Bestuursrecht
i. Begrip en evolutie van het bestuur
Deconcentratie= overdragen van bepaalde taken vanuit het centrale bestuur naar
lagere instanties of ambten
à Deze. Lagere instanties hebben geen rechtspersoonlijkheid maar maken deel uit van
het centrale niveau en staan zo ook onder hiërarchisch toezicht
Ø Bureaucratiemodel van Max Weber ( gebaseerd op het Pruisische leger ):
o Belang van goede administratie: primaat van de politiek ( dat het doen wat er
van hen gevraagd worden )
= de politiek heeft het voor het zeggen, hun beslissingen hebben voorrang
op die van rechter,ambtenaren,…à democratisch verkozen
vertegenwoordigers hebben het zo voor het zeggen
o Onderworpen aan formele regels en procedure: weg van personele verhoudingen
om vriendjespolitiek te voorkomen
o Depersonaliseren: iedereen wordt gelijk behandeld, niemand wordt
voortgetrokken
o Strikte hiërarchie met aan de top minister ( ook de administratie is hiërarchisch
gestructureerd )
Ø De oorsponkelijke visie (perceptie) die we hadden op bureaucratie is
veranderd, nu wordt het gezien als iets; (en niet meer gestructureerd en efficient
zoals bedoelt)
o Traag
o Kostbaar
o Inflexibel
o Moeilijk in gebruik
o Niet landvriendelijk
o Verouderd model
o Afhankelijk van alle hiërarchische stappen
ik
Het primaat van de politiek betekent dat politieke besluitvorming (door verkozen
politici) voorrang heeft op de beslissingen van ambtenaren, rechters of andere
instanties. Dit zorgt ervoor dat democratisch gekozen vertegenwoordigers de
belangrijkste keuzes maken in een samenleving
à Niet de ambtenaar maar de minister moet zich in het parlement verantwoorden
Ø Het overheidsapparaat steeds verder uitgebreid
o Er waren heel wat evoluties door dit uitgebreider overheidsapparaat
o Maar een centrale overheid kan niet alles regelen, dus verwachten we anderen
besturen die sneller kunnen handelen à verzelfstandiging (beweging)
o Die verzelfstandigde instanties à Die hebben een grotere zelfstandigheid :
functionele decentralisatie
1
, Kunnen we verwachten dat die overheid altijd alles in handen heeft, of is het genoeg
dat hij gewoon het stuur in handen heeft
Ø Kerntakendebat: Welke taken behoren essentieel bij de overheid en welke niet
De evolutie van het overheidsapparaat, waarbij de overheid zich steeds meer met
verschillende maatschappelijke domeinen is gaan bemoeien. Tegelijkertijd zie je een
beweging naar modernisering en efficiëntieverbetering, geïnspireerd door het private
ondernemerschap.
Belangrijke ontwikkelingen:
o Uitbreiding van overheidstaken: Overheid actief in tal van sectoren (OV, zorg,
onderwijs, cultuur, enz.).
o Nieuwe organisatievormen: Gebruik van private werkmethodes om efficiënter
te werken.
o Verzelfstandiging: Overheidsdiensten worden zelfstandiger en werken met
gespecialiseerde instanties (functionele decentralisatie).
o Kerntakendebat en privatisering: Discussie over welke taken de overheid zelf
moet doen en welke kunnen worden uitbesteed aan private partijen.
verdere uitleg chat gpt
Laatste 3 punten toegelicht:
1. Nieuwe organisatievormen: modernisering naar het beeld van private
ondernemerschap
Overheden nemen steeds vaker methodes over van bedrijven om efficiënter en
klantgerichter te werken. Dit betekent:
o Resultaatgericht werken: Overheidsdiensten hanteren prestatie-
indicatoren en targets (zoals politie die misdaadcijfers moet verlagen).
o Digitalisering: Online belastingaangifte (zoals in België via MyMinfin of
in Nederland via MijnBelastingdienst).
o Publiek-private samenwerking (PPS): Overheid werkt samen met
bedrijven voor infrastructuurprojecten (bv. de Oosterweelverbinding in
België, waarbij privébedrijven meebouwen aan wegen en bruggen
2. Verzelfstandiging en functionele decentralisatie
De overheid besteedt bepaalde taken uit aan gespecialiseerde instellingen die meer
autonomie krijgen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij:
o Zelfstandige overheidsbedrijven: NMBS (spoorwegen) of De Lijn/NS
(openbaar vervoer), die los van de overheid opereren maar wel door haar
gefinancierd worden.
o Reguleringsinstanties: Belgische FSMA (voor financiële markten) of
Nederlandse ACM (voor mededinging), die onafhankelijk regels opleggen
aan bedrijven.
o Sociale zekerheid via aparte instellingen: RVA
(werkloosheidsuitkeringen in België) of UWV (in Nederland), die
overheidstaken uitvoeren zonder directe politieke aansturing.
3. Kerntakendebat en privatisering van overheidstaken
2
, Het kerntakendebat draait om de vraag: "Wat moet de overheid zelf doen, en wat kan
aan de markt worden overgelaten?" Dit leidt tot:
o Privatisering: Overheidsbedrijven worden volledig verkocht aan private
investeerders, zoals de privatisering van telecombedrijven (Proximus in
België, KPN in Nederland).
o Uitbesteding van publieke diensten: Gemeentes laten vuilnisophaling
door privébedrijven doen (bv. Suez of Renewi), in plaats van door een
gemeentelijke dienst.
o Commerciële invloed in publieke sector: Ziekenhuizen werken steeds
meer met private investeerders en verzekeraars, waardoor ze
winstgerichter worden
Femke:
Het overheidsapparaat steeds verder uitgebreid, het zal nu over meer
uiteenlopende aangelegendheden oordelen bv. Openbaar vervoer,
gezondheidszorg.
Dit mede door de opkomst van nieuwe organisatievormen en werkmethodes: zo
moderniseerden ze en werden ze meer efficient (vergelijkbaar met het bedrijfsleven)
Er waren heel wat evoluties door dit uitgebreider overheidsapparaat
Maar een centrale overheid kan niet alles regelen, dus verwachten we gespecialiseerde
besturen die sneller/meer kunnen handelen à verzelfstandiging (dus grotere
zelfstandigheid aan die verzelfstandigde instanties, DUS fuctionele decentralisatie)
Kerntakendebat en privatisering: Discussie over welke taken de overheid zelf moet
uitvoeren en welke beter aan private bedrijven kunnen worden overgelaten. Dit leidt
soms tot privatisering van overheidstaken, zoals postbezorging of openbaar vervoer
ii. Besturen in de gelaagde rechtsorde
Ø Trias politica: horizontale machtenscheidingà hoe houden staatsmachten elkaar in
evenwicht
Ø Verticale machtenscheiding: Hoe verhouden de verschillende overheidsniveaus zich
tegenover elkaar
Ø Federalisme : spreiding van bevoegdheden tussen verschillende autonome
rechtsordes
o Autonoom want ze zijn niet ondergeschikt aan het federale niveau
o Ze kunnen regels uitvaardigen die kracht van wet hebben ( op het vlaams niveau
)
Ø Decentralisatie: centrale overheid kent taken toe aan ondergeschikte (lokale)
besturen
o Deze ondergeschikte besturen zijn niet volledig autonoom
o Ze vaardigen geen wetten uit die kracht van wet zijn ( het zijn geen formele
wetten)
3
, o Deconcentratie: delegatie van bepaalde taken vanuit het centrale bestuur naar
lagere instanties of ambten
o Taken worden gedelegeerd naar lagere diensten en ambtenaren
o Deze staan nog wel onder hiërarchisch toezicht
o Ze zullen ook altijd handelen in naam van de overheid
Binnen de decentralisatie kunnen we nog een opdeling maken
Ø Territoriale decentralisatie : lokale besturen ( bv. provincies )
o Ze hebben algemene omschreven bevoegdheden , met betrekking tot een
bepaald grondgebied ( vaak heel ruim )
o Gesteund door politieke vertegenwoordigen ( want wij stemmen )
o Dit niveau ligt het dichtste bij de burger
o Functionele decentralisatie:
o Specifiek omschreven bevoegdheden , dit kan gaan over de meest
uiteenlopende zaken ( bv. openbaar vervoer, voedselveiligheid)
iii. Verhouding tussen regering en administratie
De minister is sterk afhankelijk van de administratie ( want deze is complexer geworden ),
Politieke verantwoordelijkheid ligt ook bij de minister/ regering
Normaal gezien bestaat de uitvoerend macht uit: de koning en de regering (die
opgesteld is uit ministers en staatssecretarissen)
Spanningsveld:
Politsering vd ambtenarij: vaak zijn ambtenaren niet verkozen, maar gaan ze
invloed hebben op het beleid door hun specialisatie/permanentie. Dit leidt tot spanning
tussen de ministers (politieke leiding) en de ambtenarij (bureaucraten).
In een parlementair systeem ligt de politieke verantwoordelijkheid voor het beleid
bij de minister/regering, indien ambtaren invloed uitoefen moeten minsters toch nog
verantwoording afleggen (goed en fout) à ze kunnen niet zeggen “het is de ambtenaar
hun fout”
o Motie van wantrouwen = parlement gaat aangeven dat ze geen
vertrouwen meer hebben in 1 bepaalde minster OF enkele minsters OF de
volledige regering à kan leiden tot ontslag vd minster/afzetting van de
regering (manier op regering politiek verantwoordelijk te houden)
Technieken om controle op administratie te behouden:
1. Spoils system= de nieuw verkozen president de top van de administratie en soms
zelf de volledige administratie kan vervangen door personen op wie hij kan vertrouwen
dat ze zijn beleid getrouw en snel uitvoeren
à Ambtenaren moesten worden benoemd op basis van verdienste, het moesten mensen
zijn die moesten aantonen dat ze de juiste verdienste hadden
Er zijn nog steeds veel politieke discussies
4
i. Begrip en evolutie van het bestuur
Deconcentratie= overdragen van bepaalde taken vanuit het centrale bestuur naar
lagere instanties of ambten
à Deze. Lagere instanties hebben geen rechtspersoonlijkheid maar maken deel uit van
het centrale niveau en staan zo ook onder hiërarchisch toezicht
Ø Bureaucratiemodel van Max Weber ( gebaseerd op het Pruisische leger ):
o Belang van goede administratie: primaat van de politiek ( dat het doen wat er
van hen gevraagd worden )
= de politiek heeft het voor het zeggen, hun beslissingen hebben voorrang
op die van rechter,ambtenaren,…à democratisch verkozen
vertegenwoordigers hebben het zo voor het zeggen
o Onderworpen aan formele regels en procedure: weg van personele verhoudingen
om vriendjespolitiek te voorkomen
o Depersonaliseren: iedereen wordt gelijk behandeld, niemand wordt
voortgetrokken
o Strikte hiërarchie met aan de top minister ( ook de administratie is hiërarchisch
gestructureerd )
Ø De oorsponkelijke visie (perceptie) die we hadden op bureaucratie is
veranderd, nu wordt het gezien als iets; (en niet meer gestructureerd en efficient
zoals bedoelt)
o Traag
o Kostbaar
o Inflexibel
o Moeilijk in gebruik
o Niet landvriendelijk
o Verouderd model
o Afhankelijk van alle hiërarchische stappen
ik
Het primaat van de politiek betekent dat politieke besluitvorming (door verkozen
politici) voorrang heeft op de beslissingen van ambtenaren, rechters of andere
instanties. Dit zorgt ervoor dat democratisch gekozen vertegenwoordigers de
belangrijkste keuzes maken in een samenleving
à Niet de ambtenaar maar de minister moet zich in het parlement verantwoorden
Ø Het overheidsapparaat steeds verder uitgebreid
o Er waren heel wat evoluties door dit uitgebreider overheidsapparaat
o Maar een centrale overheid kan niet alles regelen, dus verwachten we anderen
besturen die sneller kunnen handelen à verzelfstandiging (beweging)
o Die verzelfstandigde instanties à Die hebben een grotere zelfstandigheid :
functionele decentralisatie
1
, Kunnen we verwachten dat die overheid altijd alles in handen heeft, of is het genoeg
dat hij gewoon het stuur in handen heeft
Ø Kerntakendebat: Welke taken behoren essentieel bij de overheid en welke niet
De evolutie van het overheidsapparaat, waarbij de overheid zich steeds meer met
verschillende maatschappelijke domeinen is gaan bemoeien. Tegelijkertijd zie je een
beweging naar modernisering en efficiëntieverbetering, geïnspireerd door het private
ondernemerschap.
Belangrijke ontwikkelingen:
o Uitbreiding van overheidstaken: Overheid actief in tal van sectoren (OV, zorg,
onderwijs, cultuur, enz.).
o Nieuwe organisatievormen: Gebruik van private werkmethodes om efficiënter
te werken.
o Verzelfstandiging: Overheidsdiensten worden zelfstandiger en werken met
gespecialiseerde instanties (functionele decentralisatie).
o Kerntakendebat en privatisering: Discussie over welke taken de overheid zelf
moet doen en welke kunnen worden uitbesteed aan private partijen.
verdere uitleg chat gpt
Laatste 3 punten toegelicht:
1. Nieuwe organisatievormen: modernisering naar het beeld van private
ondernemerschap
Overheden nemen steeds vaker methodes over van bedrijven om efficiënter en
klantgerichter te werken. Dit betekent:
o Resultaatgericht werken: Overheidsdiensten hanteren prestatie-
indicatoren en targets (zoals politie die misdaadcijfers moet verlagen).
o Digitalisering: Online belastingaangifte (zoals in België via MyMinfin of
in Nederland via MijnBelastingdienst).
o Publiek-private samenwerking (PPS): Overheid werkt samen met
bedrijven voor infrastructuurprojecten (bv. de Oosterweelverbinding in
België, waarbij privébedrijven meebouwen aan wegen en bruggen
2. Verzelfstandiging en functionele decentralisatie
De overheid besteedt bepaalde taken uit aan gespecialiseerde instellingen die meer
autonomie krijgen. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij:
o Zelfstandige overheidsbedrijven: NMBS (spoorwegen) of De Lijn/NS
(openbaar vervoer), die los van de overheid opereren maar wel door haar
gefinancierd worden.
o Reguleringsinstanties: Belgische FSMA (voor financiële markten) of
Nederlandse ACM (voor mededinging), die onafhankelijk regels opleggen
aan bedrijven.
o Sociale zekerheid via aparte instellingen: RVA
(werkloosheidsuitkeringen in België) of UWV (in Nederland), die
overheidstaken uitvoeren zonder directe politieke aansturing.
3. Kerntakendebat en privatisering van overheidstaken
2
, Het kerntakendebat draait om de vraag: "Wat moet de overheid zelf doen, en wat kan
aan de markt worden overgelaten?" Dit leidt tot:
o Privatisering: Overheidsbedrijven worden volledig verkocht aan private
investeerders, zoals de privatisering van telecombedrijven (Proximus in
België, KPN in Nederland).
o Uitbesteding van publieke diensten: Gemeentes laten vuilnisophaling
door privébedrijven doen (bv. Suez of Renewi), in plaats van door een
gemeentelijke dienst.
o Commerciële invloed in publieke sector: Ziekenhuizen werken steeds
meer met private investeerders en verzekeraars, waardoor ze
winstgerichter worden
Femke:
Het overheidsapparaat steeds verder uitgebreid, het zal nu over meer
uiteenlopende aangelegendheden oordelen bv. Openbaar vervoer,
gezondheidszorg.
Dit mede door de opkomst van nieuwe organisatievormen en werkmethodes: zo
moderniseerden ze en werden ze meer efficient (vergelijkbaar met het bedrijfsleven)
Er waren heel wat evoluties door dit uitgebreider overheidsapparaat
Maar een centrale overheid kan niet alles regelen, dus verwachten we gespecialiseerde
besturen die sneller/meer kunnen handelen à verzelfstandiging (dus grotere
zelfstandigheid aan die verzelfstandigde instanties, DUS fuctionele decentralisatie)
Kerntakendebat en privatisering: Discussie over welke taken de overheid zelf moet
uitvoeren en welke beter aan private bedrijven kunnen worden overgelaten. Dit leidt
soms tot privatisering van overheidstaken, zoals postbezorging of openbaar vervoer
ii. Besturen in de gelaagde rechtsorde
Ø Trias politica: horizontale machtenscheidingà hoe houden staatsmachten elkaar in
evenwicht
Ø Verticale machtenscheiding: Hoe verhouden de verschillende overheidsniveaus zich
tegenover elkaar
Ø Federalisme : spreiding van bevoegdheden tussen verschillende autonome
rechtsordes
o Autonoom want ze zijn niet ondergeschikt aan het federale niveau
o Ze kunnen regels uitvaardigen die kracht van wet hebben ( op het vlaams niveau
)
Ø Decentralisatie: centrale overheid kent taken toe aan ondergeschikte (lokale)
besturen
o Deze ondergeschikte besturen zijn niet volledig autonoom
o Ze vaardigen geen wetten uit die kracht van wet zijn ( het zijn geen formele
wetten)
3
, o Deconcentratie: delegatie van bepaalde taken vanuit het centrale bestuur naar
lagere instanties of ambten
o Taken worden gedelegeerd naar lagere diensten en ambtenaren
o Deze staan nog wel onder hiërarchisch toezicht
o Ze zullen ook altijd handelen in naam van de overheid
Binnen de decentralisatie kunnen we nog een opdeling maken
Ø Territoriale decentralisatie : lokale besturen ( bv. provincies )
o Ze hebben algemene omschreven bevoegdheden , met betrekking tot een
bepaald grondgebied ( vaak heel ruim )
o Gesteund door politieke vertegenwoordigen ( want wij stemmen )
o Dit niveau ligt het dichtste bij de burger
o Functionele decentralisatie:
o Specifiek omschreven bevoegdheden , dit kan gaan over de meest
uiteenlopende zaken ( bv. openbaar vervoer, voedselveiligheid)
iii. Verhouding tussen regering en administratie
De minister is sterk afhankelijk van de administratie ( want deze is complexer geworden ),
Politieke verantwoordelijkheid ligt ook bij de minister/ regering
Normaal gezien bestaat de uitvoerend macht uit: de koning en de regering (die
opgesteld is uit ministers en staatssecretarissen)
Spanningsveld:
Politsering vd ambtenarij: vaak zijn ambtenaren niet verkozen, maar gaan ze
invloed hebben op het beleid door hun specialisatie/permanentie. Dit leidt tot spanning
tussen de ministers (politieke leiding) en de ambtenarij (bureaucraten).
In een parlementair systeem ligt de politieke verantwoordelijkheid voor het beleid
bij de minister/regering, indien ambtaren invloed uitoefen moeten minsters toch nog
verantwoording afleggen (goed en fout) à ze kunnen niet zeggen “het is de ambtenaar
hun fout”
o Motie van wantrouwen = parlement gaat aangeven dat ze geen
vertrouwen meer hebben in 1 bepaalde minster OF enkele minsters OF de
volledige regering à kan leiden tot ontslag vd minster/afzetting van de
regering (manier op regering politiek verantwoordelijk te houden)
Technieken om controle op administratie te behouden:
1. Spoils system= de nieuw verkozen president de top van de administratie en soms
zelf de volledige administratie kan vervangen door personen op wie hij kan vertrouwen
dat ze zijn beleid getrouw en snel uitvoeren
à Ambtenaren moesten worden benoemd op basis van verdienste, het moesten mensen
zijn die moesten aantonen dat ze de juiste verdienste hadden
Er zijn nog steeds veel politieke discussies
4
