Hoofdstuk 1. Cognitieve psychologie
Cognitieve = een wetenschappelijke studie van mentale processen zoals
psychologie waarneming, geheugen, aandacht, leren, denken en taal
(basisdiscipline van de psychologie)
Psychologie =leer van de ziel (verouderde benaming = zielkunde)
1879 beginpunt van de psychologie als wetenschappelijke
discipline (eerste psychologisch laboratorium – Wilhelm Wundt)
1.Wijsgerige Psychologie: de wetenschap van het mentale leven,
psychologie zowel van de verschijnselen als van de condities ervan.
Deze verschijnselen zijn dingen die we gevoelens,
verlangens, cognities, redeneringen, beslissingen en
dergelijke noemen
Freud: een wetenschap kan gekarakteriseerd worden
a.d.h.v. haar studieobject en onderzoeksmethode.
- Studieobject= het mentale leven van de mens dat
beschreven en verklaard werd in abstracte, wijsgerige en
doelgerichte termen zoals vrije wil, geweten en ziel.
- Onderzoeksmethode= de introspectie; de
systematische zelfwaarneming. Door systematisch je
eigen gedrag, denken en voelen te observeren, kun je
inzicht verwerven in het functioneren van de mens.
2. Studieobject= het uiterlijk waarneembare gedrag dat
Gedragspsycholo verklaard werd in termen van puur materiële processen:
gie oorzaak-gevolg of stimulus-respons (behavioristen). Gedrag=
een reactie op een prikkel in de omgeving.
Onderzoeksmethode= het experiment, bij voorkeur met
dieren.
Fysicalistisch reductionisme: hogere wetenschappen
dienen gereduceerd te worden tot lagere
wetenschappen. Het na te streven ideaal is een fysische
eenheidswetenschap.
3. Cognitieve = alle processen waarmee de sensorische input wordt
psychologie getransformeerd, gereduceerd, uitgewerkt, opgeslagen,
hersteld en gebruikt.
Cognitie is betrokken bij alles wat een mens mogelijk zou
kunnen doen; elk psychologisch fenomeen is een cognitief
fenomeen.
- Studieobject= cognitieve processen; perceptie,
geheugen, aandacht, leren, denken en taal
- Onderzoeksmethode= het experiment (mensen en
dieren)
- Information processing approach= hierin wordt de
mens, naar analogie met de computer, als een
informatieverwerker beschouwd met processen als
invoer, verwerking en uitvoer.
Dynamische psychologie: begint met motieven i.p.v.
sensorische input. Vraagt zich af hoe ze voortvloeien uit
de doelen, behoeften of instincten van het subject.
Cognitie = leren, kennen, onderzoeken, bewust zijn van, herkennen
(cogito ergo sum = ik denk, dus ik ben)
Materialistisch- =de mens wordt beschouwd als een puur stoffelijk wezen
mechanistisch waarbij alles, ook psychische processen als denken, voelen en
,mensbeeld willen, verklaard kan worden in materiële termen. De mens
wordt opgevat als een complex mechanisme (mens vs.
computer/horloge). Het geheel is niets meer dan de optelsom
van de delen.
Mentalistisch = er wordt een onderscheid gemaakt tussen lichaam en geest.
mensbeeld Geen eenvoudige causale verklaringen, maar circulaire
verklaringen.
Het geheel is meer dan de som der delen, mensen kunnen niet
los van hun omgeving bestudeerd worden.
- Twee argumenten die pleiten voor de materialistische visie :
1. Psychische verschijnselen hebben aantoonbaar een lichamelijke basis, wat
zichtbaar wordt via hersenscantechnieken en deep-brain stimulation.
2. Kunstmatige intelligentie boekt grote vooruitgang: computers kunnen nu
taken uitvoeren, zoals schaken en deelnemen aan quizzen, op een niveau dat
vergelijkbaar is met of zelfs beter dan dat van mensen.
- Twee argumenten die pleiten voor het mentalistische mensbeeld :
1. Hoewel de psychologie al lang bestaat, ontbreekt het nog steeds aan een
allesomvattende biologische theorie over menselijk gedrag, en is de kennis
over zelfs eenvoudige processen beperkt.
2. Het brein is zo complex dat een verklaring van gedrag op het niveau van
afzonderlijke zenuwcellen te gedetailleerd en onwerkbaar is om ons gedrag
echt te begrijpen.
!! Cognitieve psychologie situeert zich ergens tussen beide visies.
(Neurowetenschappen belangrijk)
5 basisdisciplines 1. Biologische psychologie: gaan ervan uit dat gedrag
van de gedeeltelijk overgeërfd en bepaald wordt door de wijze
psychologie waarop het zenuw- en hormonaal stelsel functioneert
(evolutietheorie).
2. Persoonlijkheidspsychologie: de mens als individu en
hoe zij verschillen van anderen; hun persoonlijkheid.
3. Cognitieve psychologie: de studie van de afzonderlijke
psychische processen; bewustzijn, aandacht, geheugen,
leren, denken, taal, emotie, motivatie.
4. Ontwikkelingspsychologie: bestudeert het gedrag in
de verschillende levensfasen.
5. Sociale psychologie: de studie van het gedrag van
mensen in relatie tot anderen en in relatie tot hun
omgeving. Hoe kan interactie met anderen personen en
de omgeving het gedrag van een individu beïnvloeden?
(groepsdynamica)
Methodenleer/methodologie: houdt zich bezig met de studie
van de onderzoeksmethoden van het empirisch
wetenschappelijk onderzoek en de valstrikken waarin een
onderzoek verward kan raken bij de studie van het menselijk
gedrag (meettheorie & psychometrie).
,Waarneming = bevat alle processen tussen het presenteren van een fysische
prikkel en de psychische beleving van deze prikkel. Twee fasen:
1. Sensorische processen: zetten de energievorm waarvoor de
sensor gevoelig is om tot elektrische impulsen die via de
zenuwbanen naar de hersenen worden geleid (vindt plaats in
het zintuig)
2. Perceptuele processen: de interpretatie van het resultaat van
de sensorische processen. Zij geven aanleiding tot interpretatie
en bewuste ervaring, kan gebeuren a.d.h.v. bottum-up of top-
down verwerking.
Aandacht =Het menselijk brein verwerkt slechts een deel van de
overvloedige zintuiglijke informatie via een filtermechanisme,
genaamd selectieve aandacht. Dit stelt ons in staat om efficiënt
te reageren, maar kan ertoe leiden dat belangrijke informatie
gemist wordt. Aandacht is beperkt en moet soms verdeeld
worden, waarbij de hoeveelheid benodigde aandacht aangeeft
hoe bewust een proces verloopt.
Bewustzijn = de mogelijkheid om na te denken over het verloop en de
inhoud van een cognitief proces
Geheugen = de capaciteit om informatie op te slaan, te bewaren en op te
halen. Het standaardmodel kent 3 structureren: (1) sensorisch
(2) kortetermijn (3) langetermijngeheugen.
Het werkgeheugenmodel onderscheidt 4 structuren: (1)
fonologische lus (2) visuo-spatieel schetsblok (3) episodische
buffer (4) centrale verwerker
Intelligentie
Leren - Verandering in gedrag = klassieke definitie (habituatie en
sensitisatie)
- Klassieke conditionering: een eenvoudige vorm van leren
waarbij een respons uit een reflexmatige stimulus-
responsassociatie wordt gekoppeld aan een nieuwe,
neutrale stimulus.
- Operant conditioneren: gebaseerd op de wet van het
effect. Bekrachtiging vs. straf.
Denken = het transformeren van mentale representaties. Onderscheid
tussen:
- Problem solving: een cognitieve activiteit, gaande van de
erkenning dat er een probleem is tot een serie van stappen
naar de oplossing.
- Redeneren: het afleiden van een conclusie, uitgaande van
premissen
- Nemen van beslissingen: hierbij selecteer je 1 optie uit een
veelheid van mogelijkheden
Taal = een systeem van symbolen en regels dat ons in staat stelt
, om te communiceren. Daarnaast gebruiken we taal om te
denken, informatie op te slaan, emoties uit te drukken en te
spelen. (4 vaardigheden; luisteren, lezen, spreken en schrijven)
Cognitive science Interdisciplinaire studie van de menselijke geest en intelligentie
Het is de gezamenlijke poging van een aantal wetenschappen
om de menselijke geest te begrijpen: filosofie, psychologie,
kunstmatige intelligentie (AI), neurowetenschappen, linguïstiek
en antropologie.
Filosofie = de studie van het Zijn, van de fundamentele problemen van
het bestaan. Logica is de wetenschap van het geldig redeneren.
Antropologie =bestudeert de mens in zijn totaliteit, dus niet enkel het
gedrag. De nadruk ligt op de cultuur. (Studie van primaten, de
archeologie, de taal)
Computerwetens = de theoretische en praktische studie van computersystemen
chap (AI) (bijv. programmeertalen, algoritmen, datastructuren)
Linguïstiek / = de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen, omvat
taalkunde bijv. de studie van grammatica en de semantiek
(betekenisleer).
Pseudopsychologi Mensenkennis en parapsychologie bestuderen het gedrag van
e mensen, maar kunnen we NIET beschouwen als psychologie of
een toepassing van psychologie.
Mensenkennis Doordat mensen met elkaar omgaan, ontwikkelen ze inzichten
(horoscopen) en verwachtingspatronen over hun eigen gedrag en dat van
anderen = mensenkennis. Het is gebaseerd op toevallige en
persoonlijke omstandigheden en mist daardoor de
betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis.
! Mensenkennis is veelal vaag, inconsistent, normatief en
onkritisch.
Parapsychologie = de studie van de paranormale verschijnselen.
- Psychische verschijnselen: telepathie en helderziendheid -->
Extra-Sensory Perception (ESP)
- Spiritisme: in contact komen met overledenen
- Reïncarnatie: herinnering uit vorige levens
- Paranormale/fysische verschijnselen: psychokinese (iets in
beweging brengen d.m.v. psyche), klopgeluiden (poltergeist) en
uittredingen (het gevoel hebben zich buiten het eigen lichaam
te bevinden).
Ganzfeld- Zouden telepathie aantonen. In deze experimenten wordt een
experimenten proefpersoon in een prikkelarme omgeving geplaatst terwijl een
'zender' op afstand een afbeelding probeert door te sturen.
Hoewel sommige studies een significant resultaat tonen,
ontbreekt het parapsychologie aan consistentie en
repliceerbaarheid. Bovendien zijn er binnen het veld meerdere
gevallen van fraude bekend, wat het vertrouwen in deze tak
van onderzoek verder ondermijnt.
Mind reading m.b.v. fMRI-scans en AI-technieken konden zij met hoge
nauwkeurigheid voorspellen welke mentale taak proefpersonen
uitvoerden, zoals lezen of tellen. Deze studie is niet alleen
statistisch overtuigend, maar ook theoretisch goed
onderbouwd: de onderzoekers koppelden specifieke
hersenactiviteit aan bekende cognitieve functies. Dit benadrukt
het belang van een solide wetenschappelijke methode en een
transparante, reproduceerbare aanpak.
Cognitieve = een wetenschappelijke studie van mentale processen zoals
psychologie waarneming, geheugen, aandacht, leren, denken en taal
(basisdiscipline van de psychologie)
Psychologie =leer van de ziel (verouderde benaming = zielkunde)
1879 beginpunt van de psychologie als wetenschappelijke
discipline (eerste psychologisch laboratorium – Wilhelm Wundt)
1.Wijsgerige Psychologie: de wetenschap van het mentale leven,
psychologie zowel van de verschijnselen als van de condities ervan.
Deze verschijnselen zijn dingen die we gevoelens,
verlangens, cognities, redeneringen, beslissingen en
dergelijke noemen
Freud: een wetenschap kan gekarakteriseerd worden
a.d.h.v. haar studieobject en onderzoeksmethode.
- Studieobject= het mentale leven van de mens dat
beschreven en verklaard werd in abstracte, wijsgerige en
doelgerichte termen zoals vrije wil, geweten en ziel.
- Onderzoeksmethode= de introspectie; de
systematische zelfwaarneming. Door systematisch je
eigen gedrag, denken en voelen te observeren, kun je
inzicht verwerven in het functioneren van de mens.
2. Studieobject= het uiterlijk waarneembare gedrag dat
Gedragspsycholo verklaard werd in termen van puur materiële processen:
gie oorzaak-gevolg of stimulus-respons (behavioristen). Gedrag=
een reactie op een prikkel in de omgeving.
Onderzoeksmethode= het experiment, bij voorkeur met
dieren.
Fysicalistisch reductionisme: hogere wetenschappen
dienen gereduceerd te worden tot lagere
wetenschappen. Het na te streven ideaal is een fysische
eenheidswetenschap.
3. Cognitieve = alle processen waarmee de sensorische input wordt
psychologie getransformeerd, gereduceerd, uitgewerkt, opgeslagen,
hersteld en gebruikt.
Cognitie is betrokken bij alles wat een mens mogelijk zou
kunnen doen; elk psychologisch fenomeen is een cognitief
fenomeen.
- Studieobject= cognitieve processen; perceptie,
geheugen, aandacht, leren, denken en taal
- Onderzoeksmethode= het experiment (mensen en
dieren)
- Information processing approach= hierin wordt de
mens, naar analogie met de computer, als een
informatieverwerker beschouwd met processen als
invoer, verwerking en uitvoer.
Dynamische psychologie: begint met motieven i.p.v.
sensorische input. Vraagt zich af hoe ze voortvloeien uit
de doelen, behoeften of instincten van het subject.
Cognitie = leren, kennen, onderzoeken, bewust zijn van, herkennen
(cogito ergo sum = ik denk, dus ik ben)
Materialistisch- =de mens wordt beschouwd als een puur stoffelijk wezen
mechanistisch waarbij alles, ook psychische processen als denken, voelen en
,mensbeeld willen, verklaard kan worden in materiële termen. De mens
wordt opgevat als een complex mechanisme (mens vs.
computer/horloge). Het geheel is niets meer dan de optelsom
van de delen.
Mentalistisch = er wordt een onderscheid gemaakt tussen lichaam en geest.
mensbeeld Geen eenvoudige causale verklaringen, maar circulaire
verklaringen.
Het geheel is meer dan de som der delen, mensen kunnen niet
los van hun omgeving bestudeerd worden.
- Twee argumenten die pleiten voor de materialistische visie :
1. Psychische verschijnselen hebben aantoonbaar een lichamelijke basis, wat
zichtbaar wordt via hersenscantechnieken en deep-brain stimulation.
2. Kunstmatige intelligentie boekt grote vooruitgang: computers kunnen nu
taken uitvoeren, zoals schaken en deelnemen aan quizzen, op een niveau dat
vergelijkbaar is met of zelfs beter dan dat van mensen.
- Twee argumenten die pleiten voor het mentalistische mensbeeld :
1. Hoewel de psychologie al lang bestaat, ontbreekt het nog steeds aan een
allesomvattende biologische theorie over menselijk gedrag, en is de kennis
over zelfs eenvoudige processen beperkt.
2. Het brein is zo complex dat een verklaring van gedrag op het niveau van
afzonderlijke zenuwcellen te gedetailleerd en onwerkbaar is om ons gedrag
echt te begrijpen.
!! Cognitieve psychologie situeert zich ergens tussen beide visies.
(Neurowetenschappen belangrijk)
5 basisdisciplines 1. Biologische psychologie: gaan ervan uit dat gedrag
van de gedeeltelijk overgeërfd en bepaald wordt door de wijze
psychologie waarop het zenuw- en hormonaal stelsel functioneert
(evolutietheorie).
2. Persoonlijkheidspsychologie: de mens als individu en
hoe zij verschillen van anderen; hun persoonlijkheid.
3. Cognitieve psychologie: de studie van de afzonderlijke
psychische processen; bewustzijn, aandacht, geheugen,
leren, denken, taal, emotie, motivatie.
4. Ontwikkelingspsychologie: bestudeert het gedrag in
de verschillende levensfasen.
5. Sociale psychologie: de studie van het gedrag van
mensen in relatie tot anderen en in relatie tot hun
omgeving. Hoe kan interactie met anderen personen en
de omgeving het gedrag van een individu beïnvloeden?
(groepsdynamica)
Methodenleer/methodologie: houdt zich bezig met de studie
van de onderzoeksmethoden van het empirisch
wetenschappelijk onderzoek en de valstrikken waarin een
onderzoek verward kan raken bij de studie van het menselijk
gedrag (meettheorie & psychometrie).
,Waarneming = bevat alle processen tussen het presenteren van een fysische
prikkel en de psychische beleving van deze prikkel. Twee fasen:
1. Sensorische processen: zetten de energievorm waarvoor de
sensor gevoelig is om tot elektrische impulsen die via de
zenuwbanen naar de hersenen worden geleid (vindt plaats in
het zintuig)
2. Perceptuele processen: de interpretatie van het resultaat van
de sensorische processen. Zij geven aanleiding tot interpretatie
en bewuste ervaring, kan gebeuren a.d.h.v. bottum-up of top-
down verwerking.
Aandacht =Het menselijk brein verwerkt slechts een deel van de
overvloedige zintuiglijke informatie via een filtermechanisme,
genaamd selectieve aandacht. Dit stelt ons in staat om efficiënt
te reageren, maar kan ertoe leiden dat belangrijke informatie
gemist wordt. Aandacht is beperkt en moet soms verdeeld
worden, waarbij de hoeveelheid benodigde aandacht aangeeft
hoe bewust een proces verloopt.
Bewustzijn = de mogelijkheid om na te denken over het verloop en de
inhoud van een cognitief proces
Geheugen = de capaciteit om informatie op te slaan, te bewaren en op te
halen. Het standaardmodel kent 3 structureren: (1) sensorisch
(2) kortetermijn (3) langetermijngeheugen.
Het werkgeheugenmodel onderscheidt 4 structuren: (1)
fonologische lus (2) visuo-spatieel schetsblok (3) episodische
buffer (4) centrale verwerker
Intelligentie
Leren - Verandering in gedrag = klassieke definitie (habituatie en
sensitisatie)
- Klassieke conditionering: een eenvoudige vorm van leren
waarbij een respons uit een reflexmatige stimulus-
responsassociatie wordt gekoppeld aan een nieuwe,
neutrale stimulus.
- Operant conditioneren: gebaseerd op de wet van het
effect. Bekrachtiging vs. straf.
Denken = het transformeren van mentale representaties. Onderscheid
tussen:
- Problem solving: een cognitieve activiteit, gaande van de
erkenning dat er een probleem is tot een serie van stappen
naar de oplossing.
- Redeneren: het afleiden van een conclusie, uitgaande van
premissen
- Nemen van beslissingen: hierbij selecteer je 1 optie uit een
veelheid van mogelijkheden
Taal = een systeem van symbolen en regels dat ons in staat stelt
, om te communiceren. Daarnaast gebruiken we taal om te
denken, informatie op te slaan, emoties uit te drukken en te
spelen. (4 vaardigheden; luisteren, lezen, spreken en schrijven)
Cognitive science Interdisciplinaire studie van de menselijke geest en intelligentie
Het is de gezamenlijke poging van een aantal wetenschappen
om de menselijke geest te begrijpen: filosofie, psychologie,
kunstmatige intelligentie (AI), neurowetenschappen, linguïstiek
en antropologie.
Filosofie = de studie van het Zijn, van de fundamentele problemen van
het bestaan. Logica is de wetenschap van het geldig redeneren.
Antropologie =bestudeert de mens in zijn totaliteit, dus niet enkel het
gedrag. De nadruk ligt op de cultuur. (Studie van primaten, de
archeologie, de taal)
Computerwetens = de theoretische en praktische studie van computersystemen
chap (AI) (bijv. programmeertalen, algoritmen, datastructuren)
Linguïstiek / = de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen, omvat
taalkunde bijv. de studie van grammatica en de semantiek
(betekenisleer).
Pseudopsychologi Mensenkennis en parapsychologie bestuderen het gedrag van
e mensen, maar kunnen we NIET beschouwen als psychologie of
een toepassing van psychologie.
Mensenkennis Doordat mensen met elkaar omgaan, ontwikkelen ze inzichten
(horoscopen) en verwachtingspatronen over hun eigen gedrag en dat van
anderen = mensenkennis. Het is gebaseerd op toevallige en
persoonlijke omstandigheden en mist daardoor de
betrouwbaarheid van wetenschappelijke kennis.
! Mensenkennis is veelal vaag, inconsistent, normatief en
onkritisch.
Parapsychologie = de studie van de paranormale verschijnselen.
- Psychische verschijnselen: telepathie en helderziendheid -->
Extra-Sensory Perception (ESP)
- Spiritisme: in contact komen met overledenen
- Reïncarnatie: herinnering uit vorige levens
- Paranormale/fysische verschijnselen: psychokinese (iets in
beweging brengen d.m.v. psyche), klopgeluiden (poltergeist) en
uittredingen (het gevoel hebben zich buiten het eigen lichaam
te bevinden).
Ganzfeld- Zouden telepathie aantonen. In deze experimenten wordt een
experimenten proefpersoon in een prikkelarme omgeving geplaatst terwijl een
'zender' op afstand een afbeelding probeert door te sturen.
Hoewel sommige studies een significant resultaat tonen,
ontbreekt het parapsychologie aan consistentie en
repliceerbaarheid. Bovendien zijn er binnen het veld meerdere
gevallen van fraude bekend, wat het vertrouwen in deze tak
van onderzoek verder ondermijnt.
Mind reading m.b.v. fMRI-scans en AI-technieken konden zij met hoge
nauwkeurigheid voorspellen welke mentale taak proefpersonen
uitvoerden, zoals lezen of tellen. Deze studie is niet alleen
statistisch overtuigend, maar ook theoretisch goed
onderbouwd: de onderzoekers koppelden specifieke
hersenactiviteit aan bekende cognitieve functies. Dit benadrukt
het belang van een solide wetenschappelijke methode en een
transparante, reproduceerbare aanpak.
