, Hoorcollege week 11
Prostaatkanker
Anatomie
Onder blaas, voor endeldarm
Grootte: kastanje
Twee kwabben met klierbuisjes
Prostaatkapsel = spier- en bindweefsel eromheen
Functie: productie prostaatvocht (zaadvocht), onderdeel van voortplantingssysteem, zaadvocht ondersteunt
overleving en transport van zaadcellen
Pathologie
Productie van prostaatvocht
Belangrijk bestanddeel van het zaadvocht
Maakt ongeveer 20–30% van het totale ejaculaat uit
Het bevat stoffen zoals: zink -> remt bacteriegroei en beschermt DNA, citroenzuur -> energiebron voor
zaadcellen en PSA (Prostaat Specifiek Antigeen) -> zorgt ervoor dat het sperma na ejaculatie vloeibaar wordt.
Ondersteunen van zaadcellen
Zorgt voor een gunstige omgeving voor zaadcellen: bescherming tegen de zure omgeving van de vagina en
verhoogt beweeglijkheid (mobiliteit) en overlevingsduur van zaadcellen
Samentrekken tijdens ejaculatie
De spiervezels in de prostaat trekken samen tijdens een orgasme: zo wordt prostaatvocht in de urinebuis
uitgestoten, gelijktijdig wordt de blaasuitgang afgesloten -> voorkomt dat urine zich met sperma mengt
Rol in hormonale regulatie
De prostaat is gevoelig voor mannelijke hormonen zoals testosteron en dihydrotestosteron (DHT)
Deze hormonen reguleren de groei en functie van de prostaat, vooral tijdens de puberteit en op oudere leeftijd
Gleason-score
Agressivitiet van de prostaatkanker
Score van 6 t/m 10
Gebaseerd op: meest voorkomende celtype (graad 3–5), op één na meest voorkomende celtype (graad 3–5)
Hoe hoger de score, hoe agressiever de tumor
ISUP-graad (International Society of Urological Pathology)
Alternatieve indeling gebaseerd op Gleason:
ISUP 1: Gleason 3+3 = 6 (laaggradig)
ISUP 2: Gleason 3+4 = 7
ISUP 3: Gleason 4+3 = 7
ISUP 4: Gleason 8
ISUP 5: Gleason 9–10 (hooggradig)
Epidemiologie
Incidentie laatste 30 jaar meer dan verdubbeld
Jaarlijks gemiddeld 13.000 nieuwe diagnoses in Nederland
Toename met leeftijd
Oudere mannen: vaker uitgebreide ziekte/ongunstig risicoprofiel
Mogelijke oorzaken: later bezoek huisarts, minder snel doorverwezen, minder vaak PSA-test aangevraagd
Sterfte afgenomen sinds midden jaren '90, komt door: PSA-test, betere diagnostiek, behandeling en stadiering
Klachten
Vaker plassen, vooral s nachts
Problemen om te beginnen met plassen
Langere tijd nodig hebben om te plassen
Zwakkere urinestraal
Prostaatkanker
Anatomie
Onder blaas, voor endeldarm
Grootte: kastanje
Twee kwabben met klierbuisjes
Prostaatkapsel = spier- en bindweefsel eromheen
Functie: productie prostaatvocht (zaadvocht), onderdeel van voortplantingssysteem, zaadvocht ondersteunt
overleving en transport van zaadcellen
Pathologie
Productie van prostaatvocht
Belangrijk bestanddeel van het zaadvocht
Maakt ongeveer 20–30% van het totale ejaculaat uit
Het bevat stoffen zoals: zink -> remt bacteriegroei en beschermt DNA, citroenzuur -> energiebron voor
zaadcellen en PSA (Prostaat Specifiek Antigeen) -> zorgt ervoor dat het sperma na ejaculatie vloeibaar wordt.
Ondersteunen van zaadcellen
Zorgt voor een gunstige omgeving voor zaadcellen: bescherming tegen de zure omgeving van de vagina en
verhoogt beweeglijkheid (mobiliteit) en overlevingsduur van zaadcellen
Samentrekken tijdens ejaculatie
De spiervezels in de prostaat trekken samen tijdens een orgasme: zo wordt prostaatvocht in de urinebuis
uitgestoten, gelijktijdig wordt de blaasuitgang afgesloten -> voorkomt dat urine zich met sperma mengt
Rol in hormonale regulatie
De prostaat is gevoelig voor mannelijke hormonen zoals testosteron en dihydrotestosteron (DHT)
Deze hormonen reguleren de groei en functie van de prostaat, vooral tijdens de puberteit en op oudere leeftijd
Gleason-score
Agressivitiet van de prostaatkanker
Score van 6 t/m 10
Gebaseerd op: meest voorkomende celtype (graad 3–5), op één na meest voorkomende celtype (graad 3–5)
Hoe hoger de score, hoe agressiever de tumor
ISUP-graad (International Society of Urological Pathology)
Alternatieve indeling gebaseerd op Gleason:
ISUP 1: Gleason 3+3 = 6 (laaggradig)
ISUP 2: Gleason 3+4 = 7
ISUP 3: Gleason 4+3 = 7
ISUP 4: Gleason 8
ISUP 5: Gleason 9–10 (hooggradig)
Epidemiologie
Incidentie laatste 30 jaar meer dan verdubbeld
Jaarlijks gemiddeld 13.000 nieuwe diagnoses in Nederland
Toename met leeftijd
Oudere mannen: vaker uitgebreide ziekte/ongunstig risicoprofiel
Mogelijke oorzaken: later bezoek huisarts, minder snel doorverwezen, minder vaak PSA-test aangevraagd
Sterfte afgenomen sinds midden jaren '90, komt door: PSA-test, betere diagnostiek, behandeling en stadiering
Klachten
Vaker plassen, vooral s nachts
Problemen om te beginnen met plassen
Langere tijd nodig hebben om te plassen
Zwakkere urinestraal
