Samenvatting Bestuursrecht
Week 1
Toezicht
Voordat een sanctie kan worden opgelegd, zal de overtreding eerst moeten worden geconstateerd.
De beschikking tot oplegging van een bestuurlijke sanctie vermeldt:
o De overtreding alsmede het overtreden voorschrift
o Zo nodig een aanduiding van de plaats waar en het tijdstip waarop de overtreding is
geconstateerd (art. 5:9 Awb)
Onder toezichthouder wordt verstaan: een persoon, bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met
het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift –
art. 5:11 Awb. De toezichthouder moet zich kunnen legitimeren (art. 5:12 Awb).
De bevoegdheden van een toezichthouder:
o Art. 5:15 Awb – betreden van plaatsen
o Art. 5:16 Awb – vorderen van inlichtingen
o Art. 5:16a Awb – vorderen van identiteitsbewijs
o Art. 5:17 Awb – inzage gegevens en bescheiden
o Art. 5:18 Awb – onderzoek, opneming, monsterneming
o Art. 5:19 Awb – onderzoek vervoermiddelen
o Art. 5:20 Awb – medewerkingsplicht met verschoningsrecht
Beginselplicht tot handhaving bij herstelsancties
Een bestuursorgaan is in beginsel verplicht handhavend op te treden. Slechts onder bijzondere
omstandigheden kan van het bestuursorgaan worden gevergd dit niet te doen:
o In het geval van een concreet uitzicht op legalisatie
o In het geval dat handhavend optreden zodanig onevenredig zal zijn in verhouding tot de
daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoort te worden
afgezien
Handhaving – algemene bepalingen
Overtreding: een gedraging die in strijd is met het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift
(art. 5:1 lid 1 Awb).
Overtreder: degene die de overtreding pleegt of medepleegt (art. 5:1 lid 2 Awb). Bij medeplegen gaat
het om functioneel daderschap; je verricht niet zelf de daad maar hebt wel de beschikkingsmacht en
accepteert dat het gebeurt.
Legaliteitseis: de bevoegdheid tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie bestaat slechts voor
zover zij bij of krachtens de wet is verleend (art. 5:4 lid 1 Awb).
Geen bestuurlijke sanctie voor zover voor de overtreding een rechtvaardigingsgrond bestond:
overmacht, noodweer, etc. (art. 5:5 Awb).
Herstelsancties – titel 5.3 Awb
Herstelsanctie: een bestuurlijke sanctie die strekt tot het geheel of gedeeltelijk ongedaan maken of
beëindigen van een overtreding, tot het voorkomen van herhaling van een overtreding, dan wel tot
het wegnemen of beperken van de gevolgen van een overtreding (art. 5:2 lid 1 Awb).
, 1) Last onder bestuursdwang – art. 5:21 Awb
Definitie: de herstelsanctie inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding
en de bevoegdheid van het bestuursorgaan om de last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen,
indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd.
In de beschikking staat een omschrijving van de te nemen herstelmaatregelen & de termijn
waarbinnen zij moet worden uitgevoerd. De last onder bestuursdwang wordt bekendgemaakt aan de
overtreder, aan de rechthebbenden op het gebruik van de zaak waarop de last betrekking heeft en
aan de aanvrager (art. 5:24 Awb).
Spoedeisende bestuursdwang: geen last met termijn, wel een besluit (art. 5:31 lid 1 Awb).
Zeer spoedeisende bestuursdwang: geen last en pas besluit achteraf (art. 5:31 lid 2 Awb).
2) Last onder dwangsom – art. 5:31d Awb
Definitie: de herstelsanctie, inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding
en de verplichting tot betaling van een geldsom indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd.
In de beschikking staat een omschrijving van de te nemen herstelmaatregelen & een termijn
gedurende welke de overtreder de last kan uitvoeren zonder dat een dwangsom wordt verbeurd.
Dwangsom: bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, met een bepaald maximum. De
bedragen staan in redelijke verhouding tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde
werking van de dwangsom (art. 5:32a jo. 5:32 b Awb).
Nadat een dwangsom is verbeurd, neemt het bestuursorgaan een invorderingsbeschikking (art. 5:37
Awb). Tegen deze invorderingsbeschikking kan worden geprocedeerd. Een verbeurde dwangsom
wordt betaald binnen zes weken nadat zij van rechtswege is verbeurd (art. 5:33 Awb). Indien dat niet
gebeurt, kan het bestuursorgaan de geldsom invorderen bij dwangbevel (art. 5:10 lid 2 Awb).
Verjaringstermijn dwangsom: 1 jaar (art. 5:35 lid 1 Awb).
Andere herstelsancties
Preventieve toepassing: een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de
overtreding klaarblijkelijk dreigt (art. 5:7 Awb).
Het bestuursorgaan legt geen herstelsanctie op zolang een andere wegens dezelfde overtreding
opgelegde herstelsanctie van kracht is (art. 5:6 Awb). Indien twee of meer voorschriften zijn
overtreden, kan voor de overtreding van elk afzonderlijk voorschrift een bestuurlijke sanctie worden
opgelegd (art. 5:8 Awb).
Het bezwaar, beroep of hoger beroep tegen de last onder bestuursdwang heeft mede betrekking op
een beschikking die strekt tot toepassing van bestuursdwang of op een beschikking tot vaststelling
van de kosten van de bestuursdwang, voor zover de belanghebbende deze beschikking betwist (art.
5:31c Awb). Idem voor last onder dwangsom en invorderingsbesluit (art. 5:39 Awb).
Handhavingsverzoek
Een belanghebbende kan een verzoek tot handhaving indienen: een aanvrager van een last onder
dwangsom of bestuursdwang. De reactie op een handhavingsverzoek is een besluit in de zin van de
Awb. Een belanghebbende kan ook een verzoek tot toepassing van bestuursdwang indienen (art.
5:31a) of een verzoek tot het nemen van een invorderingsbesluit (art. 5:37 lid 2) – dit beide voor
wanneer het bestuursorgaan treuzelt met handelen.
2
Week 1
Toezicht
Voordat een sanctie kan worden opgelegd, zal de overtreding eerst moeten worden geconstateerd.
De beschikking tot oplegging van een bestuurlijke sanctie vermeldt:
o De overtreding alsmede het overtreden voorschrift
o Zo nodig een aanduiding van de plaats waar en het tijdstip waarop de overtreding is
geconstateerd (art. 5:9 Awb)
Onder toezichthouder wordt verstaan: een persoon, bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met
het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift –
art. 5:11 Awb. De toezichthouder moet zich kunnen legitimeren (art. 5:12 Awb).
De bevoegdheden van een toezichthouder:
o Art. 5:15 Awb – betreden van plaatsen
o Art. 5:16 Awb – vorderen van inlichtingen
o Art. 5:16a Awb – vorderen van identiteitsbewijs
o Art. 5:17 Awb – inzage gegevens en bescheiden
o Art. 5:18 Awb – onderzoek, opneming, monsterneming
o Art. 5:19 Awb – onderzoek vervoermiddelen
o Art. 5:20 Awb – medewerkingsplicht met verschoningsrecht
Beginselplicht tot handhaving bij herstelsancties
Een bestuursorgaan is in beginsel verplicht handhavend op te treden. Slechts onder bijzondere
omstandigheden kan van het bestuursorgaan worden gevergd dit niet te doen:
o In het geval van een concreet uitzicht op legalisatie
o In het geval dat handhavend optreden zodanig onevenredig zal zijn in verhouding tot de
daarmee te dienen belangen dat van optreden in die concrete situatie behoort te worden
afgezien
Handhaving – algemene bepalingen
Overtreding: een gedraging die in strijd is met het bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift
(art. 5:1 lid 1 Awb).
Overtreder: degene die de overtreding pleegt of medepleegt (art. 5:1 lid 2 Awb). Bij medeplegen gaat
het om functioneel daderschap; je verricht niet zelf de daad maar hebt wel de beschikkingsmacht en
accepteert dat het gebeurt.
Legaliteitseis: de bevoegdheid tot het opleggen van een bestuurlijke sanctie bestaat slechts voor
zover zij bij of krachtens de wet is verleend (art. 5:4 lid 1 Awb).
Geen bestuurlijke sanctie voor zover voor de overtreding een rechtvaardigingsgrond bestond:
overmacht, noodweer, etc. (art. 5:5 Awb).
Herstelsancties – titel 5.3 Awb
Herstelsanctie: een bestuurlijke sanctie die strekt tot het geheel of gedeeltelijk ongedaan maken of
beëindigen van een overtreding, tot het voorkomen van herhaling van een overtreding, dan wel tot
het wegnemen of beperken van de gevolgen van een overtreding (art. 5:2 lid 1 Awb).
, 1) Last onder bestuursdwang – art. 5:21 Awb
Definitie: de herstelsanctie inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding
en de bevoegdheid van het bestuursorgaan om de last door feitelijk handelen ten uitvoer te leggen,
indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd.
In de beschikking staat een omschrijving van de te nemen herstelmaatregelen & de termijn
waarbinnen zij moet worden uitgevoerd. De last onder bestuursdwang wordt bekendgemaakt aan de
overtreder, aan de rechthebbenden op het gebruik van de zaak waarop de last betrekking heeft en
aan de aanvrager (art. 5:24 Awb).
Spoedeisende bestuursdwang: geen last met termijn, wel een besluit (art. 5:31 lid 1 Awb).
Zeer spoedeisende bestuursdwang: geen last en pas besluit achteraf (art. 5:31 lid 2 Awb).
2) Last onder dwangsom – art. 5:31d Awb
Definitie: de herstelsanctie, inhoudende een last tot geheel of gedeeltelijk herstel van de overtreding
en de verplichting tot betaling van een geldsom indien de last niet of niet tijdig wordt uitgevoerd.
In de beschikking staat een omschrijving van de te nemen herstelmaatregelen & een termijn
gedurende welke de overtreder de last kan uitvoeren zonder dat een dwangsom wordt verbeurd.
Dwangsom: bedrag ineens, per tijdseenheid of per overtreding, met een bepaald maximum. De
bedragen staan in redelijke verhouding tot de zwaarte van het geschonden belang en tot de beoogde
werking van de dwangsom (art. 5:32a jo. 5:32 b Awb).
Nadat een dwangsom is verbeurd, neemt het bestuursorgaan een invorderingsbeschikking (art. 5:37
Awb). Tegen deze invorderingsbeschikking kan worden geprocedeerd. Een verbeurde dwangsom
wordt betaald binnen zes weken nadat zij van rechtswege is verbeurd (art. 5:33 Awb). Indien dat niet
gebeurt, kan het bestuursorgaan de geldsom invorderen bij dwangbevel (art. 5:10 lid 2 Awb).
Verjaringstermijn dwangsom: 1 jaar (art. 5:35 lid 1 Awb).
Andere herstelsancties
Preventieve toepassing: een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de
overtreding klaarblijkelijk dreigt (art. 5:7 Awb).
Het bestuursorgaan legt geen herstelsanctie op zolang een andere wegens dezelfde overtreding
opgelegde herstelsanctie van kracht is (art. 5:6 Awb). Indien twee of meer voorschriften zijn
overtreden, kan voor de overtreding van elk afzonderlijk voorschrift een bestuurlijke sanctie worden
opgelegd (art. 5:8 Awb).
Het bezwaar, beroep of hoger beroep tegen de last onder bestuursdwang heeft mede betrekking op
een beschikking die strekt tot toepassing van bestuursdwang of op een beschikking tot vaststelling
van de kosten van de bestuursdwang, voor zover de belanghebbende deze beschikking betwist (art.
5:31c Awb). Idem voor last onder dwangsom en invorderingsbesluit (art. 5:39 Awb).
Handhavingsverzoek
Een belanghebbende kan een verzoek tot handhaving indienen: een aanvrager van een last onder
dwangsom of bestuursdwang. De reactie op een handhavingsverzoek is een besluit in de zin van de
Awb. Een belanghebbende kan ook een verzoek tot toepassing van bestuursdwang indienen (art.
5:31a) of een verzoek tot het nemen van een invorderingsbesluit (art. 5:37 lid 2) – dit beide voor
wanneer het bestuursorgaan treuzelt met handelen.
2
