Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
26/09
INLEIDING
ALGEMENE DOELSTELLINGEN EN INHOUD
Cursusmateriaal
• M. DAMBRE, Bijzondere overeenkomsten: de essentie, Brugge, die Keure, 2022, 580 p.
Oud Burgerlijk Wetboek + boeken 1, 3, 5, 6 en 8 Burgerlijk Wetboek + Vlaams
Woninghuurdecreet + Woningbouwwet + Weens Koopverdrag
• Ufora: juridische documentatie
o Rechtspraak
o Actualisering
o Lesopnames: één maand ter beschikking
• Examen: Casus: bv. 2 jonge huurders die een woning huren waar er allerlei gebreken zijn
SITUERING
Bijzondere rechtsregels die zich boven
het algemeen contractenrecht stellen.
Het algemeen contractenrecht blijft
wel de basis.
Een van de belangrijkste principes van
het verbintenissenrecht:
contractvrijheid
Maar nuance: als je een contract sluit
dat een element heeft van die
bijzondere overeenkomsten, dan
wordt je contractvrijheid beperkt want
dan moet je die regels van bijzondere
overeenkomsten volgen
Benoemde overeenkomsten vs.
onbenoemde (bv. franchising
Kwalificeren: kijken wat de essentiële
bestanddelen zijn van het contract en
of deze overeenkomsten met een van
de geregelde, benoemde
overeenkomsten
Het kan echter wel dat partijen een
contract als koop kwalificeren, maar
dit niet zo is, bv. omdat een vd
bestanddelen niet is voldaan →
herkwalificatie van een benoemde
overeenkomst naar een onbenoemde
Beschermende wetgeving → contractvrijheid even opzijzetten en de beschermende regels eerst
toepassen
Soms worden regels naar analogie toegepast
1
,Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
TOEKOMST?
• Term zal veranderen → “Bijzondere contracten” i.p.v. bijzondere overeenkomsten
• Voorstel Boek 7 BW: bijzondere contracten
- Commissie tot hervorming van het overeenkomstenrecht
- Wetsvoorstel van 16 april 2024 houdende invoeging van boek 7 “Bijzondere contracten” in het
Burgerlijk Wetboek, Parl.St. Kamer, 2023-2024, nr. 55-3971/001.
- Vier functies van het bijzondere contractenrecht:
1) Interpretatieve functie: bepaalde regels helpen de rechtsverhouding tussen partijen te regelen doordat
zij een oplossing aanbieden
2) Corrigerende functie: bepaalde zaken anders regelen dan in het algemeen verbintenissenrecht
3) Beschermende functie: bv. huurder beter beschermen → regels van dwingend recht
4) Faciliterende functie: maakt het rechtsverkeer, de rechtsverhoudingen makkelijker
- Krachtlijnen wetsvoorstel:
1) Vereenvoudiging: principe van zuinigheid van rechtsregels
2) Herstructurering (vooral bij koop & dienstcontracten
o Basisregime voor aansprakelijkheid bij koop → Conformiteit is het basisidee voor alle
koopstelsels
▪ Huidige recht: 1) verplichting om conform te leveren, 2) verplichting om ?
o Gemeenschappelijk regime dienstencontracten
3) Coherentie tussen verschillende benoemde contracten
o Verbintenis tot conforme levering van een goed, komt zowel voor bij koop, huur als het
dienstencontract.
4) Rechtsvergelijkend perspectief
o Kooprecht; Weens Koopverdrag; Frans, Nederlands en Duits recht
- Structuur wetsvoorstel:
o Zeven titels, bevattende 198 wetsartikelen.
o Nummering artikelen: drie nummers (cf. boek 2). Het eerste nummer verwijst naar het
boek, het tweede naar de titel en het derde duidt het artikel aan.
o Modulair systeem, zodat er nog titels kunnen worden toegevoegd
- Titel 1. Statuut en definities: art. 7.1.1 principe van aanvullend karakter
- Titel 2. Koop en ruil
- Titel 3. Gebruikscontracten: huur en bruikleen
- Titel 4. Dienstencontract
o Regime inzake gemeenrechtelijke dienstencontracten. 7.4.5-7.4.33
o Specifieke regels voor:
▪ Lastgeving (7.4.34-7.4.46)
▪ Bepaalde onroerende dienstencontracten (7.4.47-7.4.49)
Afdeling 1 Dienstencontracten betreffende een
onroerend bouwwerk
Afdeling 2 Woningbouwcontract (inkanteling Wet Breyne
en uitvoeringsbesluiten)
Hotelbewaargeving (7.4.50-7.4.57)
- Titel 5. Voorbehouden voor de lening van een vervangbaar goed
- Titel 6. Kanscontracten: spel en weddenschap; lijfrente
- Titel 7. Contracten met betrekking tot een geschil: sekwester en dading
2
,Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
DEEL 1. KOOP
HOOFDSTUK 1. ESSENTIËLE BESTANDDELEN
§1. BEGRIP – SOORTEN
Begrip
Koop is een wederkerig contract waarbij de ene partij (de verkoper) zich verbindt de eigendom
van een goed aan de andere partij (de koper) over te dragen tegen een prijs in geld
- (cf. de onvolledige omschrijving in art. 1582 oud BW)
o Kan bij authentieke of bij onderhandse akte worden aangegaan (art. 1582, 2de lid
oud BW)
- De bovenstaande definitie komt uit de rechtspraak. De eigendomsoverdracht & prijs in
geld zijn de typische elementen om te kunnen spreken van een koop.
Oorsprong
• Oudheid: ruil-systeem
• Later: waardemaatstaf bij ruil: goud, zilver, per gewicht, staven en ten slotte in munten
Soorten
• Koop is een van de meest voorkomende overeenkomsten
• Soorten: roerende goederen:
- Koop bij gewicht, getal, maat (art. 1585 oud BW)
- Koop ad gustum (art. 1587 oud BW)
- Koop op proef (art. 1588 oud BW)
- Consumentenkoop (art. 1649bis oud BW)
- Digitale consumentenkoop (art. 1701/2-1702/19 oud BW)
- Verkoop op afbetaling (art. I.9, 46° WER)
- Verkoop op afstand (art. I.8, 15° WER)
• Koop roerende goederen met internationaal aspect
- Weens Koopverdrag of CISG
- Gemeenschappelijk Europees kooprecht of CESL
• Koop onroerend goed
- Koop op plan (Woningbouwwet): je koopt een appartement dat er nog niet staat of
waaraan er nog gewerkt wordt
§2. ESSENTIËLE BESTANDDELEN
Opsomming
• Eigendomsoverdracht
• Tegen een prijs in geld
- Niet een ander goed => ruil
- Niet een dienst in natura => beloven dat men een prestatie zal leveren
3
, Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
1) Eigendomsoverdracht
1. Principe
• Wanneer de overeenkomst op zichzelf niet tot eigendomsoverdracht leidt, dan is er geen
koop maar een andere rechtshandeling → de eigendomsoverdracht = inherent aan de koop
- Bv. De overeenkomst waarbij tegen een prijs een zakelijk genotsrecht wordt toegekend,
zoals vruchtgebruik, EDBH, erfpacht, opstal, is geen koop (maar discussie hierover)
o Discussie want er kan een hypotheek op gevestigd worden + deze rechten
kunnen uitgewonnen worden
• Eigendomsoverdracht: bij wilsovereenstemming over zaak en prijs (art. 1583 oud BW; art.
3.14 §2 BW)
- Voor roerende goederen lukt dit
- Maar bij onroerende goederen gaat dat toch wat moeilijker
o Notarissen zullen vaak de eigendomsoverdracht uitstellen
• Translatief karakter → eigendom wordt overgedragen
2. Afwijkingen
• Conventioneel
- Beding van eigendomsvoorbehoud
o Een beding van eigendomsvoorbehoud zorgt ervoor dat een verkoper eigenaar
blijft van het verkochte goed tot de verkoopprijs volledig is betaald.
o In principe is de uitgestelde eigendomsoverdracht m.b.t. onroerende goederen
onafhankelijk van de overschrijving van de authentieke akte in de daartoe
bestemde registers op de AAPD
- Termijn: uitstel eigendomsoverdracht
o Verkoop onroerend goed (cf. voorstel boek 7) → dus in boek 7 zal de
eigendomsoverdracht uitgesteld worden tot het ogenblik van het verlijden van
de akte, tenzij partijen anders overeenkomen
• Eigendomsoverdracht uitgesteld door de aard zelf van het verkochte goed of overeenkomst
- Soortzaken: vanaf het moment van de specificering
o Bv. koop van zoveel ton graan van een specifieke kwaliteit
- Alternatieve koop: eigendomsoverdracht bij de uitvoering van de keuze
- Toekomstige zaken: pas op het ogenblik van het ontstaan
o Bv. een te vervaardigen machine, de oogst van het volgende jaar…
3. Belang van het tijdstip van de eigendomsoverdracht
• Principe: met eigendom gaat risico over (art. 5.80 BW)
- Risico? = het tenietgaan door vreemde oorzaak (lees overmacht) → vergaat het goed
door toeval na de eigendomsoverdracht, dan moet de koper de prijs betalen ook al
ontvangt hij niets omdat het goed is verloren
o Bv. auto wordt vernield door brand
o Dit principe geldt op voorwaarde dat de zaak geïndividualiseerd is
o Omgekeerd: als het goed dus teniet gaat voordat de eigendomsoverdracht
plaatsvond, dan is er geen prijs meer verschuldigd vanwege de koper en moeten
voorschotten terugbetaald worden
4
26/09
INLEIDING
ALGEMENE DOELSTELLINGEN EN INHOUD
Cursusmateriaal
• M. DAMBRE, Bijzondere overeenkomsten: de essentie, Brugge, die Keure, 2022, 580 p.
Oud Burgerlijk Wetboek + boeken 1, 3, 5, 6 en 8 Burgerlijk Wetboek + Vlaams
Woninghuurdecreet + Woningbouwwet + Weens Koopverdrag
• Ufora: juridische documentatie
o Rechtspraak
o Actualisering
o Lesopnames: één maand ter beschikking
• Examen: Casus: bv. 2 jonge huurders die een woning huren waar er allerlei gebreken zijn
SITUERING
Bijzondere rechtsregels die zich boven
het algemeen contractenrecht stellen.
Het algemeen contractenrecht blijft
wel de basis.
Een van de belangrijkste principes van
het verbintenissenrecht:
contractvrijheid
Maar nuance: als je een contract sluit
dat een element heeft van die
bijzondere overeenkomsten, dan
wordt je contractvrijheid beperkt want
dan moet je die regels van bijzondere
overeenkomsten volgen
Benoemde overeenkomsten vs.
onbenoemde (bv. franchising
Kwalificeren: kijken wat de essentiële
bestanddelen zijn van het contract en
of deze overeenkomsten met een van
de geregelde, benoemde
overeenkomsten
Het kan echter wel dat partijen een
contract als koop kwalificeren, maar
dit niet zo is, bv. omdat een vd
bestanddelen niet is voldaan →
herkwalificatie van een benoemde
overeenkomst naar een onbenoemde
Beschermende wetgeving → contractvrijheid even opzijzetten en de beschermende regels eerst
toepassen
Soms worden regels naar analogie toegepast
1
,Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
TOEKOMST?
• Term zal veranderen → “Bijzondere contracten” i.p.v. bijzondere overeenkomsten
• Voorstel Boek 7 BW: bijzondere contracten
- Commissie tot hervorming van het overeenkomstenrecht
- Wetsvoorstel van 16 april 2024 houdende invoeging van boek 7 “Bijzondere contracten” in het
Burgerlijk Wetboek, Parl.St. Kamer, 2023-2024, nr. 55-3971/001.
- Vier functies van het bijzondere contractenrecht:
1) Interpretatieve functie: bepaalde regels helpen de rechtsverhouding tussen partijen te regelen doordat
zij een oplossing aanbieden
2) Corrigerende functie: bepaalde zaken anders regelen dan in het algemeen verbintenissenrecht
3) Beschermende functie: bv. huurder beter beschermen → regels van dwingend recht
4) Faciliterende functie: maakt het rechtsverkeer, de rechtsverhoudingen makkelijker
- Krachtlijnen wetsvoorstel:
1) Vereenvoudiging: principe van zuinigheid van rechtsregels
2) Herstructurering (vooral bij koop & dienstcontracten
o Basisregime voor aansprakelijkheid bij koop → Conformiteit is het basisidee voor alle
koopstelsels
▪ Huidige recht: 1) verplichting om conform te leveren, 2) verplichting om ?
o Gemeenschappelijk regime dienstencontracten
3) Coherentie tussen verschillende benoemde contracten
o Verbintenis tot conforme levering van een goed, komt zowel voor bij koop, huur als het
dienstencontract.
4) Rechtsvergelijkend perspectief
o Kooprecht; Weens Koopverdrag; Frans, Nederlands en Duits recht
- Structuur wetsvoorstel:
o Zeven titels, bevattende 198 wetsartikelen.
o Nummering artikelen: drie nummers (cf. boek 2). Het eerste nummer verwijst naar het
boek, het tweede naar de titel en het derde duidt het artikel aan.
o Modulair systeem, zodat er nog titels kunnen worden toegevoegd
- Titel 1. Statuut en definities: art. 7.1.1 principe van aanvullend karakter
- Titel 2. Koop en ruil
- Titel 3. Gebruikscontracten: huur en bruikleen
- Titel 4. Dienstencontract
o Regime inzake gemeenrechtelijke dienstencontracten. 7.4.5-7.4.33
o Specifieke regels voor:
▪ Lastgeving (7.4.34-7.4.46)
▪ Bepaalde onroerende dienstencontracten (7.4.47-7.4.49)
Afdeling 1 Dienstencontracten betreffende een
onroerend bouwwerk
Afdeling 2 Woningbouwcontract (inkanteling Wet Breyne
en uitvoeringsbesluiten)
Hotelbewaargeving (7.4.50-7.4.57)
- Titel 5. Voorbehouden voor de lening van een vervangbaar goed
- Titel 6. Kanscontracten: spel en weddenschap; lijfrente
- Titel 7. Contracten met betrekking tot een geschil: sekwester en dading
2
,Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
DEEL 1. KOOP
HOOFDSTUK 1. ESSENTIËLE BESTANDDELEN
§1. BEGRIP – SOORTEN
Begrip
Koop is een wederkerig contract waarbij de ene partij (de verkoper) zich verbindt de eigendom
van een goed aan de andere partij (de koper) over te dragen tegen een prijs in geld
- (cf. de onvolledige omschrijving in art. 1582 oud BW)
o Kan bij authentieke of bij onderhandse akte worden aangegaan (art. 1582, 2de lid
oud BW)
- De bovenstaande definitie komt uit de rechtspraak. De eigendomsoverdracht & prijs in
geld zijn de typische elementen om te kunnen spreken van een koop.
Oorsprong
• Oudheid: ruil-systeem
• Later: waardemaatstaf bij ruil: goud, zilver, per gewicht, staven en ten slotte in munten
Soorten
• Koop is een van de meest voorkomende overeenkomsten
• Soorten: roerende goederen:
- Koop bij gewicht, getal, maat (art. 1585 oud BW)
- Koop ad gustum (art. 1587 oud BW)
- Koop op proef (art. 1588 oud BW)
- Consumentenkoop (art. 1649bis oud BW)
- Digitale consumentenkoop (art. 1701/2-1702/19 oud BW)
- Verkoop op afbetaling (art. I.9, 46° WER)
- Verkoop op afstand (art. I.8, 15° WER)
• Koop roerende goederen met internationaal aspect
- Weens Koopverdrag of CISG
- Gemeenschappelijk Europees kooprecht of CESL
• Koop onroerend goed
- Koop op plan (Woningbouwwet): je koopt een appartement dat er nog niet staat of
waaraan er nog gewerkt wordt
§2. ESSENTIËLE BESTANDDELEN
Opsomming
• Eigendomsoverdracht
• Tegen een prijs in geld
- Niet een ander goed => ruil
- Niet een dienst in natura => beloven dat men een prestatie zal leveren
3
, Bijzondere overeenkomsten 2024-2025
1) Eigendomsoverdracht
1. Principe
• Wanneer de overeenkomst op zichzelf niet tot eigendomsoverdracht leidt, dan is er geen
koop maar een andere rechtshandeling → de eigendomsoverdracht = inherent aan de koop
- Bv. De overeenkomst waarbij tegen een prijs een zakelijk genotsrecht wordt toegekend,
zoals vruchtgebruik, EDBH, erfpacht, opstal, is geen koop (maar discussie hierover)
o Discussie want er kan een hypotheek op gevestigd worden + deze rechten
kunnen uitgewonnen worden
• Eigendomsoverdracht: bij wilsovereenstemming over zaak en prijs (art. 1583 oud BW; art.
3.14 §2 BW)
- Voor roerende goederen lukt dit
- Maar bij onroerende goederen gaat dat toch wat moeilijker
o Notarissen zullen vaak de eigendomsoverdracht uitstellen
• Translatief karakter → eigendom wordt overgedragen
2. Afwijkingen
• Conventioneel
- Beding van eigendomsvoorbehoud
o Een beding van eigendomsvoorbehoud zorgt ervoor dat een verkoper eigenaar
blijft van het verkochte goed tot de verkoopprijs volledig is betaald.
o In principe is de uitgestelde eigendomsoverdracht m.b.t. onroerende goederen
onafhankelijk van de overschrijving van de authentieke akte in de daartoe
bestemde registers op de AAPD
- Termijn: uitstel eigendomsoverdracht
o Verkoop onroerend goed (cf. voorstel boek 7) → dus in boek 7 zal de
eigendomsoverdracht uitgesteld worden tot het ogenblik van het verlijden van
de akte, tenzij partijen anders overeenkomen
• Eigendomsoverdracht uitgesteld door de aard zelf van het verkochte goed of overeenkomst
- Soortzaken: vanaf het moment van de specificering
o Bv. koop van zoveel ton graan van een specifieke kwaliteit
- Alternatieve koop: eigendomsoverdracht bij de uitvoering van de keuze
- Toekomstige zaken: pas op het ogenblik van het ontstaan
o Bv. een te vervaardigen machine, de oogst van het volgende jaar…
3. Belang van het tijdstip van de eigendomsoverdracht
• Principe: met eigendom gaat risico over (art. 5.80 BW)
- Risico? = het tenietgaan door vreemde oorzaak (lees overmacht) → vergaat het goed
door toeval na de eigendomsoverdracht, dan moet de koper de prijs betalen ook al
ontvangt hij niets omdat het goed is verloren
o Bv. auto wordt vernield door brand
o Dit principe geldt op voorwaarde dat de zaak geïndividualiseerd is
o Omgekeerd: als het goed dus teniet gaat voordat de eigendomsoverdracht
plaatsvond, dan is er geen prijs meer verschuldigd vanwege de koper en moeten
voorschotten terugbetaald worden
4
