Klinische psychologie 1
Hoofdstuk 1 Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag
1.1 Het terrein van de klinische psychologie
Definitie klinische psychologie = het gebied van de psychologie dat zich bezig
houdt met afwijkend, slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag. Onder de
paraplu van klinische praktijk vallen diagnose, classificatie, behandeling, preventie
en onderzoek. Ook wel abnormal psychology genoemd.
Afwijkingen van normen kunnen betrekking hebben op twee gebieden, namelijk:
1. Individuele persoon, denk hierbij aan afwijkende gedrag; gedachten;
belevingen.
2. Relaties met anderen mensen. Bijv. een moeder die overbezorgd is om haar
kinderen.
1.2 aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
Abnormaal=
1. Binnen een persoon afwijkende gedachten, gedrag of belevingen.
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem aggresief, etc.)
3. Kunnen alleen worden verklaard tegen de achtergrond van normale
processen.
4. Kennis van de normale psychologische functies, van normale ontwikkeling,
sociale en persoonlijkheidspsychologie, is nodig om afwijkingen van de norm
te begrijpen.
Aspecten van abnormaal gedrag 7 factoren die bepalen of gedrag
pathologisch wordt beschouwd volgens seligman, walker en Rosenhan
(2001):
o Persoonlijk leiden depressief, futloos, leeg, etc.
o De disfunctionaliteit van het gedrag, de mate waarin gedrag het
dagelijkse functioneren en het welbevinden van het individu ondermijnt,
bepaalt in sterke mate de beoordeling van (ab)normaliteit.
o Irrationeel en de onbegrijpelijk gedrag, als mensen in het gedrag
van een ander geen logica of zin kunnen ontdekken, zijn zij geneigd
die ander als abnormaal te bezien. (annorexia, de manier waarop
mensen te ver gaan in hun gedrag).
o Onvoorspelbaarheid en controleverlies
o Opvallend en onconventioneel gedrag, in de mate afhankelijk hoe
vaak gedrag voorkomt.
o Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
Bijv. een koppel die buiten bekvecht, kan voor anderen culturen raar
zijn want ruzies doe je thuis. Dit gedrag wordt ook wel observer
discomfort genoemd.
, o Het overtreden van morele normen. Naarmate gedrag van een ander
minder overeenkomt met hun eigen ideeën over optimaal functioneren,
neemt de kans toe dat zij het desbetreffende gedrag ‘abnormaal’
vinden.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinische significante
symptomen op het gebied van cognitieve functies, de emotieregulatie, of het gedrag
van een persoon, dat een uiting is van een disfunctie in de psychologische
biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychische
functioneren. Hieronder volgen uitsluitende omstandigheden:
Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties. Bijv. in de tijd beperkt
rouwreacties na het overlijden van een dierbare niet als een psychische
stoornis beschouwd. Als iemand een jaar na het overlijden nog steeds
ernstige en aanhoudende verdriet en rouwreacties vertoond, kan er sprake
zijn van een persisterende complexe rouwstoornis.
Deviant, gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid. Bijv. mensen die strijden voor de acceptatie van
homoseksualiteit in de samenleving.
Afwijkend gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen het
individu en de maatschappij. Denk hieraan kunstenaars hun individuele
emotie op papier leggen niet als mentaal gestoord worden beschouwd.
1.3 normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
Drie modellen onderscheiden abnormaal van normaal:
- Statische model: normaalverdeling van intelligentie. Kritiek hierop:
a. Grens is arbitrair (willekeurig)
b. Specificeert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn
c. Onduidelijk of er sprake is van individueel leiden
- Medische of ziektemodel: psychologische stoornissen lijken op somatische
(:lichamelijke aandoeningen aan de psychische stoornissen ten grond liggen)
stoornissen en moeten worden verholpen door de onderliggende
mechanismen te bestrijden. Kritiek:
a. bij veel psychische stoornissen geen onderliggend mechanisme
aangetoond
b. stigmatisering (labeling).
, - Leer- of onderwijsmodel: uitgangspositie is niet een ziekte of abnormaliteit,
maar persoonlijk probleem. Kritiek:
a. Demarcratie (afbakening) of afgrenzingcriterium.
Voordelen: minder stigmatisering, meer recht aan eigen verantwoordelijkheid
van mensen met een persoonlijk probleem.
Hoofdstuk 2 Neurobiologische benadering van de psychotherapie
2.1 Een historische schets
Reductionisme: het wezenskenmerk van wetenschap. Of het nu gaat om gedrag of in het
algemeen of om een psychopathologisch gedrag, een wetenschapper zal zoeken naar één
ding of een beperkt aantal onderliggende mechanisme om veel van dat gedrag te verklaren.
Portugese neuroloog Montiz
Tijdens een congres en hoorde hij dat apen rustiger werden als hun frontaal kwab werd
verwijdert. Tussen 1935 en 1955 werden duizenden psychiatrische patiënten behandeld met
frontale lobotomie. Er kwamen nooit goede resultaten terug van de behandelingen.
Paul Broca
Volgens Fransman Paul dat een linkerfrontaalkwab die beschadigd is door bijv. hersen
bloeding, kan leiden tot een taalstoornis. Dit wordt Broca’s afasie genoemd in 1861. Zo
waren er ook Fritsch en Heizberg die deze theorie ondersteunde door op dieren te
experimenteren.
Internaliserende problematiek, gekenmerkt door emotionele instabiliteit en een verstoord
affect, waaronder angststoornissen en stemmingsstoornissen, teruggetrokken en geremd
gedrag. Dit soort problematiek is storend voor de persoon zelf.
Externaliserende problematiek, gekenmerkt door gedragsproblemen, wat tot uiting kom in
agressief, antisociale en impulsief gedrag. Hier is er sprake van onder controle en is het
gedrag vooral storend voor de omgeving. Deze gedragsproblemen vormen een groot risico
voor het ontwikkelen van crimineel en gewelddadig gedrag op latere leeftijd.
2.2 Psychopathologie: een genetische perspectief
Bij genetische onderzoek wordt er over het algemeen gebruikgemaakt van een drietal
bronnen:
Hoofdstuk 1 Over klinische psychologie en ‘abnormaal’ gedrag
1.1 Het terrein van de klinische psychologie
Definitie klinische psychologie = het gebied van de psychologie dat zich bezig
houdt met afwijkend, slecht aangepast en abnormaal menselijk gedrag. Onder de
paraplu van klinische praktijk vallen diagnose, classificatie, behandeling, preventie
en onderzoek. Ook wel abnormal psychology genoemd.
Afwijkingen van normen kunnen betrekking hebben op twee gebieden, namelijk:
1. Individuele persoon, denk hierbij aan afwijkende gedrag; gedachten;
belevingen.
2. Relaties met anderen mensen. Bijv. een moeder die overbezorgd is om haar
kinderen.
1.2 aspecten van ‘abnormaal’ gedrag
Abnormaal=
1. Binnen een persoon afwijkende gedachten, gedrag of belevingen.
2. In relatie tot andere mensen (overbezorgd, extreem aggresief, etc.)
3. Kunnen alleen worden verklaard tegen de achtergrond van normale
processen.
4. Kennis van de normale psychologische functies, van normale ontwikkeling,
sociale en persoonlijkheidspsychologie, is nodig om afwijkingen van de norm
te begrijpen.
Aspecten van abnormaal gedrag 7 factoren die bepalen of gedrag
pathologisch wordt beschouwd volgens seligman, walker en Rosenhan
(2001):
o Persoonlijk leiden depressief, futloos, leeg, etc.
o De disfunctionaliteit van het gedrag, de mate waarin gedrag het
dagelijkse functioneren en het welbevinden van het individu ondermijnt,
bepaalt in sterke mate de beoordeling van (ab)normaliteit.
o Irrationeel en de onbegrijpelijk gedrag, als mensen in het gedrag
van een ander geen logica of zin kunnen ontdekken, zijn zij geneigd
die ander als abnormaal te bezien. (annorexia, de manier waarop
mensen te ver gaan in hun gedrag).
o Onvoorspelbaarheid en controleverlies
o Opvallend en onconventioneel gedrag, in de mate afhankelijk hoe
vaak gedrag voorkomt.
o Gedrag dat een ongemakkelijk gevoel bij anderen teweegbrengt.
Bijv. een koppel die buiten bekvecht, kan voor anderen culturen raar
zijn want ruzies doe je thuis. Dit gedrag wordt ook wel observer
discomfort genoemd.
, o Het overtreden van morele normen. Naarmate gedrag van een ander
minder overeenkomt met hun eigen ideeën over optimaal functioneren,
neemt de kans toe dat zij het desbetreffende gedrag ‘abnormaal’
vinden.
Psychische stoornis: een syndroom gekenmerkt door klinische significante
symptomen op het gebied van cognitieve functies, de emotieregulatie, of het gedrag
van een persoon, dat een uiting is van een disfunctie in de psychologische
biologische of ontwikkelingsprocessen die ten grondslag liggen aan het psychische
functioneren. Hieronder volgen uitsluitende omstandigheden:
Te verwachten en cultureel aanvaardbare reacties. Bijv. in de tijd beperkt
rouwreacties na het overlijden van een dierbare niet als een psychische
stoornis beschouwd. Als iemand een jaar na het overlijden nog steeds
ernstige en aanhoudende verdriet en rouwreacties vertoond, kan er sprake
zijn van een persisterende complexe rouwstoornis.
Deviant, gedrag dat voortvloeit uit het behoren tot een politieke, religieuze of
seksuele minderheid. Bijv. mensen die strijden voor de acceptatie van
homoseksualiteit in de samenleving.
Afwijkend gedrag moet niet voortkomen uit een persoonlijk conflict tussen het
individu en de maatschappij. Denk hieraan kunstenaars hun individuele
emotie op papier leggen niet als mentaal gestoord worden beschouwd.
1.3 normaal en abnormaal: waar ligt de grens?
Drie modellen onderscheiden abnormaal van normaal:
- Statische model: normaalverdeling van intelligentie. Kritiek hierop:
a. Grens is arbitrair (willekeurig)
b. Specificeert niet hoe ongewoon gedrag moet zijn
c. Onduidelijk of er sprake is van individueel leiden
- Medische of ziektemodel: psychologische stoornissen lijken op somatische
(:lichamelijke aandoeningen aan de psychische stoornissen ten grond liggen)
stoornissen en moeten worden verholpen door de onderliggende
mechanismen te bestrijden. Kritiek:
a. bij veel psychische stoornissen geen onderliggend mechanisme
aangetoond
b. stigmatisering (labeling).
, - Leer- of onderwijsmodel: uitgangspositie is niet een ziekte of abnormaliteit,
maar persoonlijk probleem. Kritiek:
a. Demarcratie (afbakening) of afgrenzingcriterium.
Voordelen: minder stigmatisering, meer recht aan eigen verantwoordelijkheid
van mensen met een persoonlijk probleem.
Hoofdstuk 2 Neurobiologische benadering van de psychotherapie
2.1 Een historische schets
Reductionisme: het wezenskenmerk van wetenschap. Of het nu gaat om gedrag of in het
algemeen of om een psychopathologisch gedrag, een wetenschapper zal zoeken naar één
ding of een beperkt aantal onderliggende mechanisme om veel van dat gedrag te verklaren.
Portugese neuroloog Montiz
Tijdens een congres en hoorde hij dat apen rustiger werden als hun frontaal kwab werd
verwijdert. Tussen 1935 en 1955 werden duizenden psychiatrische patiënten behandeld met
frontale lobotomie. Er kwamen nooit goede resultaten terug van de behandelingen.
Paul Broca
Volgens Fransman Paul dat een linkerfrontaalkwab die beschadigd is door bijv. hersen
bloeding, kan leiden tot een taalstoornis. Dit wordt Broca’s afasie genoemd in 1861. Zo
waren er ook Fritsch en Heizberg die deze theorie ondersteunde door op dieren te
experimenteren.
Internaliserende problematiek, gekenmerkt door emotionele instabiliteit en een verstoord
affect, waaronder angststoornissen en stemmingsstoornissen, teruggetrokken en geremd
gedrag. Dit soort problematiek is storend voor de persoon zelf.
Externaliserende problematiek, gekenmerkt door gedragsproblemen, wat tot uiting kom in
agressief, antisociale en impulsief gedrag. Hier is er sprake van onder controle en is het
gedrag vooral storend voor de omgeving. Deze gedragsproblemen vormen een groot risico
voor het ontwikkelen van crimineel en gewelddadig gedrag op latere leeftijd.
2.2 Psychopathologie: een genetische perspectief
Bij genetische onderzoek wordt er over het algemeen gebruikgemaakt van een drietal
bronnen:
