Bestuursrecht
Inhoudsopgave
BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN......................................................................................2
HOOFDSTUK 1. BEGRIP BESTUURSRECHT..........................................................................................................................................2
Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel oogpunt..........................................................................3
HOOFDSTUK 2. INDELING VAN HET BESTUURSRECHT..........................................................................................................................4
Algemeen versus bijzonder bestuursrecht............................................................................................................................4
HOOFDSTUK 3. KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT......................................................................................................................5
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht...................................................................................................................5
Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht.............................................................................................................5
HOOFDSTUK 4. BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT.........................................................................................................................6
Wortels van het bestuursrecht..............................................................................................................................................6
Formele bronnen van het bestuursrecht...............................................................................................................................8
BESLUITVORMINGSINSTRUMENTERIUM VAN HET BESTUUR............................................................................................ 11
HOOFDSTUK 1. INLEIDING...........................................................................................................................................................11
HOOFDSTUK 2. HET EENZIJDIGE SPOOR: DE EENZIJDIGE BESTUURLIJKE RECHTSHANDELING EN DE PSEUDOWETGEVING...................................11
Eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)....................................................................................................................12
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.......................................................................................................................19
Pseudowetgeving................................................................................................................................................................22
HOOFDSTUK 3. HET CONTRACTUELE SPOOR: DE OVEREENKOMST MET HET BESTUUR..............................................................................23
De tweewegenleer..............................................................................................................................................................24
Mogelijke indelingen van overheidscontracten..................................................................................................................24
Algemene beginselen van overheidscontracten.................................................................................................................25
HOOFDSTUK 4. DE LEER VAN DE AFSPLITSBARE RECHTSHANDELINGEN..................................................................................................28
MENSEN EN MIDDELEN VAN HET BESTUUR..................................................................................................................... 28
HOOFDSTUK 1. RECHTSREGIME VAN HET OVERHEIDSPERSONEEL.........................................................................................................28
Diversiteit in rechtstoestand...............................................................................................................................................29
Diversiteit van rechtspositieregelingen..............................................................................................................................31
Krachtlijnen ambtenarenstatuten......................................................................................................................................32
Syndicaal statuut................................................................................................................................................................39
HOOFDSTUK 2. RECHTSREGIME VAN DE GOEDEREN IN HET BESTUURSRECHT.........................................................................................39
Rechtsregime van de goederen van het bestuur: het domeingoederenrecht of het recht van de ‘publieke goederen’....39
InstrumentEN van HET BESTUUR t.A.v. goederen van particulieren..................................................................................43
BESTUURSORGANISATIE EN HET BEGRIP BESTUUR.......................................................................................................... 46
HOOFDSTUK 1. BESTUURSORGANISATIE.........................................................................................................................................46
Centralisatie, decentralisatie en (andere) bestuurlijke verzelfstandiging..........................................................................46
Bestuurlijk toezicht..............................................................................................................................................................52
HOOFDSTUK 2. HET BEGRIP BESTUUR........................................................................................................................................... 55
Soorten van bestuur............................................................................................................................................................55
Het federale begrip: ‘administratieve overheid’.................................................................................................................55
GASTCOLLEGE: LOKALE BESTUREN.................................................................................................................................................63
1. Lokale besturen: wie zijn ze?...........................................................................................................................................64
2. lokale besturen: wat doen ze?........................................................................................................................................64
3. Lokale besturen: hoe werken ze?....................................................................................................................................67
4. Lokale besturen: hoe beslissen ze?.................................................................................................................................71
5. Lokale besturen: hoe ziet men erop toe?........................................................................................................................73
6. Lokale besturen: ideale schaalgrootte?..........................................................................................................................75
PREVENTIEVE RECHTSBESCHERMING TEGEN HET BESTUUR EN ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN.......................................76
HOOFDSTUK 1. HET WETTIGHEIDS- OF LEGALITEITSBEGINSEL.............................................................................................................77
Formele component............................................................................................................................................................77
Materiële component.........................................................................................................................................................78
HOOFDSTUK 2. BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR....................................................................................................................78
, Begrip..................................................................................................................................................................................78
Plaats in de normenhiërarchie............................................................................................................................................79
Procedurele versus inhoudelijke beginselen van behoorlijk bestuur..................................................................................79
Catalogus van de beginselen van behoorlijk bestuur.........................................................................................................80
Beginselen van behoorlijk burgerschap..............................................................................................................................86
HOOFDSTUK 3. WETTEN OF BEGINSELEN VAN DE OPENBARE DIENST...................................................................................................86
Doel, aard en plaats in de hiërarchie van de normen.........................................................................................................86
Benuttingsgelijkheid............................................................................................................................................................86
Continuïteitsbeginsel..........................................................................................................................................................86
Veranderlijkheidsbeginsel...................................................................................................................................................87
HOOFDSTUK 4. FORMELE MOTIVERING VAN BESTUURSHANDELINGEN..................................................................................................87
Wet Motivering Bestuurshandelingen (WMB)...................................................................................................................87
Toepassingsgebied WMB....................................................................................................................................................89
Draagwijdte van de formele motiveringsplicht..................................................................................................................90
HOOFDSTUK 5. OPENBAARHEID VAN BESTUUR(SDOCUMENTEN).........................................................................................................92
Openbaarheid van bestuur: algemeen kader, begrippen en oogmerk...............................................................................92
Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur..................................................................................................................92
Actieve openbaarheid.........................................................................................................................................................94
Passieve openbaarheid van bestuur...................................................................................................................................95
Hergebruik van overheidsinformatie................................................................................................................................101
HOOFDSTUK 6. PARTICIPATIE EN INSPRAAK..................................................................................................................................101
HOOFDSTUK 7. TAALGEBRUIK IN BESTUURSZAKEN.........................................................................................................................101
CURATIEVE RECHTSBESCHERMING TEGEN HET BESTUUR...............................................................................................102
HOOFDSTUK 1. INTERNE KLACHTENBEHANDELING EN OMBUDSDIENSTEN............................................................................................102
Klachtenbehandeling via ombudsdiensten.......................................................................................................................102
HOOFDSTUK 2. BESTUURLIJKE BEROEPEN.....................................................................................................................................103
Begrip en onderscheid met jurisdictionele beroepen.......................................................................................................103
Indelingen van de bestuurlijke beroepen..........................................................................................................................105
HOOFDSTUK 3. JURISDICTIONELE BEROEPEN.................................................................................................................................107
Begrip en onderscheid met bestuurlijk beroep.................................................................................................................107
Rechtsmachtverdeling......................................................................................................................................................107
Rechtsbescherming door gewone rechter........................................................................................................................108
Rechtsbescherming door bestuursrechter........................................................................................................................109
Rechtsbescherming door Raad van State (RvS)................................................................................................................109
HOOFDSTUK 4. ALTERNATIEVE RECHTSBESCHERMING.....................................................................................................................114
Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht
,Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel oogpunt
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: omvat de rechtsregels tussen private personen, regelingen van de private belangen (privépersonen en
ook rechtspersonen, zoals een nv of een vzw)
Publiek recht: omvat de rechtsregels die betrekking hebben op …
‣de organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin; ook de wetgever, rechtbanken -> niet enkel het
bestuur)
‣tussen overheden onderling
‣tussen overheid en private personen
-> dit klassieke onderscheid tussen publiek- en privaatrecht staat onder toenemende druk, beide groeien namelijk
naar elkaar toe wat hun grondslagen en beginsel betreft
Binnen het publiek recht maakt men een onderscheid tss het grondwettelijk recht en het bestuursrecht -> het
grondwettelijk recht bestudeert de vestiging, de structuur en de uitoefening van het overheidsgezag, de inrichting
van de staatsmachten en hun onderlinge verhoudingen, en de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Bestuursrecht?
Geen eensgezindheid over een precieze definitie of afbakening van het bestuursrecht
à “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden en de werking van de
organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch
tot de rechterlijke macht behoren.”
2 aspecten:
à Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’
à = afbakening aan de hand van de organen of instellingen waarvan het bestuursrecht het
gedrag reguleert
à Het recht dat het handelen normeert van de staatsorganen van de uitvoerende macht = de
bestuursorganen = 1 van de 3 staatsmachten
à Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
à Het beheerst de organisatie en de werking van de uitvoerende macht, ongeacht of de
organen daarvan normatief optreden of besluiten met een individuele strekking nemen en
ook wanneer zij een taak van geschillenbeslechting of een quasi-rechterlijke functie op zich
nemen
, à De term ‘uitvoerende macht’ moet daarbij ruim w opgevat: ook de diverse verzelfstandigde
besturen vallen in beginsel onder de regels en beginselen van het bestuursrecht, al bestaan
er daarop belangrijke uitzonderingen
à Vb. FWO (fonds voor wetenschappelijk onderzoek) = private rechtsnorm
à Vb. de meeste federale economische overheidsbedrijven (bpost, NMBS, …) hebben
een dubbele taak: overheidstaken en zuiver commerciële activiteiten = private
rechtsnorm
à Het bestuursrecht normeert ook het handelen van de organen van de wetgevende en
rechterlijke macht, wanneer zij een taak van ‘bestuur’ of ‘uitvoering’ uitoefenen
- Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
Ø Als je uitgaat van de omschrijving in de formele Grondwet of de BWHI, krijg je een veel te
beperkt beeld van de instellingen en organen die door het bestuursrecht w gereguleerd
- Bovendien méér dan enkel ‘uitvoeren’, bv.:
Ø Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van lokale besturen (politiereglement,
belastingsreglement, …)
- Beleidsvormende functie: kunnen dus ook reglementen uitvaardigen
- Reglementen zijn besluiten die een algemene, abstracte rechtsregel
formuleren die van toepassing is op een onbepaald aantal personen en/of
zaken
- Wetgeving in de materiële zin (nooit formele zin)
Ø Ook geschillenbeslechting door besturen (bv. GAS-boete)
- Bv. Betogers die papieren vliegtuigjes gooiden naar stadshuis Antwerpen -> kregen
GAS-boete -> geen rechter op voorhand komt daar aan te pas
- Geschiloplossing is vooral het geval voor overheden die kennisnemen van
bestuurlijke beroepen
- Maar ook de zogenaamde economische ‘regulatoren’ w steeds vaker belast
met taken van geschiloplossing (veelal tss ondernemingen, zodat zij
optreden als quasi-rechterlijke instanties
- Die regulatoren kunnen een adm maatregel opleggen
Ø Ook bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
- bv. Tuchtbeslissing : beslissing die klassiek genomen als een beslissing van
bestuurlijke aard gaan beschouwen -> wetgevende macht valt toch niet helemaal uit
het bestuursrecht
Niet alle staatsorganen w door de Grondwet onder 1 van de 3 klassieke staatsmachten gebracht ->
‘provinciale en gemeentelijke instellingen’
Bestuurlijke rechtscolleges (bestuursrechten) die uitspraak doen over talrijke ‘geschillen van bestuur’
o Behoren niet tot de rechterlijke macht, maar ook niet tot de uitvoerende macht -> statuut sui
generis (zoals GwH)
Hoofdstuk 2. Indeling van het bestuursrecht
Algemeen versus bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
, ‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen -> de bronnen vh alg
bestuursrecht zijn divers
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse pecifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak zeer technisch, gedetailleerd,
met eigen begrippensystematiek en werking)
‣ Bv. Omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht…
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Er bestaat een permanente wisselwerking tss het algemeen en het bijzonder bestuursrecht
-> het alg bestuursrecht moet de basisbeginselen leveren voor het bijzonder bestuursrecht
-> maar sommige leerstukken uit het algemeen bestuursrecht w via de inductieve metode ‘afgeleid’ of
‘geabstraheerd’ uit het bijzondere bestuursrecht
-> het algemeen bestuursrecht heeft een aanvullende werking: daar waar het bijzonder bestuursrecht geen
afwijkende regeling verankert, geldt het algemeen bestuursrecht
Hoofdstuk 3. Kenmerken van het bestuursrecht
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
o Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
Beschikt over een bijzonder juridisch instrument: de eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen (= de
handeling uitgaande van een bestuur waardoor eenzijdig, zonder dat de instemming van de bestuurde
vereist is, de rechtstoestand van de bestuurde w gewijzigd of w belet dat deze w gewijzigd)
Kunnen bijzonder ingrijpend zijn bv. eigendomsrecht ontnemen via onteigening
o Bijzondere verplichtingen
- Bv. geen vrije keuze in medecontractant
- Bv. (formele) motiveringsplicht: elke beslissing motiveren
- …
Nu: een alomvattende, volwaardige eigen rechtstak
Lijst van verplichting is zo groot geworden -> aparte rechtstak naast het privaatrecht
Staat wel niet volledig los van privaatrecht (nog niet zo ver gevorderd)
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het bestuursrecht)
̶ Onderscheid tss publiek- en privaatrecht komt onder druk te staan -> privaatrechtelijke
technieken in bestuursrecht = privatisering van bestuursrecht
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door diverse staatshervormingen:
à ‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
à Door opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
, - EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Bv. Openbaarheidsregelgeving heeft ook een heel sterk Europees karakter
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in Europese landen
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM : recht op een eerlijk proces,
…)
Hoofdstuk 4. Bronnen van het bestuursrecht
Voorafgaand
Geen ‘Algemene wet bestuursrecht’
Waaier aan normen en regels
-> nuanceren: vooral op Vlaams niveau een meer algemeen bestuursrecht bv. decreet lokaal bestuur,
bestuursdecreet, .. -> algemeen kader van het bestuursrecht tot stand gaan brengen op Vlaams niveau
De bronnen van het bestuursrecht zijn zeer divers in soort en draagwijdte
o De ontwikkeling van het bestuursrecht kan maar begrepen worden in het licht van de fund grondwettelijke
basiswaarden die aan ons rechtssysteem ten grondslag liggen
o Ook de principes van good governance inspireren de evoluties in het bestuursrecht
Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht
(de ‘wortels’)
Bronnen van het positief bestuursrecht
(de ‘formele bronnen’)
Wortels van het bestuursrecht
Onderscheid:
‣ (Meta)constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
‣ Beginselen van ‘good governance’
(Meta)constitutionele principes
Het normatieve uitgangspunt van het bestuursrecht ligt besloten in de notie ‘democratische rechtsstaat’
Zij onderscheiden 3 dimensies of centrale principes
1. De democratie
2. De liberale rechtsstaat
3. De sociale rechtsstaat
= voorpositieve beginselen: zij geven vorm aan nadere beginselen en aan het positief bestuursrecht
= metaconstitutionele waarden
3 metawaarden
1. Constitutionalisme
2. Rechtstaat-beginsel
3. Democratiebeginsel
A. Principe van de scheiding der machten
Constitutionalisme: principe dat alle staatsmachten slechts bestaan en functioneren bij gratie van de
constitutie
o Art 33 Gw.
o Onenigheid over de vraag of het constitutionalisme als metawaarde ook inhoudelijke eisen stelt aan
de wijze waarop het staatsgezag w inegricht
, Strikt genomen w aan de eis voldaan wnr een staat over een grondwet beschikt die het
handelen van haar organen en instuties omkadert en beperkt
Principe van de scheiding der machten = algemeen rechtsbeginsel (dat w beschouwd als een rechtstreeks
uitvloeisel van constitutionalisme)
o Onderscheid wetgevende, rechterlijke en uitvoerende macht geen strikte scheiding der machten
maar eerder ‘evenwicht’ der machten of zelfs ‘samenwerking’ der machten
o Grondslag van diverse regels in het bestuursrecht (diverse functies)
Bv. inrichting en organisatie bestuurlijke rechtscolleges, …
B. Rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’
= kiem voor het ontstaan van het bestuursrecht als zelfstandige rechtstak
o Over de precieze betekenis bestaat er heel wat discussie
De staat is onderworpen aan het recht, ook de overheid is gebonden aan het recht (staat niet boven het
recht)
o Dat recht is de grondwet, andere wetten, alg rechtsbeginselen + tal van andere normeringen
Bestuur beschikt over bepaalde dwingende bevoegdheden tav de burgers
o Uit zich in tal van regels, beginselen en leerstukken
Voorbeelden:
Legaliteitsbeginselredelijkheidsbeginsel
Motiveringsbeginsel
Curatieve rechtsbescherming van de burger
…
o Een belangrijke eis die voortvloeit uit het rechtstaat-beginsel is die van de rechtszekerheid en de
kenbaarheid voor de burgers
Burgers moeten weten welke rechten of waarborgen zij kunnen afdwingen tav het bestuur
Het bestuurlijk optreden moet ook zelf waarborgen bieden van rechtszekerheid
C. Democratiebeginsel
= Burgers hebben in zekere mate zelf zeggenschap over de uitoefening van het staatsgezag
Democratie kent echter veel gezichten
o Representatieve democratie
= de meest voor de hand liggende realisatie
Bv. legaliteitsbeginsel, politieke verantwoordelijkheid van de regering en ministers
o Directe democratie
Bv. provincies en gemeenten kunnen volksraadplegingen organiseren
o Participatieve democratie
Bv. (groeiende) vormen van inspraak en participatie van burgers
o Respect voor fundamentele rechten, ook door het bestuur = essentieel kenmerk van een
democratische samenleving
Beginselen van ‘good governance’
̶ Rekenschapsbeginsel
̶ Over de uitoefening van bestuurlijke bevoegdheden moet verantwoording w afgelegd
̶ Niet homogeen: diverse fora spelen hier een rol en hanteren wegens hun diverse rollen vaak
verschillende criteria om het bestuurlijk optreden te beoordelen
, ̶ ‘juridische rekenschapsplicht’ vh bestuur = verantwoording die het bestuur moet afleggen voor de
rechter
̶ Effectiviteitsbeginsel
̶ Bestuur moet kunnen slagen in een ideale wereld om zijn doelstellingen te realiseren -> bestuur
moet kunnen draaien in moeilijkere omstandigheden
̶ Steeds gericht op het realiseren van het algemeen belang
̶ Participatiebeginsel
̶ Hangt nauw samen met democratiebeginsel
̶ Burgers kunnen op consequente wijze worden betrokken in het bestuur -> meer gedragen beleid
̶ Participatie = verschijningsvorm van democratie als publieke waarde
̶ Transparantiebeginsel
̶ De burger moet bestuur kunnen controleren -> meer open overheid
̶ Moet burger toelaten werk van bestuur te observeren en te beoordelen, maar die ook actief
communiceren
̶ Streefdoel: transparant bestuur
̶ Bv. principe van openbaarheid van bestuur: bestuur moet bepaalde zaken openbaar gaan maken
̶ Bv. formele motivering van bestuurshandelingen
̶ Integriteitbeginsel
̶ Bestuur gaat uitsluitend in het algemeen belang handelen -> op onbevooroordeelde wijze en zonder
belangenvermenging handelen
̶ Mogen zich niet schuldig maken aan omkoping
̶ Bv. onpartijdigheidbeginsel
Formele bronnen van het bestuursrecht
Internationaal en supranationaal recht
Bv. recht op eerlijk proces, bescherming eigendomsrecht, overheidsopdrachtenrecht, vreemdelingenrecht,…
Het internationale en het supranationale recht met directe werking heeft voorrang op het nationale recht
o = een belangrijke bron van recht, maar ook bestuursrecht
Bestuursrecht kleurt meer en meer Europees (cf. supra)
Grondwet
Zeer belangrijke rechtsbron!
= de basiswet die de fund regels bevat betreffende de organisatie en de werking van de openbare
gezagsinstanties en hun verhouding tot de rechtsonderhorigen
o De grondwet kan enkel w gewijzigd na het volgen van een strakke, in de grondwet zelf uitgewerkte
procedure
O.a.:
̶ Aantal fundamentele rechten van de burger t.a.v. de overheid (bv. gelijkheidsbeginsel, openbaarheid
van bestuur, …)
̶ Toegewezen aard uitvoerende macht
̶ Aspecten van de curatieve rechtsbescherming van de burger tegen de overheid (bv. verankering RvS,
rechtsmachtverdeling, …)
̶ Territoriale decentralisatie (gemeenten en provincies)
̶ …
Bijzondere (meerderheids)wetten
Vooral belangrijk: BWHI
o Die bepaalt oa de organisatie en werking van deelstatelijke regeringen en hun administraties
Wetten, decreten en ordonnanties
, o Bestuursrecht = amalgaam van diverse wetskrachtige (en andere) normen (‘lappendeken’)
à Geen ‘algemene wet/decreet bestuursrecht’
o Voorbeelden:
Overheidsopdrachtenwet
Wet uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen
Decreet over lokaal bestuur
Bestuursdecreet
…
Beginselen van behoorlijk bestuur (en behoorlijk burgerschap)
o Categorie van algemene rechtsbeginselen
o = normen die door een rechter worden afgeleid uit principes die aan de gehele rechtsorde ten
grondslag liggen
à Wanneer zij het handelen van het bestuur normeren: beginselen van behoorlijk bestuur
à Soms ook opgenomen in regelgeving, maar ook dan behouden zij hun karakter van ‘beginsel’
à Soms gaat het om ongeschreven beginselen die worden geformuleerd door de rechter, bij
afwezigheid van regeldgeving of bij tegenstrijdigheid in de regelgeving
à Omgekeerd, ook steeds meer beginselen ten aanzien van de burger: beginselen van behoorlijk burgerschap
à W aanvankelijk vooral ontwikkeld e, toegepast door de RvS, maar vonden later ook ingang bij de
burgerlijke rechter
Reglementen en (individuele) besluiten
o Reglementen (of verordeningen)
o = besluiten met reglementaire of verordenende draagwijdte
o = besluiten van de uitvoerende macht
hebben een algemene strekking en formuleren abstracte rechtsregel
van toepassing op een onbepaald aantal gevallen
o Wetgeving in de materiële zin van het woord (NIET in de formele zin)
Ze zijn even bindend alse en wet in de formele zin van het woord
o Te onderscheiden van besluiten met individuele draagwijdte (individuele besluiten)
o Toelaatbaarheid verordenende bevoegdheid voor bestuur?
̶ Gw. en BWHI: gaan uit van een eenheid van verordenende bevoegdheid (cf. art. 108 Gw.)
̶ Alleen de koning en de deelregeringen zijn bevoegd om verorderend op te treden
̶ Praktijk: fragmentering verordenende bevoegdheid
̶ Ook ministers, staatssecretarissen en verzelfstandigde overheidsinstellingen
̶ Voor sommige besluiten is zelf het initiatief vereist van paritaire organen of
beroepsgroeperingen, zodat de rol van de koning beperkt blijft tot het algemeen verbindend
verklaren ervan
̶ De Gw. verleent ook een reglementerende bevoegdheid aan de provincies en gemeenten
o Verschillende soorten besluiten door verschillende bestuursorganen
̶ Koninklijke besluiten
̶ Ministeriële besluiten (of staatssecretarissen)
̶ Besluiten van de gemeenschaps- of gewestregeringen
̶ Besluiten van de territoriaal gedecentraliseerde besturen
̶ Besluiten van verzelfstandigde besturen/openbare instellingen
al deze besluiten zijn eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen, die kunnen w bestreden bij de RvS en
waarop art 159 Gw. van toepassing is
Inhoudsopgave
BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING, KENMERKEN EN BRONNEN......................................................................................2
HOOFDSTUK 1. BEGRIP BESTUURSRECHT..........................................................................................................................................2
Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel oogpunt..........................................................................3
HOOFDSTUK 2. INDELING VAN HET BESTUURSRECHT..........................................................................................................................4
Algemeen versus bijzonder bestuursrecht............................................................................................................................4
HOOFDSTUK 3. KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT......................................................................................................................5
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht...................................................................................................................5
Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht.............................................................................................................5
HOOFDSTUK 4. BRONNEN VAN HET BESTUURSRECHT.........................................................................................................................6
Wortels van het bestuursrecht..............................................................................................................................................6
Formele bronnen van het bestuursrecht...............................................................................................................................8
BESLUITVORMINGSINSTRUMENTERIUM VAN HET BESTUUR............................................................................................ 11
HOOFDSTUK 1. INLEIDING...........................................................................................................................................................11
HOOFDSTUK 2. HET EENZIJDIGE SPOOR: DE EENZIJDIGE BESTUURLIJKE RECHTSHANDELING EN DE PSEUDOWETGEVING...................................11
Eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling (EBR)....................................................................................................................12
Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.......................................................................................................................19
Pseudowetgeving................................................................................................................................................................22
HOOFDSTUK 3. HET CONTRACTUELE SPOOR: DE OVEREENKOMST MET HET BESTUUR..............................................................................23
De tweewegenleer..............................................................................................................................................................24
Mogelijke indelingen van overheidscontracten..................................................................................................................24
Algemene beginselen van overheidscontracten.................................................................................................................25
HOOFDSTUK 4. DE LEER VAN DE AFSPLITSBARE RECHTSHANDELINGEN..................................................................................................28
MENSEN EN MIDDELEN VAN HET BESTUUR..................................................................................................................... 28
HOOFDSTUK 1. RECHTSREGIME VAN HET OVERHEIDSPERSONEEL.........................................................................................................28
Diversiteit in rechtstoestand...............................................................................................................................................29
Diversiteit van rechtspositieregelingen..............................................................................................................................31
Krachtlijnen ambtenarenstatuten......................................................................................................................................32
Syndicaal statuut................................................................................................................................................................39
HOOFDSTUK 2. RECHTSREGIME VAN DE GOEDEREN IN HET BESTUURSRECHT.........................................................................................39
Rechtsregime van de goederen van het bestuur: het domeingoederenrecht of het recht van de ‘publieke goederen’....39
InstrumentEN van HET BESTUUR t.A.v. goederen van particulieren..................................................................................43
BESTUURSORGANISATIE EN HET BEGRIP BESTUUR.......................................................................................................... 46
HOOFDSTUK 1. BESTUURSORGANISATIE.........................................................................................................................................46
Centralisatie, decentralisatie en (andere) bestuurlijke verzelfstandiging..........................................................................46
Bestuurlijk toezicht..............................................................................................................................................................52
HOOFDSTUK 2. HET BEGRIP BESTUUR........................................................................................................................................... 55
Soorten van bestuur............................................................................................................................................................55
Het federale begrip: ‘administratieve overheid’.................................................................................................................55
GASTCOLLEGE: LOKALE BESTUREN.................................................................................................................................................63
1. Lokale besturen: wie zijn ze?...........................................................................................................................................64
2. lokale besturen: wat doen ze?........................................................................................................................................64
3. Lokale besturen: hoe werken ze?....................................................................................................................................67
4. Lokale besturen: hoe beslissen ze?.................................................................................................................................71
5. Lokale besturen: hoe ziet men erop toe?........................................................................................................................73
6. Lokale besturen: ideale schaalgrootte?..........................................................................................................................75
PREVENTIEVE RECHTSBESCHERMING TEGEN HET BESTUUR EN ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN.......................................76
HOOFDSTUK 1. HET WETTIGHEIDS- OF LEGALITEITSBEGINSEL.............................................................................................................77
Formele component............................................................................................................................................................77
Materiële component.........................................................................................................................................................78
HOOFDSTUK 2. BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR....................................................................................................................78
, Begrip..................................................................................................................................................................................78
Plaats in de normenhiërarchie............................................................................................................................................79
Procedurele versus inhoudelijke beginselen van behoorlijk bestuur..................................................................................79
Catalogus van de beginselen van behoorlijk bestuur.........................................................................................................80
Beginselen van behoorlijk burgerschap..............................................................................................................................86
HOOFDSTUK 3. WETTEN OF BEGINSELEN VAN DE OPENBARE DIENST...................................................................................................86
Doel, aard en plaats in de hiërarchie van de normen.........................................................................................................86
Benuttingsgelijkheid............................................................................................................................................................86
Continuïteitsbeginsel..........................................................................................................................................................86
Veranderlijkheidsbeginsel...................................................................................................................................................87
HOOFDSTUK 4. FORMELE MOTIVERING VAN BESTUURSHANDELINGEN..................................................................................................87
Wet Motivering Bestuurshandelingen (WMB)...................................................................................................................87
Toepassingsgebied WMB....................................................................................................................................................89
Draagwijdte van de formele motiveringsplicht..................................................................................................................90
HOOFDSTUK 5. OPENBAARHEID VAN BESTUUR(SDOCUMENTEN).........................................................................................................92
Openbaarheid van bestuur: algemeen kader, begrippen en oogmerk...............................................................................92
Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur..................................................................................................................92
Actieve openbaarheid.........................................................................................................................................................94
Passieve openbaarheid van bestuur...................................................................................................................................95
Hergebruik van overheidsinformatie................................................................................................................................101
HOOFDSTUK 6. PARTICIPATIE EN INSPRAAK..................................................................................................................................101
HOOFDSTUK 7. TAALGEBRUIK IN BESTUURSZAKEN.........................................................................................................................101
CURATIEVE RECHTSBESCHERMING TEGEN HET BESTUUR...............................................................................................102
HOOFDSTUK 1. INTERNE KLACHTENBEHANDELING EN OMBUDSDIENSTEN............................................................................................102
Klachtenbehandeling via ombudsdiensten.......................................................................................................................102
HOOFDSTUK 2. BESTUURLIJKE BEROEPEN.....................................................................................................................................103
Begrip en onderscheid met jurisdictionele beroepen.......................................................................................................103
Indelingen van de bestuurlijke beroepen..........................................................................................................................105
HOOFDSTUK 3. JURISDICTIONELE BEROEPEN.................................................................................................................................107
Begrip en onderscheid met bestuurlijk beroep.................................................................................................................107
Rechtsmachtverdeling......................................................................................................................................................107
Rechtsbescherming door gewone rechter........................................................................................................................108
Rechtsbescherming door bestuursrechter........................................................................................................................109
Rechtsbescherming door Raad van State (RvS)................................................................................................................109
HOOFDSTUK 4. ALTERNATIEVE RECHTSBESCHERMING.....................................................................................................................114
Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht
,Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel oogpunt
Onderscheid privaat vs. publiekrecht
Privaat recht: omvat de rechtsregels tussen private personen, regelingen van de private belangen (privépersonen en
ook rechtspersonen, zoals een nv of een vzw)
Publiek recht: omvat de rechtsregels die betrekking hebben op …
‣de organisatie en werking van ‘de overheid’ (in ruime zin; ook de wetgever, rechtbanken -> niet enkel het
bestuur)
‣tussen overheden onderling
‣tussen overheid en private personen
-> dit klassieke onderscheid tussen publiek- en privaatrecht staat onder toenemende druk, beide groeien namelijk
naar elkaar toe wat hun grondslagen en beginsel betreft
Binnen het publiek recht maakt men een onderscheid tss het grondwettelijk recht en het bestuursrecht -> het
grondwettelijk recht bestudeert de vestiging, de structuur en de uitoefening van het overheidsgezag, de inrichting
van de staatsmachten en hun onderlinge verhoudingen, en de fundamentele rechten en vrijheden van de burgers
Bestuursrecht?
Geen eensgezindheid over een precieze definitie of afbakening van het bestuursrecht
à “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de organisatie, de bevoegdheden en de werking van de
organen die met uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de wetgevende, noch
tot de rechterlijke macht behoren.”
2 aspecten:
à Definitie vanuit organiek oogpunt: uitgaande van de ‘machten’
à = afbakening aan de hand van de organen of instellingen waarvan het bestuursrecht het
gedrag reguleert
à Het recht dat het handelen normeert van de staatsorganen van de uitvoerende macht = de
bestuursorganen = 1 van de 3 staatsmachten
à Definitie vanuit functioneel oogpunt: uitgaande van de ‘functies’
à Het beheerst de organisatie en de werking van de uitvoerende macht, ongeacht of de
organen daarvan normatief optreden of besluiten met een individuele strekking nemen en
ook wanneer zij een taak van geschillenbeslechting of een quasi-rechterlijke functie op zich
nemen
, à De term ‘uitvoerende macht’ moet daarbij ruim w opgevat: ook de diverse verzelfstandigde
besturen vallen in beginsel onder de regels en beginselen van het bestuursrecht, al bestaan
er daarop belangrijke uitzonderingen
à Vb. FWO (fonds voor wetenschappelijk onderzoek) = private rechtsnorm
à Vb. de meeste federale economische overheidsbedrijven (bpost, NMBS, …) hebben
een dubbele taak: overheidstaken en zuiver commerciële activiteiten = private
rechtsnorm
à Het bestuursrecht normeert ook het handelen van de organen van de wetgevende en
rechterlijke macht, wanneer zij een taak van ‘bestuur’ of ‘uitvoering’ uitoefenen
- Maar:
- Wie is ‘de uitvoerende macht’?
Ø Als je uitgaat van de omschrijving in de formele Grondwet of de BWHI, krijg je een veel te
beperkt beeld van de instellingen en organen die door het bestuursrecht w gereguleerd
- Bovendien méér dan enkel ‘uitvoeren’, bv.:
Ø Ook ‘regelgevende’ (reglementaire) bevoegdheid, bv. van lokale besturen (politiereglement,
belastingsreglement, …)
- Beleidsvormende functie: kunnen dus ook reglementen uitvaardigen
- Reglementen zijn besluiten die een algemene, abstracte rechtsregel
formuleren die van toepassing is op een onbepaald aantal personen en/of
zaken
- Wetgeving in de materiële zin (nooit formele zin)
Ø Ook geschillenbeslechting door besturen (bv. GAS-boete)
- Bv. Betogers die papieren vliegtuigjes gooiden naar stadshuis Antwerpen -> kregen
GAS-boete -> geen rechter op voorhand komt daar aan te pas
- Geschiloplossing is vooral het geval voor overheden die kennisnemen van
bestuurlijke beroepen
- Maar ook de zogenaamde economische ‘regulatoren’ w steeds vaker belast
met taken van geschiloplossing (veelal tss ondernemingen, zodat zij
optreden als quasi-rechterlijke instanties
- Die regulatoren kunnen een adm maatregel opleggen
Ø Ook bestuurlijke handelingen van wetgevende en rechterlijke macht
- bv. Tuchtbeslissing : beslissing die klassiek genomen als een beslissing van
bestuurlijke aard gaan beschouwen -> wetgevende macht valt toch niet helemaal uit
het bestuursrecht
Niet alle staatsorganen w door de Grondwet onder 1 van de 3 klassieke staatsmachten gebracht ->
‘provinciale en gemeentelijke instellingen’
Bestuurlijke rechtscolleges (bestuursrechten) die uitspraak doen over talrijke ‘geschillen van bestuur’
o Behoren niet tot de rechterlijke macht, maar ook niet tot de uitvoerende macht -> statuut sui
generis (zoals GwH)
Hoofdstuk 2. Indeling van het bestuursrecht
Algemeen versus bijzonder bestuursrecht
Algemeen bestuursrecht
, ‣ Betreft de algemene regels en principes die het globale bestuursrecht regelen -> de bronnen vh alg
bestuursrecht zijn divers
‣ Bv. overheidsgoederen, overheidspersoneel, beginselen van behoorlijk bestuur, …
‣ Cf. luik bestuursrecht 2e bach
Bijzonder bestuursrecht
‣ Betreft diverse pecifieke, sectorale regelingen binnen het bestuursrecht (vaak zeer technisch, gedetailleerd,
met eigen begrippensystematiek en werking)
‣ Bv. Omgevingsrecht, energierecht, migratierecht, onderwijsrecht…
‣ Cf, luik omgevingsrecht 2e bach + vaak ook keuzevakken in master
Er bestaat een permanente wisselwerking tss het algemeen en het bijzonder bestuursrecht
-> het alg bestuursrecht moet de basisbeginselen leveren voor het bijzonder bestuursrecht
-> maar sommige leerstukken uit het algemeen bestuursrecht w via de inductieve metode ‘afgeleid’ of
‘geabstraheerd’ uit het bijzondere bestuursrecht
-> het algemeen bestuursrecht heeft een aanvullende werking: daar waar het bijzonder bestuursrecht geen
afwijkende regeling verankert, geldt het algemeen bestuursrecht
Hoofdstuk 3. Kenmerken van het bestuursrecht
Autonomie en eigenheid van het bestuursrecht
Bestuursrecht = uitzonderingsrecht?
Ontstaan als uitzonderingsrecht t.a.v. het privaatrecht
o Bijzondere voorrechten (bv. EBR)
Beschikt over een bijzonder juridisch instrument: de eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen (= de
handeling uitgaande van een bestuur waardoor eenzijdig, zonder dat de instemming van de bestuurde
vereist is, de rechtstoestand van de bestuurde w gewijzigd of w belet dat deze w gewijzigd)
Kunnen bijzonder ingrijpend zijn bv. eigendomsrecht ontnemen via onteigening
o Bijzondere verplichtingen
- Bv. geen vrije keuze in medecontractant
- Bv. (formele) motiveringsplicht: elke beslissing motiveren
- …
Nu: een alomvattende, volwaardige eigen rechtstak
Lijst van verplichting is zo groot geworden -> aparte rechtstak naast het privaatrecht
Staat wel niet volledig los van privaatrecht (nog niet zo ver gevorderd)
Nuancering van uitzonderingspositie
̶ Wisselwerking met het privaatrecht (‘privatisering’ van het bestuursrecht)
̶ Onderscheid tss publiek- en privaatrecht komt onder druk te staan -> privaatrechtelijke
technieken in bestuursrecht = privatisering van bestuursrecht
̶ Naar een meer onderhandelend of ‘horizontaal’ bestuur
Meergelaagdheid van het (Belgisch) bestuursrecht
- Fragmentarisch karakter van het (Belgisch) bestuursrecht door diverse staatshervormingen:
à ‘Vlaams’, ‘Waals’, ‘Brussels’ bestuursrecht
- Daarnaast zekere harmonisering van het bestuursrecht:
à Door opmars ‘Europees bestuursrecht’, bv.:
, - EU-regelgeving met invloed op nationaal bestuursrecht
- Bv. Openbaarheidsregelgeving heeft ook een heel sterk Europees karakter
- Gemeenschappelijke regels en beginselen van bestuursrecht in Europese landen
- Invloed Raad van Europa en rechtspraak EHRM (bv. art. 6 EVRM : recht op een eerlijk proces,
…)
Hoofdstuk 4. Bronnen van het bestuursrecht
Voorafgaand
Geen ‘Algemene wet bestuursrecht’
Waaier aan normen en regels
-> nuanceren: vooral op Vlaams niveau een meer algemeen bestuursrecht bv. decreet lokaal bestuur,
bestuursdecreet, .. -> algemeen kader van het bestuursrecht tot stand gaan brengen op Vlaams niveau
De bronnen van het bestuursrecht zijn zeer divers in soort en draagwijdte
o De ontwikkeling van het bestuursrecht kan maar begrepen worden in het licht van de fund grondwettelijke
basiswaarden die aan ons rechtssysteem ten grondslag liggen
o Ook de principes van good governance inspireren de evoluties in het bestuursrecht
Metaprincipes- of waarden van het bestuursrecht
(de ‘wortels’)
Bronnen van het positief bestuursrecht
(de ‘formele bronnen’)
Wortels van het bestuursrecht
Onderscheid:
‣ (Meta)constitutionele principes (grondwettelijke wortels of waarden)
‣ Beginselen van ‘good governance’
(Meta)constitutionele principes
Het normatieve uitgangspunt van het bestuursrecht ligt besloten in de notie ‘democratische rechtsstaat’
Zij onderscheiden 3 dimensies of centrale principes
1. De democratie
2. De liberale rechtsstaat
3. De sociale rechtsstaat
= voorpositieve beginselen: zij geven vorm aan nadere beginselen en aan het positief bestuursrecht
= metaconstitutionele waarden
3 metawaarden
1. Constitutionalisme
2. Rechtstaat-beginsel
3. Democratiebeginsel
A. Principe van de scheiding der machten
Constitutionalisme: principe dat alle staatsmachten slechts bestaan en functioneren bij gratie van de
constitutie
o Art 33 Gw.
o Onenigheid over de vraag of het constitutionalisme als metawaarde ook inhoudelijke eisen stelt aan
de wijze waarop het staatsgezag w inegricht
, Strikt genomen w aan de eis voldaan wnr een staat over een grondwet beschikt die het
handelen van haar organen en instuties omkadert en beperkt
Principe van de scheiding der machten = algemeen rechtsbeginsel (dat w beschouwd als een rechtstreeks
uitvloeisel van constitutionalisme)
o Onderscheid wetgevende, rechterlijke en uitvoerende macht geen strikte scheiding der machten
maar eerder ‘evenwicht’ der machten of zelfs ‘samenwerking’ der machten
o Grondslag van diverse regels in het bestuursrecht (diverse functies)
Bv. inrichting en organisatie bestuurlijke rechtscolleges, …
B. Rechtstaat-beginsel of ‘rule of law’
= kiem voor het ontstaan van het bestuursrecht als zelfstandige rechtstak
o Over de precieze betekenis bestaat er heel wat discussie
De staat is onderworpen aan het recht, ook de overheid is gebonden aan het recht (staat niet boven het
recht)
o Dat recht is de grondwet, andere wetten, alg rechtsbeginselen + tal van andere normeringen
Bestuur beschikt over bepaalde dwingende bevoegdheden tav de burgers
o Uit zich in tal van regels, beginselen en leerstukken
Voorbeelden:
Legaliteitsbeginselredelijkheidsbeginsel
Motiveringsbeginsel
Curatieve rechtsbescherming van de burger
…
o Een belangrijke eis die voortvloeit uit het rechtstaat-beginsel is die van de rechtszekerheid en de
kenbaarheid voor de burgers
Burgers moeten weten welke rechten of waarborgen zij kunnen afdwingen tav het bestuur
Het bestuurlijk optreden moet ook zelf waarborgen bieden van rechtszekerheid
C. Democratiebeginsel
= Burgers hebben in zekere mate zelf zeggenschap over de uitoefening van het staatsgezag
Democratie kent echter veel gezichten
o Representatieve democratie
= de meest voor de hand liggende realisatie
Bv. legaliteitsbeginsel, politieke verantwoordelijkheid van de regering en ministers
o Directe democratie
Bv. provincies en gemeenten kunnen volksraadplegingen organiseren
o Participatieve democratie
Bv. (groeiende) vormen van inspraak en participatie van burgers
o Respect voor fundamentele rechten, ook door het bestuur = essentieel kenmerk van een
democratische samenleving
Beginselen van ‘good governance’
̶ Rekenschapsbeginsel
̶ Over de uitoefening van bestuurlijke bevoegdheden moet verantwoording w afgelegd
̶ Niet homogeen: diverse fora spelen hier een rol en hanteren wegens hun diverse rollen vaak
verschillende criteria om het bestuurlijk optreden te beoordelen
, ̶ ‘juridische rekenschapsplicht’ vh bestuur = verantwoording die het bestuur moet afleggen voor de
rechter
̶ Effectiviteitsbeginsel
̶ Bestuur moet kunnen slagen in een ideale wereld om zijn doelstellingen te realiseren -> bestuur
moet kunnen draaien in moeilijkere omstandigheden
̶ Steeds gericht op het realiseren van het algemeen belang
̶ Participatiebeginsel
̶ Hangt nauw samen met democratiebeginsel
̶ Burgers kunnen op consequente wijze worden betrokken in het bestuur -> meer gedragen beleid
̶ Participatie = verschijningsvorm van democratie als publieke waarde
̶ Transparantiebeginsel
̶ De burger moet bestuur kunnen controleren -> meer open overheid
̶ Moet burger toelaten werk van bestuur te observeren en te beoordelen, maar die ook actief
communiceren
̶ Streefdoel: transparant bestuur
̶ Bv. principe van openbaarheid van bestuur: bestuur moet bepaalde zaken openbaar gaan maken
̶ Bv. formele motivering van bestuurshandelingen
̶ Integriteitbeginsel
̶ Bestuur gaat uitsluitend in het algemeen belang handelen -> op onbevooroordeelde wijze en zonder
belangenvermenging handelen
̶ Mogen zich niet schuldig maken aan omkoping
̶ Bv. onpartijdigheidbeginsel
Formele bronnen van het bestuursrecht
Internationaal en supranationaal recht
Bv. recht op eerlijk proces, bescherming eigendomsrecht, overheidsopdrachtenrecht, vreemdelingenrecht,…
Het internationale en het supranationale recht met directe werking heeft voorrang op het nationale recht
o = een belangrijke bron van recht, maar ook bestuursrecht
Bestuursrecht kleurt meer en meer Europees (cf. supra)
Grondwet
Zeer belangrijke rechtsbron!
= de basiswet die de fund regels bevat betreffende de organisatie en de werking van de openbare
gezagsinstanties en hun verhouding tot de rechtsonderhorigen
o De grondwet kan enkel w gewijzigd na het volgen van een strakke, in de grondwet zelf uitgewerkte
procedure
O.a.:
̶ Aantal fundamentele rechten van de burger t.a.v. de overheid (bv. gelijkheidsbeginsel, openbaarheid
van bestuur, …)
̶ Toegewezen aard uitvoerende macht
̶ Aspecten van de curatieve rechtsbescherming van de burger tegen de overheid (bv. verankering RvS,
rechtsmachtverdeling, …)
̶ Territoriale decentralisatie (gemeenten en provincies)
̶ …
Bijzondere (meerderheids)wetten
Vooral belangrijk: BWHI
o Die bepaalt oa de organisatie en werking van deelstatelijke regeringen en hun administraties
Wetten, decreten en ordonnanties
, o Bestuursrecht = amalgaam van diverse wetskrachtige (en andere) normen (‘lappendeken’)
à Geen ‘algemene wet/decreet bestuursrecht’
o Voorbeelden:
Overheidsopdrachtenwet
Wet uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen
Decreet over lokaal bestuur
Bestuursdecreet
…
Beginselen van behoorlijk bestuur (en behoorlijk burgerschap)
o Categorie van algemene rechtsbeginselen
o = normen die door een rechter worden afgeleid uit principes die aan de gehele rechtsorde ten
grondslag liggen
à Wanneer zij het handelen van het bestuur normeren: beginselen van behoorlijk bestuur
à Soms ook opgenomen in regelgeving, maar ook dan behouden zij hun karakter van ‘beginsel’
à Soms gaat het om ongeschreven beginselen die worden geformuleerd door de rechter, bij
afwezigheid van regeldgeving of bij tegenstrijdigheid in de regelgeving
à Omgekeerd, ook steeds meer beginselen ten aanzien van de burger: beginselen van behoorlijk burgerschap
à W aanvankelijk vooral ontwikkeld e, toegepast door de RvS, maar vonden later ook ingang bij de
burgerlijke rechter
Reglementen en (individuele) besluiten
o Reglementen (of verordeningen)
o = besluiten met reglementaire of verordenende draagwijdte
o = besluiten van de uitvoerende macht
hebben een algemene strekking en formuleren abstracte rechtsregel
van toepassing op een onbepaald aantal gevallen
o Wetgeving in de materiële zin van het woord (NIET in de formele zin)
Ze zijn even bindend alse en wet in de formele zin van het woord
o Te onderscheiden van besluiten met individuele draagwijdte (individuele besluiten)
o Toelaatbaarheid verordenende bevoegdheid voor bestuur?
̶ Gw. en BWHI: gaan uit van een eenheid van verordenende bevoegdheid (cf. art. 108 Gw.)
̶ Alleen de koning en de deelregeringen zijn bevoegd om verorderend op te treden
̶ Praktijk: fragmentering verordenende bevoegdheid
̶ Ook ministers, staatssecretarissen en verzelfstandigde overheidsinstellingen
̶ Voor sommige besluiten is zelf het initiatief vereist van paritaire organen of
beroepsgroeperingen, zodat de rol van de koning beperkt blijft tot het algemeen verbindend
verklaren ervan
̶ De Gw. verleent ook een reglementerende bevoegdheid aan de provincies en gemeenten
o Verschillende soorten besluiten door verschillende bestuursorganen
̶ Koninklijke besluiten
̶ Ministeriële besluiten (of staatssecretarissen)
̶ Besluiten van de gemeenschaps- of gewestregeringen
̶ Besluiten van de territoriaal gedecentraliseerde besturen
̶ Besluiten van verzelfstandigde besturen/openbare instellingen
al deze besluiten zijn eenzijdige bestuurlijke rechtshandelingen, die kunnen w bestreden bij de RvS en
waarop art 159 Gw. van toepassing is
