Hoorcolleges Geneesmiddelen

Geneesmiddelen
Hoorcollege 1:
Waarom deze medicatie groepen?

- Epidemiologie
 Veel gebruikers in Nederland
 Kosten
 Patent
 Polyfarmacie bij verouderende bevolking
 Maatregelen om kosten te drukken
 Generiek voorschrijven en preferentie beleid
- Medicatieveiligheid
 Bijwerkingen/interacties
 Vermijdbare ziekenhuis opnames

Toename polyfarmacie

- Circa 66% van alle 65-plussers heeft ≥ 2 chronische aandoeningen
- Voor 85-plussers is dat 85%
- Groei van aantal soorten geneesmiddelen dat artsen volgens richtlijn moeten voorschrijven
- Het voorschrijven van geneesmiddelen ter voorkoming/behandeling van bijwerkingen

Maatregelingen om kosten te drukken

- Invoering Wet Geneesmiddelenprijzen
 Gemiddelde prijs voor geneesmiddel in België, Duitsland, Frankrijk en Groot-
Brittannië
- Invoering claw back
- Verhoging claw back Akkoord WS-KNMP
- Tijdelijke invoering maatregel ‘De Geus’
- Start convenantsperiode
- Transitieakkoord
- (individueel) preferentiebeleid
 Slechts recht op de vergoeding van 1 of enkele varianten van bepaald
geneesmiddelencluster
- Introductie vrije prijzen

Basisarts na 6-jarige opleiding geneeskunde:

- Diagnose stellen
- Behandeling

Waarom belangrijk dat net afgestudeerde artsen dit kunnen:

- Veel consulten eindigen met recept
- Net afgestudeerde artsen schrijven veel voor
- Worden veel fouten gemaakt
 7-10% van de recepten bevat een fout
 5,6% opnames ziekenhuis door medicatie
 Kosten 85 miljoen euro

,Farmacotherapie = patiëntgericht

Rekening houden met andere klachten van patiënt  eventueel ander medicijn voorschrijven dan
zonder andere klachten.

Onderwijsmethode (WHO 6-step), 6-stappenplan:

1. Probleem patiënt
2. Therapeutisch doel
3. Standaardtherapie/geneesmiddelen
4. Controleren geschiktheid patiënt
 Contra-indicaties
 Interacties
 Zwangerschap
 Lactatie
 Nierfunctie
 Leverfunctie
 Leeftijd
 Gebruiksgemak
5. Therapie/farmacotherapie uitvoeren
 Recept, toedienen
 Patiëntinformatie
 Afspraken
6. Evaluatieplan, controle

Wat is farmacologie?

- Farmacodynamiek: wat doet het geneesmiddel met de patiënt; werking, bijwerkingen
- Farmacokinetiek: wat doet de patiënt met het geneesmiddel; verwijderen

Geneesmiddelonderzoek:

1. Idee/hypothese
2. Synthese  onderzoek
 Moleculen
3. Farmacologie
 Doel: therapeutische werking, werkzaamheid dosis, toxische werking
 Methode: gen/cel/orgaan/dier
4. Klinische farmacologie
- Fase 1
 Doel: dosis-bijwerking
 Methode: gezonde vrijwilligers
 Farmacologische kinetiek mens
- Fase 2
 Dosis-werking-bijwerkingen (dose-finding)
 Vroeg: selectie weinig patiënt/kort
 Farmacologische kinetiek patiënt
 Laat: selectie meer patiënt/langer
- Fase 3
 Effectief/veilig?
 Grotere aantallen patiënten (clinical trial)

,  Geneesmiddelenregistratie
- Fase 4
 Effectief/veilig?
 Zeer grote aantallen patiënten (epidemiologisch onderzoek)

Geneesmiddelreclame is in Nederland niet toegestaan voor geneesmiddelen op recept. Voor
geneesmiddelen die niet op recept te verkrijgen zijn mag wel reclame gemaakt voor worden.

Recept:




Wie mogen er voorschrijven in Nederland?

- Bepaalde geneesmiddelen zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar; de zogenoemde UR-
geneesmiddelen (Uitsluitend op Recept)
- In de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) is bepaald welke
beroepsbeoefenaren bevoegd zijn om recepten voor UR-geneesmiddelen te schrijven
- Van oudsher zijn dat 3 beroepen: artsen, tandartsen en verloskundigen
- Zij mogen binnen hun deskundigheidsgebied en voor zover zij bekwaam zijn voorschrijven
- In 2012 hebben verpleegkundig specialisten en physician assistants (voor 5 jaar) een
voorschrijfbevoegdheid gekregen. De wet stelt een aantal voorwaarden aan die
bevoegdheid. Zij mogen geneesmiddelen voorschrijven:
 Binnen hun deskundigheidsgebied
 Voor zover het om minder complexe, routinematige recepten gaat waarvan de risico’s
te overzien zijn
 Bovendien moet volgens landelijk geldende richtlijnen, standaarden en daarvan
afgeleiden protocollen worden gehandeld. Welke UR-geneesmiddelen dit exact zijn is
afhankelijk van de lokale situatie. Hierover moeten afspraken gemaakt worden
- De wet biedt daarnaast de mogelijkheid om bepaalde groepen verpleegkundigen een
voorschrijfbevoegdheid toe te kennen
 Van deze mogelijkheid is gebruik gemaakt voor diabetes/long/oncologie
verpleegkundigen. Voorwaarden:
 Een arts eerst een diagnose moet hebben gesteld
 Richtlijnen, standaarden en protocollen worden gevolgd
 Afspraken over samenwerking artsen en verpleegkundigen

,  Geen brede voorschrijfbevoegdheid, maar beperkt aantal geneesmiddelen.
Diabetesverpleegkundigen mogen bloedglucoseregulerende geneesmiddelen
voorschrijven, longverpleegkundigen bepaalde inhalatiemedicatie
- Andere beroepsbeoefenaren, zoals bijvoorbeeld doktersassistentes en
praktijkondersteuners, mogen geen recepten schrijven. Ook niet in opdracht van een arts
- Wel mogen zij zogenaamd voorwerk verrichten door het recept te schrijven waarna de arts
het controleert en vervolgens autoriseert. Een dergelijke werkwijze wordt vaak gebruikt bij
herhalingsrecepten
- De werkwijze waarbij de arts vooraf blanco receptpapier ondertekend en de
doktersassistente het recept vervolgens invult wordt als onjuist beschouwd
- Artsen en andere voorschrijvers mogen geneesmiddelen per 1 januari 2014 alleen nog
elektronisch voorschrijven. Dat staat in de richtlijn Elektronisch voorschrijven (2013)

Opiaat recept:

- Onuitwisbare inkt
- Getallen voluit (sterkte + af te leveren hoeveelheid)
- Nauwkeurige instructie (dosis per keer + maximale dosis 24 uur)
- Volledige handtekening
- Volledige adres patiënt
- Per receptpapier slechts 1 preparaat voorschrijven



Hoorcollege 2:
Definitie farmacologie: verklaring van de werking van farmaca (=biologisch actieve verbindingen,
inclusief toxines) in het lichaam van mens (of dier)

Farmacokinetiek: wat doet het lichaam met het farmacon?

Farmacodynamiek: wat doet het farmacon met het lichaam?

Definitie farmacotherapie: behandeling (therapie) van ziekten en aandoeningen met geneesmiddelen
(farmaca)

- Hoofdwerking = effect(en) waarvoor het middel wordt toegediend
- Bijwerking = ongewenst effect (=adverse drug reaction)
- Intoxicatie = ongewenst effect door (opzettelijke) overdosering

Werking geneesmiddelen:

- Placebo (effect): een preparaat dat geen farmacologisch actieve substantie bevat
- Nocebo (effect): een placebo dat ongewenste effecten (dus bijwerkingen) heeft, word vaker
gekoppeld aan een negatief verwachtingseffect

Farmacokinetiek: hoe het geneesmiddel door het lichaam gaat (ADME)

- Absorptie
- Distributie
- Metabolisme
- Eliminatie