Samenvatting artikel “Gezondheidsbevordering en
zelfmanagement door paramedici”
1. Gezondheid: een veranderend begrip
Traditioneel werd gezondheid gedefinieerd als de afwezigheid van ziekte, maar deze
benadering is te beperkt. Tegenwoordig kijken we breder naar gezondheid als een
dynamisch concept, waarbij functioneren, kwaliteit van leven en eigen regie
belangrijk zijn.
De WHO-definitie uit 1948: “Gezondheid is een toestand van volledig fysiek,
geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.”
Deze is aangevuld met het concept positieve gezondheid van Machteld Huber: “Het
vermogen om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan, en
zoveel mogelijk eigen regie te voeren.”
1.1 De zes visies op gezondheid
1. Medische visie
Gezondheid = afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken.
Gericht op diagnose en behandeling.
Sterk biomedisch gericht.
Veel gebruikt in klassieke geneeskunde.
Bestond sinds de ontdekking van micro-organismen als oorzaak van ziekte.
Schiet tekort bij bvb kanker
Voorbeeld: Een patiënt wordt als gezond beschouwd als er geen meetbare
ziekte aanwezig is.
2. Biologische visie
Gezondheid = als alle organen optimaal functioneren.
Focus op het goed functioneren van het lichaam als systeem.
Gaat uit van homeostase (evenwicht in het lichaam).
Voorbeeld: Als iemand goede bloeddruk, hartslag en bloedwaarden heeft,
wordt diegene gezond genoemd.
3. Psychologische visie
Gezondheid = het vermogen tot zelfontplooiing en zelfregulatie, zich geestelijk
optimaal voelen.
Focus op het mentale functioneren, veerkracht en welbevinden.
Gaat uit van de subjectieve beleving van gezondheid.
= individuele benadering van gezondheid
Voorbeeld: Iemand met een chronische ziekte, die zich mentaal sterk voelt en
zijn leven goed regisseert, kan toch als gezond worden gezien.
4. Sociale visie
1
, Gezondheid = meedoen in de samenleving.
Gezondheid hangt af van de sociale rollen die iemand kan vervullen (bijv.
werken, relaties onderhouden).
Focus op maatschappelijke participatie en functioneren.
Dit kan getoetst worden door te vragen naar iemands sociale leven.
Voorbeeld: Iemand met beperkingen die toch kan werken en sociale
contacten onderhoudt, wordt als gezond beschouwd.
Verklaring van ALMA-ATA: In Alma-Ata staat dat gezondheid ook afhankelijk is
van zaken als onderwijs, huisvesting, schoon water, voeding, inkomen en
participatie van de gemeenschap.
5. Humane multicausale visie
Gezondheid is een toestand van welzijn op lichamelijk, geestelijk en sociaal
vlak.
Gebaseerd op de WHO-definitie (1948).
Houdt rekening met meerdere oorzaken van ziekte en gezondheid: genetisch,
psychisch, sociaal, ecologisch.
Holistisch karakter: mens wordt gezien als geheel, niet alleen als lichaam.
Kritiek: welbevinden is individueel bepaald en afhankelijk van iemands
waarden en normen. Dit biedt paramedici geen duidelijk criterium om mensen
gezond of ongezond in te delen.
Voorbeeld: Iemand met rugpijn wordt niet alleen lichamelijk onderzocht, maar
er wordt ook gekeken naar stress, thuissituatie en werkbelasting.
Belangrijk: Deze visie vormt een brug tussen de traditionele en modernere
opvattingen over gezondheid.
5 aandachtsgebieden voor gezondheidsbevordering en health promotion:
1. Ontwikkelen gezondheidsbeleid
2. Ontwikkelen fysieke en maatschappelijke omgeving die gezondheid bevordert
3. Versterken community action (actie vanuit bevolking)
4. Gezondheidsvaardigheden mensen versterken
5. Heroriëntatie op gezondheidsvoorzieningen
6. Dynamische visie
Gezondheid = aanpassingsvermogen: hoe goed iemand zich kan aanpassen
aan fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.
Sluit aan bij het idee van positieve gezondheid.
Legt de nadruk op eigen regie en veerkracht.
Voorbeeld: Een persoon met een chronische aandoening die goed leert
omgaan met zijn beperkingen, is gezond binnen deze visie.
2
,1.2 ICF en ICD
ICF: International Classification of Functioning, Disability and Health.
De ICF is een classificatiesysteem van de WHO dat gebruikt wordt om de
gezondheidstoestand en het functioneren van mensen in kaart te brengen. Het kijkt
verder dan ziekte alleen, en richt zich op hoe iemand functioneert in het dagelijks
leven.
Belangrijkste kenmerken van ICF:
Holistisch model – kijkt naar de mens als geheel, niet alleen naar medische
diagnose.
Positieve insteek – legt de nadruk op wat iemand wél kan, ondanks
beperkingen.
Bio-psycho-sociaal model – gezondheid is een samenspel van biologische,
psychologische en sociale factoren.
ICF bestaat uit 3 niveaus:
Functies en anatomische eigenschappen – fysiologische functies van
lichaamssystemen (zoals spierkracht, ademhaling).
Activiteiten – wat iemand kan doen (bijv. lopen, eten, aankleden).
Participatie – deelname aan het maatschappelijke leven (werken, sociale
contacten).
Deze worden beïnvloed door:
Persoonlijke factoren – leeftijd, copingstijl, motivatie.
Externe factoren – woonomgeving, sociale steun, toegankelijkheid zorg.
Voorbeeld: Een patiënt met COPD (ziekte) kan beperkt zijn in zijn longfunctie
(functie), moeite hebben met traplopen (activiteit), maar wel dagelijks sociale
contacten onderhouden (participatie).
ICD: International Classification of Diseases
De ICD is ook van de WHO en wordt gebruikt voor het classificeren van ziekten en
aandoeningen. Het is een medisch diagnostisch systeem, in tegenstelling tot de ICF
die functioneringsgericht is.
Belangrijkste kenmerken van ICD:
Richt zich op ziekten en sterfteoorzaken.
Wordt gebruikt in medische dossiers, voor registratie, statistieken en
financiering.
Hanteert codes voor elke aandoening (bijv. J45 voor astma).
Voorbeeld: De diagnose "diabetes type 2" krijgt een specifieke code in de ICD (E11),
die in het medisch dossier wordt opgenomen.
3
, 🔄 ICF versus ICD – wat is het verschil?
Kenmerk ICF ICD
Focus Functioneren & participatie Ziekten & diagnoses
Benadering Holistisch, bio-psycho-sociaal Biomedisch
Paramedici, revalidatie, Artsen, administratie,
Gebruik
zorgplanning verzekeringen
Voorbeeld Moeite met traplopen na operatie Code voor "gebroken been"
1.3 Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
Gezondheidsindicatoren: objectiveerbare en meetbare grootheden van gezondheid
en ziekte. Ze geven aan welke gezondheidsproblemen veelvuldig voorkomen. Ook
geven ze weer welke gezondheidsproblemen leiden tot een hoge sterfte.
Kortom: a.d.h.v. gezondheidsindicatoren kun je gezondheid inzichtelijk maken.
1.4 Epidemiologie
Epidemiologie: het vakgebied dat zich bezighoudt met het inzichtelijk maken van de
gezondheidstoestand van de bevolking.
Het biedt inzicht in de wijze waarop ziekte- en sterftepatronen verdeeld zijn over de
bevolking.
Richt zich vooral op het voorkomen van gezondheidsproblemen en op de
samenhang tussen gezondheidsproblemen en het voorkomen van aan het
gezondheidsprobleem gerelateerde verschijnselen.
- Etiologische factoren: de oorzaken of factoren die bijdragen aan het ontstaan
of de ontwikkeling van een ziekte, aandoening of probleem. Het is de studie
van deze oorzaken, ofwel de leer der oorzaken. Etiologische factoren kunnen
zowel biologisch, genetisch, omgevingsgebonden als levensstijl gerelateerd
zijn.
Voorbeeld: erfelijke aanleg voor hoge bloeddruk.
- Prognostische factoren: maken dat een al aanwezig gezondheidsprobleem
verergert of stopt.
Voorbeeld: roken terwijl je COPD hebt. Als je stopt met roken verminderen de COPD
klachten. Ook milieu invloeden kunnen een factor zijn, zoals de uitstoot van
industrieën op het ontstaan of verergeren van longproblemen.
- Diagnostische factoren: maken duidelijk of er sprake is van een bepaald
gezondheidsprobleem.
Voorbeeld: verandering in moedervlekken die kan duiden op huidkanker. Of
aanwezigheid van afwijkende lichaamscellen in baarmoederhals.
Epidemiologisch onderzoek
4
zelfmanagement door paramedici”
1. Gezondheid: een veranderend begrip
Traditioneel werd gezondheid gedefinieerd als de afwezigheid van ziekte, maar deze
benadering is te beperkt. Tegenwoordig kijken we breder naar gezondheid als een
dynamisch concept, waarbij functioneren, kwaliteit van leven en eigen regie
belangrijk zijn.
De WHO-definitie uit 1948: “Gezondheid is een toestand van volledig fysiek,
geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebrek.”
Deze is aangevuld met het concept positieve gezondheid van Machteld Huber: “Het
vermogen om met fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan, en
zoveel mogelijk eigen regie te voeren.”
1.1 De zes visies op gezondheid
1. Medische visie
Gezondheid = afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken.
Gericht op diagnose en behandeling.
Sterk biomedisch gericht.
Veel gebruikt in klassieke geneeskunde.
Bestond sinds de ontdekking van micro-organismen als oorzaak van ziekte.
Schiet tekort bij bvb kanker
Voorbeeld: Een patiënt wordt als gezond beschouwd als er geen meetbare
ziekte aanwezig is.
2. Biologische visie
Gezondheid = als alle organen optimaal functioneren.
Focus op het goed functioneren van het lichaam als systeem.
Gaat uit van homeostase (evenwicht in het lichaam).
Voorbeeld: Als iemand goede bloeddruk, hartslag en bloedwaarden heeft,
wordt diegene gezond genoemd.
3. Psychologische visie
Gezondheid = het vermogen tot zelfontplooiing en zelfregulatie, zich geestelijk
optimaal voelen.
Focus op het mentale functioneren, veerkracht en welbevinden.
Gaat uit van de subjectieve beleving van gezondheid.
= individuele benadering van gezondheid
Voorbeeld: Iemand met een chronische ziekte, die zich mentaal sterk voelt en
zijn leven goed regisseert, kan toch als gezond worden gezien.
4. Sociale visie
1
, Gezondheid = meedoen in de samenleving.
Gezondheid hangt af van de sociale rollen die iemand kan vervullen (bijv.
werken, relaties onderhouden).
Focus op maatschappelijke participatie en functioneren.
Dit kan getoetst worden door te vragen naar iemands sociale leven.
Voorbeeld: Iemand met beperkingen die toch kan werken en sociale
contacten onderhoudt, wordt als gezond beschouwd.
Verklaring van ALMA-ATA: In Alma-Ata staat dat gezondheid ook afhankelijk is
van zaken als onderwijs, huisvesting, schoon water, voeding, inkomen en
participatie van de gemeenschap.
5. Humane multicausale visie
Gezondheid is een toestand van welzijn op lichamelijk, geestelijk en sociaal
vlak.
Gebaseerd op de WHO-definitie (1948).
Houdt rekening met meerdere oorzaken van ziekte en gezondheid: genetisch,
psychisch, sociaal, ecologisch.
Holistisch karakter: mens wordt gezien als geheel, niet alleen als lichaam.
Kritiek: welbevinden is individueel bepaald en afhankelijk van iemands
waarden en normen. Dit biedt paramedici geen duidelijk criterium om mensen
gezond of ongezond in te delen.
Voorbeeld: Iemand met rugpijn wordt niet alleen lichamelijk onderzocht, maar
er wordt ook gekeken naar stress, thuissituatie en werkbelasting.
Belangrijk: Deze visie vormt een brug tussen de traditionele en modernere
opvattingen over gezondheid.
5 aandachtsgebieden voor gezondheidsbevordering en health promotion:
1. Ontwikkelen gezondheidsbeleid
2. Ontwikkelen fysieke en maatschappelijke omgeving die gezondheid bevordert
3. Versterken community action (actie vanuit bevolking)
4. Gezondheidsvaardigheden mensen versterken
5. Heroriëntatie op gezondheidsvoorzieningen
6. Dynamische visie
Gezondheid = aanpassingsvermogen: hoe goed iemand zich kan aanpassen
aan fysieke, emotionele en sociale uitdagingen.
Sluit aan bij het idee van positieve gezondheid.
Legt de nadruk op eigen regie en veerkracht.
Voorbeeld: Een persoon met een chronische aandoening die goed leert
omgaan met zijn beperkingen, is gezond binnen deze visie.
2
,1.2 ICF en ICD
ICF: International Classification of Functioning, Disability and Health.
De ICF is een classificatiesysteem van de WHO dat gebruikt wordt om de
gezondheidstoestand en het functioneren van mensen in kaart te brengen. Het kijkt
verder dan ziekte alleen, en richt zich op hoe iemand functioneert in het dagelijks
leven.
Belangrijkste kenmerken van ICF:
Holistisch model – kijkt naar de mens als geheel, niet alleen naar medische
diagnose.
Positieve insteek – legt de nadruk op wat iemand wél kan, ondanks
beperkingen.
Bio-psycho-sociaal model – gezondheid is een samenspel van biologische,
psychologische en sociale factoren.
ICF bestaat uit 3 niveaus:
Functies en anatomische eigenschappen – fysiologische functies van
lichaamssystemen (zoals spierkracht, ademhaling).
Activiteiten – wat iemand kan doen (bijv. lopen, eten, aankleden).
Participatie – deelname aan het maatschappelijke leven (werken, sociale
contacten).
Deze worden beïnvloed door:
Persoonlijke factoren – leeftijd, copingstijl, motivatie.
Externe factoren – woonomgeving, sociale steun, toegankelijkheid zorg.
Voorbeeld: Een patiënt met COPD (ziekte) kan beperkt zijn in zijn longfunctie
(functie), moeite hebben met traplopen (activiteit), maar wel dagelijks sociale
contacten onderhouden (participatie).
ICD: International Classification of Diseases
De ICD is ook van de WHO en wordt gebruikt voor het classificeren van ziekten en
aandoeningen. Het is een medisch diagnostisch systeem, in tegenstelling tot de ICF
die functioneringsgericht is.
Belangrijkste kenmerken van ICD:
Richt zich op ziekten en sterfteoorzaken.
Wordt gebruikt in medische dossiers, voor registratie, statistieken en
financiering.
Hanteert codes voor elke aandoening (bijv. J45 voor astma).
Voorbeeld: De diagnose "diabetes type 2" krijgt een specifieke code in de ICD (E11),
die in het medisch dossier wordt opgenomen.
3
, 🔄 ICF versus ICD – wat is het verschil?
Kenmerk ICF ICD
Focus Functioneren & participatie Ziekten & diagnoses
Benadering Holistisch, bio-psycho-sociaal Biomedisch
Paramedici, revalidatie, Artsen, administratie,
Gebruik
zorgplanning verzekeringen
Voorbeeld Moeite met traplopen na operatie Code voor "gebroken been"
1.3 Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
Gezondheidsindicatoren: objectiveerbare en meetbare grootheden van gezondheid
en ziekte. Ze geven aan welke gezondheidsproblemen veelvuldig voorkomen. Ook
geven ze weer welke gezondheidsproblemen leiden tot een hoge sterfte.
Kortom: a.d.h.v. gezondheidsindicatoren kun je gezondheid inzichtelijk maken.
1.4 Epidemiologie
Epidemiologie: het vakgebied dat zich bezighoudt met het inzichtelijk maken van de
gezondheidstoestand van de bevolking.
Het biedt inzicht in de wijze waarop ziekte- en sterftepatronen verdeeld zijn over de
bevolking.
Richt zich vooral op het voorkomen van gezondheidsproblemen en op de
samenhang tussen gezondheidsproblemen en het voorkomen van aan het
gezondheidsprobleem gerelateerde verschijnselen.
- Etiologische factoren: de oorzaken of factoren die bijdragen aan het ontstaan
of de ontwikkeling van een ziekte, aandoening of probleem. Het is de studie
van deze oorzaken, ofwel de leer der oorzaken. Etiologische factoren kunnen
zowel biologisch, genetisch, omgevingsgebonden als levensstijl gerelateerd
zijn.
Voorbeeld: erfelijke aanleg voor hoge bloeddruk.
- Prognostische factoren: maken dat een al aanwezig gezondheidsprobleem
verergert of stopt.
Voorbeeld: roken terwijl je COPD hebt. Als je stopt met roken verminderen de COPD
klachten. Ook milieu invloeden kunnen een factor zijn, zoals de uitstoot van
industrieën op het ontstaan of verergeren van longproblemen.
- Diagnostische factoren: maken duidelijk of er sprake is van een bepaald
gezondheidsprobleem.
Voorbeeld: verandering in moedervlekken die kan duiden op huidkanker. Of
aanwezigheid van afwijkende lichaamscellen in baarmoederhals.
Epidemiologisch onderzoek
4
