Hoofdstuk 11 McKay De late Middeleeuwen 1300-1450
Prelude to Disaster
Climate change and famine
Rond 1300 verandert het klimaat in Europa naar een kouder en natte
klimaat ‘de kleine ijstijd’. Oogsten mislukken door stormen, rivieren die
bevriezen en grote hoeveelheid regen. Dit was het begin van de Grote
Hongersnood in 1315 tot 1322. De kosten van producten stegen dus
weinig mensen konden zichzelf van voedsel voorzien.
Causale verbanden:
1. Kleine IJstijd —> mislukte oogst
2. Schaarste/honger —> sterfte
3. Minder mensen —> lagere productie
Social Consequences
Doordat er slechte oogst was en een hongersnood, lieten veel mensen hun
huizen achter op zoek naar voedsel. Jonge mannen en vrouwen gingen op
zoek naar werk in de stad, ze hadden geld nodig voor voedsel. Huwelijk
was geen prioriteit meer voor deze groep jongeren. Hierdoor werden er
minder kinderen geboren, terwijl het aantal mensen dat stierf hard opliep.
De bevolkingsgroei ging rap naar beneden.
Verhongerende mensen gingen hun woede richten op te rijken en de
Joden. Als gevolg hiervan werden veel Joden in elkaar geslagen, vermoord
of ze kregen een boete.
Ook dieren kregen minder eten en werden vatbaar voor ziektes. In 1318
werden Engelse schapen ziek en daalde de wol export. Hierdoor konden
wolwevers in Europa niet aan het werk gaan en werden veel mensen
ontslagen.
The Black Death
Pathology & Spread of the Disease
De pest kon zich in de veertiende eeuw makkelijk verspreiden. De pest
werd geïntroduceerd door ratten met vlooien, die vlooien hadden de
ziekteverwekkers mee. Ratten konden makkelijk met schepen mee de
wereld rondreizen en zo grote groepen mensen verspreid over de wereld
infecteren. (Door de grote boten en vele handelsroutes/handelsnetwerk).
De verspreiding was ook gemakkelijk, omdat de ziekte via hoesten ook
verspreid door de lucht kan komen. Daarnaast was het leven in de
veertiende eeuw ideaal voor het verspreiden van de pest. Huizen stonden
dicht op elkaar, straten werden vervuild met menselijke resten en dode
dieren, er was geen goede hygiëne en iedereen woonde dicht op elkaar.
De hongersnood heeft ook meegeholpen met de verspreiding van de
ziekte, mensen hun gezondheid was namelijk al verzwakt.
,Kennis was beperkt, geen oplossingen + een nieuwe ziekte dus geen
weerstand + mensen vluchten naar het platteland —> weer extra
verspreiding
Care of the Sick
Geleerden en geestelijken proberen voor de zieken te zorgen en ze
begroeven de overledenen. Hierdoor kregen ze vaak zelf de ziekte en
stierven ze massaal uit.
Economic, Religious, and Cultural Effects
Tegen het midden veertiende eeuw aan, hadden de mensen in Europa net
aan genoeg aan de landbouw opbrengsten. Doordat de samenleving
kromp, werd minder vruchtbaar land verlaten, mensen gingen later daar
meer gespecialiseerde producten verbouwen, wat beter was voor dat land.
Daarnaast waren er steeds minder mensen die konden werken. De
mensen die nog over waren konden dus beter loon vragen. De mensen die
de pest overleefden hadden een aanzienlijk beter leven dan voor de pest.
Mensen richtte zich op de kerk in deze onzekere tijden. Ze zagen de pest
als een straf van God. Dit leidde ertoe dat ze hun leven gingen beteren: ze
gaven land en bezittingen weg aan de armen en werden vreedzamer.
Flagellants / Zelfkastijders waren mensen die geloofden dat de plaag/pest
een straf was van God voor alle zondes. Deze mensen gingen zichzelf met
zwepen slaan om zo verlost te worden van hun zondes.
Universiteiten werden geopend, omdat er een gat in kennis zat doordat de
geestelijken vervolgd werden.
The Hundred Years’ War
Causes
De Honderdjarige Oorlog was een oorlog van 1337 tot 1453 (dus 116 jaar)
tussen Frankrijk en Engeland. Het ging voornamelijk over de rechten van
de Franse troon, oftewel wie de opvolger van de Franse troon zou worden.
Charles IV had geen kinderen dus geen opvolgers. De enige familie was
zijn zus, maar haar zoon was Edward III, koning van Engeland. Salische
wetgeving: troonopvolging mag niet door de vrouw doorgegeven worden
Uiteindelijk werd Philip IV gekozen als koning van Frankrijk. Hij nam toen
de duchy of Aquitaine (ook wel Hertogdom Aquitanië) en dat zag Edward III
als overtreding van de “Treaty of Paris” dus begon hij een oorlog.
Economische oorzaak: Vlaamse wol, Engeland verkocht zijn wol aan
Vlaanderen, maar dat stond onder Frans bewind. Zij stonden aan de kant
van Engeland
De oorzaak van de oorlog had politieke redenen. De directe aanleiding was
de inname van Aquitaine
,English Successes
De oorlog begon op zee, maar de Franse vloot werd verslagen door de
Engelsen, waardoor de oorlog zich verplaatste naar Frankrijk. Daarnaast
had het Engelse leger ‘longbows’, lange bogen. Met die longbows konden
ze veel sneller meer pijlen afschieten. Ook hadden ze kanonnen, wat voor
de Fransen nieuw en beangstigend was.
De Fransen hadden zelf een burgeroorlog in het land, doordat sommige
Franse adel (de Bourgondiërs) de kant van de Engelse kozen, om de Franse
koning dwars te zitten.
Van 1370-1380 veroverde de Fransen steeds meer territorium terug.
Wegens burgerlijke conflicten in beide landen stopte de oorlog even. In
1415 begon Henry V van Engeland weer met de oorlog. Hij trouwde de
dochter van de Franse koning en met een verdrag werden zijn zonen de
koning van Frankrijk. Echter stierf hij in 1422, zijn zoon was toen nog een
baby.
Joan of Arc and France’s Victory
De doorslag van Frankrijk was een meisje, Joan d’arc. Zij zag visioenen van
God en die vertelde haar dat Charles VII koning van Frankrijk moest zijn en
in Reims gekroond moest worden. Ze overtuigde Charles VII om weer ten
strijde te gaan en inspireerde andere om weer mee te doen. Ze werd co-
generaal van het leger en leidde veel aanvallen.
In juli 1429 namen ze Reims in en werd de Franse kroonprins Chales VII
gekroond. Hierdoor kregen ze de Franse adel weer trouw aan de Fransen,
er moest namelijk een koning komen om van de Engelse te winnen.
Uiteindelijk waren de Engelsen in 1440 verjaagd uit Aquintaine. In 1453
kwam de oorlog ten einde, door de hoge kosten van de oorlog trok
Engeland zich terug
Joan werd gevangengenomen in 1430 en in Engeland verbrand.
Aftermath
In Frankrijk waren veel burgers gestorven en landbouwgrond vernietigd.
De handel was ook verstoord. Ook Engeland had last van de oorlog, ze
hadden enorm financieel verlies (5 miljoen pond) en gingen dit
compenseren door belasting op wol, wat de handel van wol met
Vlaanderen verslechterde. In beide landen was de sociale orde verstoord.
De oorlog was wel stimulerend voor technologie en militaire kracht
In het Engelse Parlement begonnen ontwikkelingen. Er moesten
vergaderingen komen voor uitgaves en belasting heffen van de koning.
Het Engelse Parlement kreeg steeds meer macht in Engeland door de
financiële schade die Henry V en de honderdjarige oorlog hadden
meegebracht.
, Standenvergaderingen komen op door heel Europa van 1250-1450, maar
alleen in Engeland bleven deze bestaan daarna. In Frankrijk was er geen
nationale standenvergaderingen, maar wel regionaal. Charles VII trok zich
daar niet zoveel van aan.
Het nationalisme kwam op in zowel Frankrijk als Engeland.
Challenges to the Chruch
The Babylonian Captivity and Great Schism
Conflicten tussen de paus en Europese vorsten kwamen vaak voor. Na de
dood van paus Boniface, besloot de koning van Frankrijk Philip de nieuwe
paus Clement V in Avignon te zetten om zo zijn macht over hen uit te
oefenen. De pauzen woonden vanaf 1309 to 1376 in Avignon, dit is de
Babylonische Ballingschap. In 1377 probeerde paus Gregory XI weer naar
Rome te gaan, maar hij stierf snel daarna.
In Rome werd gepushed om een Italiaanse paus te verkiezen: Urban VI, hij
wilde de kerk strenger hervormen. Hij werd afgezet door kardinalen met
druk vanuit de maffia. De nieuwe paus werd Robert van Geneve, paus
Clement VII. Nu waren er twee pauzen: Urban in Rome en Clement VII in
Avignon. Dit is het begin van het Westers Schisma (1378-1417).
Het schisma verzwakte het vertrouwen in de katholieke kerk.
Critiques, Divisions, and Councils
Gewone mensen gingen twijfelen door de leiderschapscrisis van de kerk.
Ze gingen meer geloven in directe benaderingen van God, dan dat ze in
de kerk geloofden. Ze gingen bijvoorbeeld minder naar de kerk. Thomas
Aquinas vond dat de staat en de kerk gescheiden moesten blijven.
Marsiglio of Padua vond juist dat de staat de macht moest hebben en dat
de kerk daar ondergeschikte van is. John Wyclif: Bijbel volgen ipv kerk.
Johannes Hus volgt idee Wyclif en sticht eigen Hussieten Kerk Daarna
zijn er 3 pauzen
Conciliaristen waren mensen die geloofden dat de macht van de rooms-
katholieke kerk bij een algemene raad moest liggen van geestelijken, in
plaats van bij de paus alleen
1409 - Vergadering in Pisa tussen de pausen van Rome en Avignon, ze
gingen samen praten over de Westerse Schisma, uiteindelijk kwam er niet
veel uit, want ze bleven allebei volhouden dat zij de daadwerkelijke leider
van de kerk waren.
1414-1418 - Grote vergadering in Constance / Concilie van Konstanz.
Onder druk van de Duitse keizer Sigismund werd er een vergadering in
Constance gehouden. Uit die vergadering kwam een driepuntenplan:
- de ketters uitroeien
Prelude to Disaster
Climate change and famine
Rond 1300 verandert het klimaat in Europa naar een kouder en natte
klimaat ‘de kleine ijstijd’. Oogsten mislukken door stormen, rivieren die
bevriezen en grote hoeveelheid regen. Dit was het begin van de Grote
Hongersnood in 1315 tot 1322. De kosten van producten stegen dus
weinig mensen konden zichzelf van voedsel voorzien.
Causale verbanden:
1. Kleine IJstijd —> mislukte oogst
2. Schaarste/honger —> sterfte
3. Minder mensen —> lagere productie
Social Consequences
Doordat er slechte oogst was en een hongersnood, lieten veel mensen hun
huizen achter op zoek naar voedsel. Jonge mannen en vrouwen gingen op
zoek naar werk in de stad, ze hadden geld nodig voor voedsel. Huwelijk
was geen prioriteit meer voor deze groep jongeren. Hierdoor werden er
minder kinderen geboren, terwijl het aantal mensen dat stierf hard opliep.
De bevolkingsgroei ging rap naar beneden.
Verhongerende mensen gingen hun woede richten op te rijken en de
Joden. Als gevolg hiervan werden veel Joden in elkaar geslagen, vermoord
of ze kregen een boete.
Ook dieren kregen minder eten en werden vatbaar voor ziektes. In 1318
werden Engelse schapen ziek en daalde de wol export. Hierdoor konden
wolwevers in Europa niet aan het werk gaan en werden veel mensen
ontslagen.
The Black Death
Pathology & Spread of the Disease
De pest kon zich in de veertiende eeuw makkelijk verspreiden. De pest
werd geïntroduceerd door ratten met vlooien, die vlooien hadden de
ziekteverwekkers mee. Ratten konden makkelijk met schepen mee de
wereld rondreizen en zo grote groepen mensen verspreid over de wereld
infecteren. (Door de grote boten en vele handelsroutes/handelsnetwerk).
De verspreiding was ook gemakkelijk, omdat de ziekte via hoesten ook
verspreid door de lucht kan komen. Daarnaast was het leven in de
veertiende eeuw ideaal voor het verspreiden van de pest. Huizen stonden
dicht op elkaar, straten werden vervuild met menselijke resten en dode
dieren, er was geen goede hygiëne en iedereen woonde dicht op elkaar.
De hongersnood heeft ook meegeholpen met de verspreiding van de
ziekte, mensen hun gezondheid was namelijk al verzwakt.
,Kennis was beperkt, geen oplossingen + een nieuwe ziekte dus geen
weerstand + mensen vluchten naar het platteland —> weer extra
verspreiding
Care of the Sick
Geleerden en geestelijken proberen voor de zieken te zorgen en ze
begroeven de overledenen. Hierdoor kregen ze vaak zelf de ziekte en
stierven ze massaal uit.
Economic, Religious, and Cultural Effects
Tegen het midden veertiende eeuw aan, hadden de mensen in Europa net
aan genoeg aan de landbouw opbrengsten. Doordat de samenleving
kromp, werd minder vruchtbaar land verlaten, mensen gingen later daar
meer gespecialiseerde producten verbouwen, wat beter was voor dat land.
Daarnaast waren er steeds minder mensen die konden werken. De
mensen die nog over waren konden dus beter loon vragen. De mensen die
de pest overleefden hadden een aanzienlijk beter leven dan voor de pest.
Mensen richtte zich op de kerk in deze onzekere tijden. Ze zagen de pest
als een straf van God. Dit leidde ertoe dat ze hun leven gingen beteren: ze
gaven land en bezittingen weg aan de armen en werden vreedzamer.
Flagellants / Zelfkastijders waren mensen die geloofden dat de plaag/pest
een straf was van God voor alle zondes. Deze mensen gingen zichzelf met
zwepen slaan om zo verlost te worden van hun zondes.
Universiteiten werden geopend, omdat er een gat in kennis zat doordat de
geestelijken vervolgd werden.
The Hundred Years’ War
Causes
De Honderdjarige Oorlog was een oorlog van 1337 tot 1453 (dus 116 jaar)
tussen Frankrijk en Engeland. Het ging voornamelijk over de rechten van
de Franse troon, oftewel wie de opvolger van de Franse troon zou worden.
Charles IV had geen kinderen dus geen opvolgers. De enige familie was
zijn zus, maar haar zoon was Edward III, koning van Engeland. Salische
wetgeving: troonopvolging mag niet door de vrouw doorgegeven worden
Uiteindelijk werd Philip IV gekozen als koning van Frankrijk. Hij nam toen
de duchy of Aquitaine (ook wel Hertogdom Aquitanië) en dat zag Edward III
als overtreding van de “Treaty of Paris” dus begon hij een oorlog.
Economische oorzaak: Vlaamse wol, Engeland verkocht zijn wol aan
Vlaanderen, maar dat stond onder Frans bewind. Zij stonden aan de kant
van Engeland
De oorzaak van de oorlog had politieke redenen. De directe aanleiding was
de inname van Aquitaine
,English Successes
De oorlog begon op zee, maar de Franse vloot werd verslagen door de
Engelsen, waardoor de oorlog zich verplaatste naar Frankrijk. Daarnaast
had het Engelse leger ‘longbows’, lange bogen. Met die longbows konden
ze veel sneller meer pijlen afschieten. Ook hadden ze kanonnen, wat voor
de Fransen nieuw en beangstigend was.
De Fransen hadden zelf een burgeroorlog in het land, doordat sommige
Franse adel (de Bourgondiërs) de kant van de Engelse kozen, om de Franse
koning dwars te zitten.
Van 1370-1380 veroverde de Fransen steeds meer territorium terug.
Wegens burgerlijke conflicten in beide landen stopte de oorlog even. In
1415 begon Henry V van Engeland weer met de oorlog. Hij trouwde de
dochter van de Franse koning en met een verdrag werden zijn zonen de
koning van Frankrijk. Echter stierf hij in 1422, zijn zoon was toen nog een
baby.
Joan of Arc and France’s Victory
De doorslag van Frankrijk was een meisje, Joan d’arc. Zij zag visioenen van
God en die vertelde haar dat Charles VII koning van Frankrijk moest zijn en
in Reims gekroond moest worden. Ze overtuigde Charles VII om weer ten
strijde te gaan en inspireerde andere om weer mee te doen. Ze werd co-
generaal van het leger en leidde veel aanvallen.
In juli 1429 namen ze Reims in en werd de Franse kroonprins Chales VII
gekroond. Hierdoor kregen ze de Franse adel weer trouw aan de Fransen,
er moest namelijk een koning komen om van de Engelse te winnen.
Uiteindelijk waren de Engelsen in 1440 verjaagd uit Aquintaine. In 1453
kwam de oorlog ten einde, door de hoge kosten van de oorlog trok
Engeland zich terug
Joan werd gevangengenomen in 1430 en in Engeland verbrand.
Aftermath
In Frankrijk waren veel burgers gestorven en landbouwgrond vernietigd.
De handel was ook verstoord. Ook Engeland had last van de oorlog, ze
hadden enorm financieel verlies (5 miljoen pond) en gingen dit
compenseren door belasting op wol, wat de handel van wol met
Vlaanderen verslechterde. In beide landen was de sociale orde verstoord.
De oorlog was wel stimulerend voor technologie en militaire kracht
In het Engelse Parlement begonnen ontwikkelingen. Er moesten
vergaderingen komen voor uitgaves en belasting heffen van de koning.
Het Engelse Parlement kreeg steeds meer macht in Engeland door de
financiële schade die Henry V en de honderdjarige oorlog hadden
meegebracht.
, Standenvergaderingen komen op door heel Europa van 1250-1450, maar
alleen in Engeland bleven deze bestaan daarna. In Frankrijk was er geen
nationale standenvergaderingen, maar wel regionaal. Charles VII trok zich
daar niet zoveel van aan.
Het nationalisme kwam op in zowel Frankrijk als Engeland.
Challenges to the Chruch
The Babylonian Captivity and Great Schism
Conflicten tussen de paus en Europese vorsten kwamen vaak voor. Na de
dood van paus Boniface, besloot de koning van Frankrijk Philip de nieuwe
paus Clement V in Avignon te zetten om zo zijn macht over hen uit te
oefenen. De pauzen woonden vanaf 1309 to 1376 in Avignon, dit is de
Babylonische Ballingschap. In 1377 probeerde paus Gregory XI weer naar
Rome te gaan, maar hij stierf snel daarna.
In Rome werd gepushed om een Italiaanse paus te verkiezen: Urban VI, hij
wilde de kerk strenger hervormen. Hij werd afgezet door kardinalen met
druk vanuit de maffia. De nieuwe paus werd Robert van Geneve, paus
Clement VII. Nu waren er twee pauzen: Urban in Rome en Clement VII in
Avignon. Dit is het begin van het Westers Schisma (1378-1417).
Het schisma verzwakte het vertrouwen in de katholieke kerk.
Critiques, Divisions, and Councils
Gewone mensen gingen twijfelen door de leiderschapscrisis van de kerk.
Ze gingen meer geloven in directe benaderingen van God, dan dat ze in
de kerk geloofden. Ze gingen bijvoorbeeld minder naar de kerk. Thomas
Aquinas vond dat de staat en de kerk gescheiden moesten blijven.
Marsiglio of Padua vond juist dat de staat de macht moest hebben en dat
de kerk daar ondergeschikte van is. John Wyclif: Bijbel volgen ipv kerk.
Johannes Hus volgt idee Wyclif en sticht eigen Hussieten Kerk Daarna
zijn er 3 pauzen
Conciliaristen waren mensen die geloofden dat de macht van de rooms-
katholieke kerk bij een algemene raad moest liggen van geestelijken, in
plaats van bij de paus alleen
1409 - Vergadering in Pisa tussen de pausen van Rome en Avignon, ze
gingen samen praten over de Westerse Schisma, uiteindelijk kwam er niet
veel uit, want ze bleven allebei volhouden dat zij de daadwerkelijke leider
van de kerk waren.
1414-1418 - Grote vergadering in Constance / Concilie van Konstanz.
Onder druk van de Duitse keizer Sigismund werd er een vergadering in
Constance gehouden. Uit die vergadering kwam een driepuntenplan:
- de ketters uitroeien
