1. Introductie
Hoe betrek je ouders bij een klinische behandeling? –
Kenniscentrum KJP (2022)
Naast de psychische problemen van de jongere zijn er vaak gezinsproblemen en
staan relaties onder druk. Door het gezin te betrekken voorkom je dat deze
blijven bestaan na terugkeer naar huis. Bewustzijn bij professionals is een eerste
stap, omdat behandelaren vaak vooral op de jongere focussen. De
systeemtherapeut speelt hierin een belangrijke rol. Gezamenlijke reflectie op
casuïstiek in het team is essentieel.
Parental Involvement in Adolescent Psychological
Interventions - Pine et. al (2024)
Adolescentie gaat gepaard met grote biologische en psychosociale
veranderingen en brengt een hoger risico op het ontwikkelen van
psychopathologie met zich mee. Ouderlijke warmte en autoritatief
opvoeden kunnen dit risico verminderen, ook al zoeken adolescenten meer
autonomie en steunen zij vaker op peers. In een therapeutische context is het
een uitdaging om de balans te vinden tussen de behoefte aan onafhankelijkheid
van adolescenten en de invloed en wettelijke verantwoordelijkheid van ouders.
Therapeuten moeten navigeren tussen zowel de ouderlijke werkalliantie als de
therapeutische alliantie met de adolescent, terwijl in meer dan 75% van de
ouder–kind–therapeut triaden onenigheid bestaat over de focus van de
behandeling.
Het onderzoek vond dat ouderbetrokkenheid in interventies een klein
maar significant voordeel had ten opzichte van interventies alleen met
adolescenten voor het verminderen van externaliserende problemen en hun
frequentie, maar geen voordeel liet zien voor internaliserende problemen of
andere diagnostische uitkomsten.
Transdiagnostische psychiatrie: concept in ontwikkeling
- Amelsvoort et. al (2018)
De traditionele manier van kijken naar psychopathologie, waarbij klachten in
losse stoorniscategorieën worden geplaatst, verschuift steeds meer naar een
dimensionele en transdiagnostische benadering. Hierbij wordt gekeken
naar gemeenschappelijke factoren die bij meerdere stoornissen een rol spelen.
Zo beïnvloeden temperament en hechting al vanaf jonge leeftijd de
ontwikkeling van psychopathologie. Ook in de hersenen zijn kwetsbaarheden
vaak niet stoornisspecifiek: afwijkende hersenconnectiviteit kan bijvoorbeeld
een transdiagnostische risicofactor zijn.
Symptoomprofielen ontstaan uit een combinatie van functies en disfuncties,
samen met de mate van weerbaarheid op andere gebieden. Traditioneel krijgen
,deze profielen een categorische diagnose, maar het idee is dat
transdiagnostische functiedomeinen beter aansluiten bij hersennetwerken,
neurotransmitters en genen, al blijkt dit in de praktijk lastig te onderzoeken.
Qua behandeling laten transdiagnostische interventies minstens even
goede, en soms zelfs betere resultaten zien dan stoornisspecifieke
behandelingen.
Transdiagnostisch werken, een nieuwe trend: kan of
moet het protocollair? – Braet & Wante (2019)
Kinderen en adolescenten met psychologische problemen hebben vaak complexe
klachten die niet goed passen bij één enkele stoornis. Transdiagnostische
protocollen richten zich op de onderliggende mechanismen van deze complexe
klachten en zijn daardoor breed inzetbaar. Ze sluiten aan bij de Research
Domain Criteria-trend, waarbij nadruk ligt op processen die de ontwikkeling
van problemen verklaren en een meer dimensionele kijk op klachten mogelijk
maken. Hierdoor kunnen ook subklinische, comorbide of vage klachten effectief
worden aangepakt, en is er meer flexibiliteit wanneer de focus van de
behandeling tijdens therapie verandert. Verder worden transdiagnostische
protocollen ook ingezet om de care as usual te versterken.
Transdiagnostisch werken biedt meer flexibiliteit, maar vereist nog steeds een
gestandaardiseerd protocol, goed getrainde therapeuten en brede kennis van
psychologische processen.
Cognitieve gedragstherapie – NJI (2013)
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een effectieve behandelmethode voor
diverse psychische problemen bij kinderen, jongeren en volwassenen. Het richt
zich op het opsporen en corrigeren van disfunctionele gedachten die
leiden tot emotionele klachten en problematisch gedrag. CGT wordt
meestal toegepast bij 8- tot 18-jarigen en duurt drie maanden tot een jaar. De
nadruk ligt op de wisselwerking tussen cognities, gevoelens en gedrag.
CGT vraagt motivatie en bereidheid van cliënten om kritisch te reflecteren op
hun eigen gedachten en deze onder woorden te brengen. Omdat dit cognitieve
vaardigheden vereist die zich geleidelijk en verschillend ontwikkelen, moeten
therapeuten rekening houden met verschillen tussen kinderen. Bij jongere
kinderen (5–8 jaar) zijn de effecten van CGT kleiner dan bij oudere kinderen en
adolescenten.
Fasen in CGT:
1. Problemen in kaart brengen, uitleg geven aan cliënt
2. Lastige gedachen opsporen, kritisch onderzoeken, ombuigen als ze niet
waar zijn, actieplan opstellen om ermee te leren leven als ze waar zijn.
3. Nieuwe gedachten oefenen via gedragsexperimenten in het dagelijks
leven.
,De rol van de therapeut verandert daarbij geleidelijk van luisterende psycholoog,
naar leraar en uiteindelijk naar coach die het toepassen van vaardigheden
begeleidt.
Veelgebruikte technieken binnen CGT:
Cognitieve herstructurering: opsporen en uitdagen van disfunctionele
gedachten en deze vervangen door helpende gedachten.
Exposure: onder begeleiding blootstellen van de cliënt aan situaties die
negatieve emoties oproepen.
Zelfinstructietraining en hardop-denken methode: cliënten leren hun
gedrag te sturen via zelfinstructies, aangeleerd door hardop-denken met
vaste zinnen.
Probleemoplossend denken: denkstrategie in vier stappen: 1) probleem
omschrijven, 2) alternatieve oplossingen bedenken en afwegen, 3) plan
uitvoeren en monitoren, 4) evalueren.
Zelfcontrole: via zelfobservatie (bijv. dagboek), doelen stellen,
zelfevaluatie en zelfbeloning.
Psycho-educatie: cliënt (en eventueel ouders) krijgt informatie, steun en
advies.
Nazorg: bespreken van moeilijke situaties en versterken van geleerde
vaardigheden om terugval te voorkomen.
Hoorcollege 1
Een classificatie volgens de DSM-5 leidt tot gemeenschappelijke taal, ontstaat
door een link tussen theorie, onderzoek, en praktijk, is evidence based, en is
handig voor protocollair werken.
Soorten behandelingen/stromingen:
Gedragstherapie
Cognitieve (gedrags)therapie
Cliëntgerichte en oplossingsgerichte therapie
Psychoanalyse
Systeemtherapie
Een behandelsoort past bij een stroming en heeft verschillende technieken,
bv. CGT, EMDR etc. Een interventie is een programma uitgewerkt vanuit een
bepaalde stroming, bv. D+D=D.
Een behandelprotocol is een gedetailleerde uitwerking van een interventie
(voor wie, hoe), waar een stroming/behandelsoort onder zit. Effectieve
protocollaire behandelingen staan in de NJI databank.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) behandelsoort, stroming
, Theoretisch principe: beïnvloeden van gedrag en gevoelens via
gedachten
Veelgebruikte behandeltechnieken: cognitieve herstructurering,
exposure en experimenten, zelfinstructietraining en hardop denken,
probleemoplossend denken, zelfcontrole, psycho-educatie, terugval
preventie
Specifieke interventies die protocollair én evidence based zijn:
o Angst: D+D = D, fun friends
o Depressie: Pak aan
o Dwang: bedwing je dwang
Moderator: voor wie of wanneer werkt de interventie beter? Verandert richting
of sterkte van het effect/verband. Bv. leeftijd, ernst klachten, opleidingsniveau
etc.
Mediatie: via welk mechanisme heeft een interventie effect? Laat zien hoe de
verandering in problemen tot stand komt. Bv. interventie meer sensitiviteit
minder gedragsproblemen.
Etiologie: leer van de oorzaken. Factoren die een rol spelen bij ontstaan en in
stand houden. Wat heeft het systeem nodig? Systeem is veranderbaar.
<12 jaar worden ouders meestal altijd betrokken. Observeer kind en ouder en
verwoord wat je ziet.
In de adolescentie is de ouderbetrokkenheid vaak lastiger vanwege grote
lichamelijke, emotionele en sociale veranderingen, en groeiende autonomie en
onafhankelijkheid. Ouderbetrokkenheid bij behandeling heeft sterker
effect op psychopathologie dan behandeling van alleen adolescenten. Lijkt
vooral belangrijk voor externaliserende problemen.
Bestudeer wat de beperkingen van een design van meta-analyses zijn: waar
hangt het resultaat vanaf (nuance)? Komt terug in casus bij behandeladvies.
Er zijn mogelijke verschillen (of juist niet) in problemen en behandeling tussen
seksen, bv. in prevalentie, uitingsvorming, onderrichtende mechanismen,
behandeleffectiviteit of rol van gezinsvorm bij etiologie en behandeling. Dat kan
leiden tot onjuiste diagnoses of bejegening van het probleem.
Transdiagnostisch werken betekent dat je gemeenschappelijke factoren als
verklaring zoekt (wat onder de ijsberg zit). Je werkt dimensioneel, diagnose
overstijgend, en cliëntspecifiek. Voorbeelden van transdiagnostische factoren zijn
cognitieve processen (bv. executieve functies), emotionele processen (bv.
trauma) en gedragsmatige processen (bv. assertiviteit).
Hoe betrek je ouders bij een klinische behandeling? –
Kenniscentrum KJP (2022)
Naast de psychische problemen van de jongere zijn er vaak gezinsproblemen en
staan relaties onder druk. Door het gezin te betrekken voorkom je dat deze
blijven bestaan na terugkeer naar huis. Bewustzijn bij professionals is een eerste
stap, omdat behandelaren vaak vooral op de jongere focussen. De
systeemtherapeut speelt hierin een belangrijke rol. Gezamenlijke reflectie op
casuïstiek in het team is essentieel.
Parental Involvement in Adolescent Psychological
Interventions - Pine et. al (2024)
Adolescentie gaat gepaard met grote biologische en psychosociale
veranderingen en brengt een hoger risico op het ontwikkelen van
psychopathologie met zich mee. Ouderlijke warmte en autoritatief
opvoeden kunnen dit risico verminderen, ook al zoeken adolescenten meer
autonomie en steunen zij vaker op peers. In een therapeutische context is het
een uitdaging om de balans te vinden tussen de behoefte aan onafhankelijkheid
van adolescenten en de invloed en wettelijke verantwoordelijkheid van ouders.
Therapeuten moeten navigeren tussen zowel de ouderlijke werkalliantie als de
therapeutische alliantie met de adolescent, terwijl in meer dan 75% van de
ouder–kind–therapeut triaden onenigheid bestaat over de focus van de
behandeling.
Het onderzoek vond dat ouderbetrokkenheid in interventies een klein
maar significant voordeel had ten opzichte van interventies alleen met
adolescenten voor het verminderen van externaliserende problemen en hun
frequentie, maar geen voordeel liet zien voor internaliserende problemen of
andere diagnostische uitkomsten.
Transdiagnostische psychiatrie: concept in ontwikkeling
- Amelsvoort et. al (2018)
De traditionele manier van kijken naar psychopathologie, waarbij klachten in
losse stoorniscategorieën worden geplaatst, verschuift steeds meer naar een
dimensionele en transdiagnostische benadering. Hierbij wordt gekeken
naar gemeenschappelijke factoren die bij meerdere stoornissen een rol spelen.
Zo beïnvloeden temperament en hechting al vanaf jonge leeftijd de
ontwikkeling van psychopathologie. Ook in de hersenen zijn kwetsbaarheden
vaak niet stoornisspecifiek: afwijkende hersenconnectiviteit kan bijvoorbeeld
een transdiagnostische risicofactor zijn.
Symptoomprofielen ontstaan uit een combinatie van functies en disfuncties,
samen met de mate van weerbaarheid op andere gebieden. Traditioneel krijgen
,deze profielen een categorische diagnose, maar het idee is dat
transdiagnostische functiedomeinen beter aansluiten bij hersennetwerken,
neurotransmitters en genen, al blijkt dit in de praktijk lastig te onderzoeken.
Qua behandeling laten transdiagnostische interventies minstens even
goede, en soms zelfs betere resultaten zien dan stoornisspecifieke
behandelingen.
Transdiagnostisch werken, een nieuwe trend: kan of
moet het protocollair? – Braet & Wante (2019)
Kinderen en adolescenten met psychologische problemen hebben vaak complexe
klachten die niet goed passen bij één enkele stoornis. Transdiagnostische
protocollen richten zich op de onderliggende mechanismen van deze complexe
klachten en zijn daardoor breed inzetbaar. Ze sluiten aan bij de Research
Domain Criteria-trend, waarbij nadruk ligt op processen die de ontwikkeling
van problemen verklaren en een meer dimensionele kijk op klachten mogelijk
maken. Hierdoor kunnen ook subklinische, comorbide of vage klachten effectief
worden aangepakt, en is er meer flexibiliteit wanneer de focus van de
behandeling tijdens therapie verandert. Verder worden transdiagnostische
protocollen ook ingezet om de care as usual te versterken.
Transdiagnostisch werken biedt meer flexibiliteit, maar vereist nog steeds een
gestandaardiseerd protocol, goed getrainde therapeuten en brede kennis van
psychologische processen.
Cognitieve gedragstherapie – NJI (2013)
Cognitieve gedragstherapie (CGT) is een effectieve behandelmethode voor
diverse psychische problemen bij kinderen, jongeren en volwassenen. Het richt
zich op het opsporen en corrigeren van disfunctionele gedachten die
leiden tot emotionele klachten en problematisch gedrag. CGT wordt
meestal toegepast bij 8- tot 18-jarigen en duurt drie maanden tot een jaar. De
nadruk ligt op de wisselwerking tussen cognities, gevoelens en gedrag.
CGT vraagt motivatie en bereidheid van cliënten om kritisch te reflecteren op
hun eigen gedachten en deze onder woorden te brengen. Omdat dit cognitieve
vaardigheden vereist die zich geleidelijk en verschillend ontwikkelen, moeten
therapeuten rekening houden met verschillen tussen kinderen. Bij jongere
kinderen (5–8 jaar) zijn de effecten van CGT kleiner dan bij oudere kinderen en
adolescenten.
Fasen in CGT:
1. Problemen in kaart brengen, uitleg geven aan cliënt
2. Lastige gedachen opsporen, kritisch onderzoeken, ombuigen als ze niet
waar zijn, actieplan opstellen om ermee te leren leven als ze waar zijn.
3. Nieuwe gedachten oefenen via gedragsexperimenten in het dagelijks
leven.
,De rol van de therapeut verandert daarbij geleidelijk van luisterende psycholoog,
naar leraar en uiteindelijk naar coach die het toepassen van vaardigheden
begeleidt.
Veelgebruikte technieken binnen CGT:
Cognitieve herstructurering: opsporen en uitdagen van disfunctionele
gedachten en deze vervangen door helpende gedachten.
Exposure: onder begeleiding blootstellen van de cliënt aan situaties die
negatieve emoties oproepen.
Zelfinstructietraining en hardop-denken methode: cliënten leren hun
gedrag te sturen via zelfinstructies, aangeleerd door hardop-denken met
vaste zinnen.
Probleemoplossend denken: denkstrategie in vier stappen: 1) probleem
omschrijven, 2) alternatieve oplossingen bedenken en afwegen, 3) plan
uitvoeren en monitoren, 4) evalueren.
Zelfcontrole: via zelfobservatie (bijv. dagboek), doelen stellen,
zelfevaluatie en zelfbeloning.
Psycho-educatie: cliënt (en eventueel ouders) krijgt informatie, steun en
advies.
Nazorg: bespreken van moeilijke situaties en versterken van geleerde
vaardigheden om terugval te voorkomen.
Hoorcollege 1
Een classificatie volgens de DSM-5 leidt tot gemeenschappelijke taal, ontstaat
door een link tussen theorie, onderzoek, en praktijk, is evidence based, en is
handig voor protocollair werken.
Soorten behandelingen/stromingen:
Gedragstherapie
Cognitieve (gedrags)therapie
Cliëntgerichte en oplossingsgerichte therapie
Psychoanalyse
Systeemtherapie
Een behandelsoort past bij een stroming en heeft verschillende technieken,
bv. CGT, EMDR etc. Een interventie is een programma uitgewerkt vanuit een
bepaalde stroming, bv. D+D=D.
Een behandelprotocol is een gedetailleerde uitwerking van een interventie
(voor wie, hoe), waar een stroming/behandelsoort onder zit. Effectieve
protocollaire behandelingen staan in de NJI databank.
Cognitieve gedragstherapie (CGT) behandelsoort, stroming
, Theoretisch principe: beïnvloeden van gedrag en gevoelens via
gedachten
Veelgebruikte behandeltechnieken: cognitieve herstructurering,
exposure en experimenten, zelfinstructietraining en hardop denken,
probleemoplossend denken, zelfcontrole, psycho-educatie, terugval
preventie
Specifieke interventies die protocollair én evidence based zijn:
o Angst: D+D = D, fun friends
o Depressie: Pak aan
o Dwang: bedwing je dwang
Moderator: voor wie of wanneer werkt de interventie beter? Verandert richting
of sterkte van het effect/verband. Bv. leeftijd, ernst klachten, opleidingsniveau
etc.
Mediatie: via welk mechanisme heeft een interventie effect? Laat zien hoe de
verandering in problemen tot stand komt. Bv. interventie meer sensitiviteit
minder gedragsproblemen.
Etiologie: leer van de oorzaken. Factoren die een rol spelen bij ontstaan en in
stand houden. Wat heeft het systeem nodig? Systeem is veranderbaar.
<12 jaar worden ouders meestal altijd betrokken. Observeer kind en ouder en
verwoord wat je ziet.
In de adolescentie is de ouderbetrokkenheid vaak lastiger vanwege grote
lichamelijke, emotionele en sociale veranderingen, en groeiende autonomie en
onafhankelijkheid. Ouderbetrokkenheid bij behandeling heeft sterker
effect op psychopathologie dan behandeling van alleen adolescenten. Lijkt
vooral belangrijk voor externaliserende problemen.
Bestudeer wat de beperkingen van een design van meta-analyses zijn: waar
hangt het resultaat vanaf (nuance)? Komt terug in casus bij behandeladvies.
Er zijn mogelijke verschillen (of juist niet) in problemen en behandeling tussen
seksen, bv. in prevalentie, uitingsvorming, onderrichtende mechanismen,
behandeleffectiviteit of rol van gezinsvorm bij etiologie en behandeling. Dat kan
leiden tot onjuiste diagnoses of bejegening van het probleem.
Transdiagnostisch werken betekent dat je gemeenschappelijke factoren als
verklaring zoekt (wat onder de ijsberg zit). Je werkt dimensioneel, diagnose
overstijgend, en cliëntspecifiek. Voorbeelden van transdiagnostische factoren zijn
cognitieve processen (bv. executieve functies), emotionele processen (bv.
trauma) en gedragsmatige processen (bv. assertiviteit).
