Schizofrenie en schizofreniespectrum stoornissen (college 1 CS)
PSYCHOSE ALS SYMPTOOM ≠ diagnose/ ziektebeeld, = symptoom!
Psychose in de literatuur:
Let Op: Het symptoom psychose is niet per definitie hallucinaties en wanen!
Hallucinaties: Auditief (cf. Schizofrenie)
stoornis in Visueel (cf. Delier)
waarneming Tactiel, olfactorisch1, gustatorisch2
Wanen: stoornissen Betrekkingswanen3 (cf. schizofrenie)
in inhoud van denken Bv. Studente met groene trui is geen toeval, mijn grootmoeder waarmee ik slechte band had en die
altijd groen droeg stuurt me signalen uit de hemel met dat ze me in het oog houdt.
Bv. Naar nieuws kijken en denken dat de nieuwslezer het rechtstreeks tegen jou heeft ipv heel
Vlaanderen.
Achtervolgingswanen4, nihilistische wanen5, ondergangswanen6
Grootheidswanen7 (cf. manie bij bipolair)
Erotomanie8
Stoornissen in vorm Gedachtenstroom
van denken Coherentie van het denken
Symbolische betekenis: neologismen9, concretismen10 …
Gedesorganiseerd Ongestructureerd, chaotisch, doelloos
gedrag
WAARNEMINGSSTOORNIS & DENKSTOORNISSEN IN GRADATIES
WAARNEMINGSSTOORNIS DENKSTOORNISSEN
Illusie11, pareidolie12 Overwaardige ideeën
Bv 11. schaduw zien als een persoon Bv. Depressie: niemand vind me leuk, ik ben een sociale last voor andere
Bv 12. gezichten zien in de wolken of voorwerpen - Inhoud idee: ±realistisch.
- Externe stimulus aanwezig - Weegt ‘te zwaar’: elementen in andere richting wijzen
- Meestal vluchtig, droomachtig onvoldoende gezien.
- Bij gezonde mensen/ met ziektebeeld
Hallucinatie Waanachtige ideeën
- Geen herkenbare externe stimulus Bv. De gordijnen bewegen door de giftige gassen van de buurman, maar
- Elk zintuig kan betrokken zijn: ze zeggen dat dat door de tocht komt van de deuren die op elkaar
auditief, visueel, olfactorisch, openstaan.
tactiel… - Inhoud idee: absurd & onrealistisch.
- Kan aan twijfelen worden gebracht over echtheid ervan.
Wanen
- Inhoud idee: absurd & onrealistisch.
- Persoon kan niet aan twijfelen worden gebracht over
echtheid.
Kan meteen volwaardige symptomen zijn, maar ook in opbouw!
ALS PSYCHOLOOG: vragen naar zaken die het tegendeel kunnen bewijzen, hoe zeker is de ptn van
bepaalde zaken, aftoetsen… => Hoe flexibel is de vastheid van het denken?
1
Olfactorisch= tot betrekking met de reukzin.
2
Gustatorisch= tot betrekking met de smaakzin.
3
Betrekkingswanen= overtuiging dat alledaagse gebeurtenissen, voorwerpen of mensen een speciale, meestal
negatieve, betekenis hebben voor de persoon
4
Achtervolgingswanen= overtuiging dat men wordt gevolgd, bespioneerd/ bedreigd.
5
Nihilistische wanen= overtuiging dat men niet bestaat of dat een deel van het lichaam verdwenen is.
6
Ondergangswanen= overtuiging dat een catastrofe onvermijdelijk is.
7
Grootheidswanen= overtuiging dat men buitengewone capaciteiten, macht of status heeft.
8
Erotomanie= overtuiging dat iemand (vaak beroemdheid) verliefd is op de persoon.
9
Neologismen= nieuwe woorden uitvinden
10
Concretismen= figuurlijk bedoelde dingen concreet opvatten
11
Illusie= een vervormde waarneming van een bestaande prikkel, waarbij de interpretatie onjuist is.
12
Pareidolie= het herkennen van bekende patronen in willekeurige prikkels.
, PSYCHOSE ALS SYMPTOOM IN VEEL ZIEKTEBEELDEN
Primair psychotische stoornissen vs andere stoornissen
Schizofrenie Bipolaire stoornis (manisch & depressieve fase)
Waanstoornis Depressie
Kortdurende psychotische stoornis Psychose door alcohol/ drugs (intoxicatie/ onttrekking)
(schizofreniforme stoornis) Acute verwardheid (delier)
(schizoaffectieve stoornis)
SCHIZOFRENIE: WAT IS HET? (ziektebeeld)
HISTORIE
Dementia Praecox (Kraepelin Emil)
- ≠ manisch-depressieve ziekte, WANT nadruk: chroniciteit & cognitieve dysfunctie/verval
achteruitgaan
Gruppe der schizophrenien (Bleuler Eugen) (= ‘gespleten geest’ => geen goede naam)
- “Dementia praecox oder Gruppe der schizophrenien”
- Niet altijd cognitief verval, prognose wisselend
DMS-CRITERIA
- A-criterium: symptomen tijdens sig. tijdsduur van een maand, min. (1), (2 )of (3) symptomen.
• Positieve symptomen: (1)wanen, (2)hallucinaties, (3)gedesorganiseerde spraak,
(4)gedesorganiseerd/ karatoon gedrag13
(2) Opgepast voor bevelhallucinaties.
ALS PSYCHOLOOG: Hou ermee rekening dat mensen vaak angstig kunnen zijn, hulp zoeken is
vaak om zich te beschermen van de kwade gedachten- vaak niet bewust van ziektebeeld.
• Negatieve symptomen: (5)apathie14, avolitie15, adynamie16 , intellectuele achteruitgang
Vaker last van op lange termijn.
NB: Slechts één symptoom vereist ALS wanen bizar zijn || hallucinaties doorlopend commentaar
geven op gedrag/ gedachten || twee of meer stemmen met elkaar spreken. [=> heel typisch]
- B-criterium: sociale/ beroepsmatige dysfunctie.
- C-criterium: duur: doorlopende tekenen van stoornis gedurende min. 6m.
- D-criterium: uitsluiting schizo-affectieve stoornis & stemmingsstoornis.
- E-criterium: uitsluiting middelengebruik/ somatische aandoening.
“FIRST RANK SYMPTOMS” (Schneider Kurt) – ABCD [typische kenmerken, specifiek voor schizofrenie, 6m
niet perse meer nodig bij deze symptomen indien duidelijk aanwezig]
- A: Auditory hallucinations stemmen die commentaar geven, beschuldigen…
- B: Broadcasting of thought gedachten worden uitgezonden via radio, zichtbaar voor iedereen…
- C: Controlled thought gedachten van buitenaf opgedrongen, gestuurd, onderbroken…
- D: Delusional perception normale waarneming krijgt vreemde betekenis, geïncorporeerd in waan
PREVALENTIE: 0,5- 1% (man-vrouwratio: 1,5)
- Over alle culturen & SES, minder ernstig in ontwikkelingslanden
- START: JV, 18-35j (bij vrouwen 3-5j later!)
ZIEKTE?
- Verschillende subtypes (les 1, dia 14)
- Verschillende prognose: verschillend van persoon tot persoon.
ALS PSYCHOLOOG: familie van ptn te kunnen informeren dat ‘het geen verloren zaak is’.
• 20% gunstig => normaal functioneren
• 40% matig met beperkte uitval (# vlakken) – in zeker zin is functioneren nog mogelijk
• 40% ernstig progressief deficit – volledig zelfstandig functioneren niet meer mogelijk
13
Karatoon gedrag= onvoorspelbaar, nutteloos of star gedrag
14
Apathie= gebrek aan emotionele betrokkenheid, motivatie of interesse in activiteiten.
15
Avolitie= verminderde wilskracht om doelgerichte activiteiten te starten of vol te houden.
16
Adynamie= extreme zwakte of gebrekt aan fysieke en mentale energie.
PSYCHOSE ALS SYMPTOOM ≠ diagnose/ ziektebeeld, = symptoom!
Psychose in de literatuur:
Let Op: Het symptoom psychose is niet per definitie hallucinaties en wanen!
Hallucinaties: Auditief (cf. Schizofrenie)
stoornis in Visueel (cf. Delier)
waarneming Tactiel, olfactorisch1, gustatorisch2
Wanen: stoornissen Betrekkingswanen3 (cf. schizofrenie)
in inhoud van denken Bv. Studente met groene trui is geen toeval, mijn grootmoeder waarmee ik slechte band had en die
altijd groen droeg stuurt me signalen uit de hemel met dat ze me in het oog houdt.
Bv. Naar nieuws kijken en denken dat de nieuwslezer het rechtstreeks tegen jou heeft ipv heel
Vlaanderen.
Achtervolgingswanen4, nihilistische wanen5, ondergangswanen6
Grootheidswanen7 (cf. manie bij bipolair)
Erotomanie8
Stoornissen in vorm Gedachtenstroom
van denken Coherentie van het denken
Symbolische betekenis: neologismen9, concretismen10 …
Gedesorganiseerd Ongestructureerd, chaotisch, doelloos
gedrag
WAARNEMINGSSTOORNIS & DENKSTOORNISSEN IN GRADATIES
WAARNEMINGSSTOORNIS DENKSTOORNISSEN
Illusie11, pareidolie12 Overwaardige ideeën
Bv 11. schaduw zien als een persoon Bv. Depressie: niemand vind me leuk, ik ben een sociale last voor andere
Bv 12. gezichten zien in de wolken of voorwerpen - Inhoud idee: ±realistisch.
- Externe stimulus aanwezig - Weegt ‘te zwaar’: elementen in andere richting wijzen
- Meestal vluchtig, droomachtig onvoldoende gezien.
- Bij gezonde mensen/ met ziektebeeld
Hallucinatie Waanachtige ideeën
- Geen herkenbare externe stimulus Bv. De gordijnen bewegen door de giftige gassen van de buurman, maar
- Elk zintuig kan betrokken zijn: ze zeggen dat dat door de tocht komt van de deuren die op elkaar
auditief, visueel, olfactorisch, openstaan.
tactiel… - Inhoud idee: absurd & onrealistisch.
- Kan aan twijfelen worden gebracht over echtheid ervan.
Wanen
- Inhoud idee: absurd & onrealistisch.
- Persoon kan niet aan twijfelen worden gebracht over
echtheid.
Kan meteen volwaardige symptomen zijn, maar ook in opbouw!
ALS PSYCHOLOOG: vragen naar zaken die het tegendeel kunnen bewijzen, hoe zeker is de ptn van
bepaalde zaken, aftoetsen… => Hoe flexibel is de vastheid van het denken?
1
Olfactorisch= tot betrekking met de reukzin.
2
Gustatorisch= tot betrekking met de smaakzin.
3
Betrekkingswanen= overtuiging dat alledaagse gebeurtenissen, voorwerpen of mensen een speciale, meestal
negatieve, betekenis hebben voor de persoon
4
Achtervolgingswanen= overtuiging dat men wordt gevolgd, bespioneerd/ bedreigd.
5
Nihilistische wanen= overtuiging dat men niet bestaat of dat een deel van het lichaam verdwenen is.
6
Ondergangswanen= overtuiging dat een catastrofe onvermijdelijk is.
7
Grootheidswanen= overtuiging dat men buitengewone capaciteiten, macht of status heeft.
8
Erotomanie= overtuiging dat iemand (vaak beroemdheid) verliefd is op de persoon.
9
Neologismen= nieuwe woorden uitvinden
10
Concretismen= figuurlijk bedoelde dingen concreet opvatten
11
Illusie= een vervormde waarneming van een bestaande prikkel, waarbij de interpretatie onjuist is.
12
Pareidolie= het herkennen van bekende patronen in willekeurige prikkels.
, PSYCHOSE ALS SYMPTOOM IN VEEL ZIEKTEBEELDEN
Primair psychotische stoornissen vs andere stoornissen
Schizofrenie Bipolaire stoornis (manisch & depressieve fase)
Waanstoornis Depressie
Kortdurende psychotische stoornis Psychose door alcohol/ drugs (intoxicatie/ onttrekking)
(schizofreniforme stoornis) Acute verwardheid (delier)
(schizoaffectieve stoornis)
SCHIZOFRENIE: WAT IS HET? (ziektebeeld)
HISTORIE
Dementia Praecox (Kraepelin Emil)
- ≠ manisch-depressieve ziekte, WANT nadruk: chroniciteit & cognitieve dysfunctie/verval
achteruitgaan
Gruppe der schizophrenien (Bleuler Eugen) (= ‘gespleten geest’ => geen goede naam)
- “Dementia praecox oder Gruppe der schizophrenien”
- Niet altijd cognitief verval, prognose wisselend
DMS-CRITERIA
- A-criterium: symptomen tijdens sig. tijdsduur van een maand, min. (1), (2 )of (3) symptomen.
• Positieve symptomen: (1)wanen, (2)hallucinaties, (3)gedesorganiseerde spraak,
(4)gedesorganiseerd/ karatoon gedrag13
(2) Opgepast voor bevelhallucinaties.
ALS PSYCHOLOOG: Hou ermee rekening dat mensen vaak angstig kunnen zijn, hulp zoeken is
vaak om zich te beschermen van de kwade gedachten- vaak niet bewust van ziektebeeld.
• Negatieve symptomen: (5)apathie14, avolitie15, adynamie16 , intellectuele achteruitgang
Vaker last van op lange termijn.
NB: Slechts één symptoom vereist ALS wanen bizar zijn || hallucinaties doorlopend commentaar
geven op gedrag/ gedachten || twee of meer stemmen met elkaar spreken. [=> heel typisch]
- B-criterium: sociale/ beroepsmatige dysfunctie.
- C-criterium: duur: doorlopende tekenen van stoornis gedurende min. 6m.
- D-criterium: uitsluiting schizo-affectieve stoornis & stemmingsstoornis.
- E-criterium: uitsluiting middelengebruik/ somatische aandoening.
“FIRST RANK SYMPTOMS” (Schneider Kurt) – ABCD [typische kenmerken, specifiek voor schizofrenie, 6m
niet perse meer nodig bij deze symptomen indien duidelijk aanwezig]
- A: Auditory hallucinations stemmen die commentaar geven, beschuldigen…
- B: Broadcasting of thought gedachten worden uitgezonden via radio, zichtbaar voor iedereen…
- C: Controlled thought gedachten van buitenaf opgedrongen, gestuurd, onderbroken…
- D: Delusional perception normale waarneming krijgt vreemde betekenis, geïncorporeerd in waan
PREVALENTIE: 0,5- 1% (man-vrouwratio: 1,5)
- Over alle culturen & SES, minder ernstig in ontwikkelingslanden
- START: JV, 18-35j (bij vrouwen 3-5j later!)
ZIEKTE?
- Verschillende subtypes (les 1, dia 14)
- Verschillende prognose: verschillend van persoon tot persoon.
ALS PSYCHOLOOG: familie van ptn te kunnen informeren dat ‘het geen verloren zaak is’.
• 20% gunstig => normaal functioneren
• 40% matig met beperkte uitval (# vlakken) – in zeker zin is functioneren nog mogelijk
• 40% ernstig progressief deficit – volledig zelfstandig functioneren niet meer mogelijk
13
Karatoon gedrag= onvoorspelbaar, nutteloos of star gedrag
14
Apathie= gebrek aan emotionele betrokkenheid, motivatie of interesse in activiteiten.
15
Avolitie= verminderde wilskracht om doelgerichte activiteiten te starten of vol te houden.
16
Adynamie= extreme zwakte of gebrekt aan fysieke en mentale energie.
