindpunt
o Elke SOC groep koestert eigen genesisverhaal: het verhaal v/d (mythische)
oorsprong v/d groep → grote religies leggen dat oorsprongsverhaal vaak
vast:
Combi van mythe + bovennat. predestinatie & zingeving + feitelijke
gebeurtenissen
Ambiëren een algemene, universele & tijdloze waarheid te brengen
Christendom:
▫ Historia universalis
▫ Teleologische & tijdloze verhaal v/d 2 steden (Civitas Dei) →
Sint-Augustinus (4e E)
▫ J. B. Bossuet: Discourse on Universal History (17e E) = mix
van theologie + mythe + historische verhalen (vb. van traditie
van universele GE)
Binnen diverse CUL: meer ‘wereldse’ historiografische activiteit → blik op in die
tijd bekende wereld:
o Herodotos, Griekenland, 5e E v. Chr.:
GR & toenmalige door GR gekende wereld
Verschil tussen GR & niet-GR (= ‘barbaroi’) → geografische &
etnografische verschillen & samenhangen
Maakt studiereizen → Historiën:
▫ Bundeling van boeken
▫ Midden tussen memoires v/e reiziger & poging om GE op
afstandelijke wijze te schrijven
o Chinese & Japanse CUL:
Annalen, biografieën van leiders, calendaria & kronieken v/h POL &
CUL leven
6
