Literatuur verdiepend formeel strafrecht
,Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 4
H1. Plaatsbepaling en doel strafproces(recht).....................................................................................................4
H2. Bronnen van het Nederlands Strafprocesrecht..............................................................................................5
H3. Uitgangspunten en beginselen van het Nederlands strafprocesrecht...........................................................6
H4. Personen en organen in de strafrechtspleging............................................................................................11
Week 2........................................................................................................................................................ 22
RESOLUTION OF THE COUNCIL of 30 November 2009 on a Roadmap for strengthening procedural rights of
suspected or accused persons in criminal proceedings (Text with EEA relevance) (2009/C 295/01).................22
2010/64/EU (right to interpretation and translation in criminal proceedings)..................................................24
2012/13/EU (right to information in criminal proceedings)...............................................................................25
2012/29/EU (minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime)..........................26
2013/48/EU (access to a lawyer in criminal proceedings).................................................................................27
2016/343/EU (presumption of innocence).........................................................................................................27
2016/800/EU (procedural safeguards for children who are suspects or accused persons in criminal
proceedings).......................................................................................................................................................28
Ouwerkerk & Verrest DD 2021/47, De struisvogel voorbij. Pleidooi voor een actieve participatie in de
Europese rechtsontwikkeling inzake fundamentele rechten in de strafrechtspleging.......................................30
Van Noorloos, Ouwerkerk & Verrest, NJB 2023/2450, Kroniek van het Europees strafrecht, par. 3..................30
H IX + X................................................................................................................................................................31
HXVI....................................................................................................................................................................31
NJ 2021/169 (aanbevolen concl. AG)..................................................................................................................31
M. Samadi, Het toezicht op de opsporing. Enkele aspecten van het toezicht door de officier van justitie,
TBS&H 2021, p. 132-142.....................................................................................................................................31
Week 3........................................................................................................................................................ 34
Hst I.4: ‘consensuele’ procedures (wat zijn dat?; zijn ze dat?)...........................................................................34
hst.II.7: beleidsregels, met name van het OM = gepubliceerd = Recht in de zin van art. 99 RO =
vertrouwensbeginsel:.........................................................................................................................................34
hst. II.9: Ongeschreven recht..............................................................................................................................34
hst. IV.9: Actoren: het Openbaar Ministerie.......................................................................................................34
hst. VI: Vervolgbaarheid: doen wij niet inhoudelijk............................................................................................34
hst. XIII: Beslissingen omtrent de vervolging en de voortzetting ervan..............................................................34
hst. XIV: de dagvaarding hst...............................................................................................................................34
XVII.2: Op grondslag van de tenlastelegging.....................................................................................................34
J.M.W. Lindeman, ‘Criminaliteitsbestrijding’, in: J.H. Crijns, E.R. Muller en R. Robroek (red.), Openbaar
Ministerie. Organisatie en functioneren van het Openbaar Ministerie in Nederland, Deventer: Wolters Kluwer
2023, p. 234-240.................................................................................................................................................34
Kamerstukken II 36 327, nr. 2 wetsvoorstel WvSv, in het bijzonder Boek 3 Boek 3 ‘Beslissen over vervolging’ en
het bijbehorend deel van de MvT in Kamerstukken II 36 327, nr. 3....................................................................35
, Concept-wetsvoorstel Eerste Aanvullinsgwet Strafvordering en concept-MvT. Het concept-wetsvoorstel laat
zich het best lezen via de MvT. Voor het onderwijs zijn uit die MvT van belang de onderdelen 1, 2, 3 en 6. Het
is wellicht aangewezen om vanuit en aan de hand van de MvT de betreffende wetsartikelen in het concept-
wetsvoorstel op te zoeken..................................................................................................................................35
Het beleidsdocument: ‘Prioriteiten College van procureurs-generaal 2023-206. Focus, organiseren en
verantwoorden’, Openbaar Ministerie juni 2023................................................................................................36
Jurisprudentie afdoeningsvoorstel: HR 27 september 2022, ECLI:NL:HR:2022:1252, NJ 2023/31.....................36
Jurisprudentie afdoeningsvoorstel, HR 8 oktober 2024: ECLI:NL:HR:2024:1361................................................37
Jurisprudentie redelijke termijn: HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, NJ 2008/358..............................38
Jurisprudentie redelijke termijn: HR 1 oktober 2019, ECLI:NL:HR:2019:1472, NJ 2020/341..............................38
Jurisprudentie overschrijding redelijke termijn: HR 22 oktober 2024, ECLI:2024:1413......................................39
Jurisprudentie overschrijding redelijke termijn: HR 15 oktober 2024, ECLI:NL:HR:2024:1453...........................41
Vervolgen na transactie: HR 22 oktober 2024, ECLI:2024:1509: OM (niet) ontvankelijk in de vervolging
vanwege eerdere transactie voor het betreffende feit.......................................................................................42
Toets vervolgingsbeslissing: HR 11 oktober 2024, ECLI:NL:HR:2024:1418; vervolgingsbeslissing getoetst door
de civiele rechter?...............................................................................................................................................44
Week. 4....................................................................................................................................................... 46
C/B&K 2021, hoofdstuk VII en XIV......................................................................................................................46
HVII.....................................................................................................................................................................46
Boek 4, Hoofdstuk 1 Mod. Sv + MvT p. 857-917.................................................................................................54
Advies Raad van State, Deeladvies D. Beweging naar voren bij Mod. Sv...........................................................54
C/B&K 2021, hoofdstuk XV + hoofdstuk IV deel 4 & XVII.16 (p. 977-982)..........................................................55
EHRM 19 januari 2021 (Keskin tegen Nederland)..............................................................................................56
EHRM 14 februari 2017, NJ 2019/279 (Hokkeling tegen Nederland).................................................................56
Nan, Het slachtoffer en de afgedwongen verschijning van de verdachte, AA 2020, p. 1117-1125...................58
NJ 2019/379 (standaardarrest benadeelde partij).............................................................................................61
Week 5........................................................................................................................................................ 66
HXVI....................................................................................................................................................................66
HXVII par 1 t/m 15..............................................................................................................................................66
NJ 2006/393 – uitdrukkelijk onderbouwde standpunten...................................................................................66
NJ 2007/345 – bewijsvergaring..........................................................................................................................69
NJ 2010/ 314 – Meer en Vaart verweren............................................................................................................70
Week 6........................................................................................................................................................ 71
C/B&K 2021, hoofdstuk XVIII (uitgezonderd par. 5)............................................................................................71
Nan, Moderne rechtsmiddelen in strafzaken (oratie 2023)................................................................................71
Nan e.a., Victa vincit veritas? Evaluatie Wet hervorming herziening ten voordele (samenvatting).................76
, Week 1.
H1. Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
Doeleinden en spanning binnen het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht beoogt een zorgvuldige behandeling van strafbare feiten en beschermt zowel de
belangen van de samenleving als die van de verdachte. Het proces onderzoekt of een strafbaar feit
heeft plaatsgevonden en of dit een juridische reactie rechtvaardigt. Hierbij worden functionarissen
bevoegdheden toegekend die zorgvuldig moeten worden afgewogen om onschuldige burgers niet
onnodig te benadelen. Het principe "liever tien schuldigen vrij dan één onschuldige veroordeeld"
benadrukt de behoefte aan voorzichtigheid binnen het strafproces.
Het Nederlandse strafprocesrecht kent een ‘gematigd accusatoire’ opzet, een middenweg tussen het
accusatoire (strijd tussen twee partijen) en het inquisitoire (waarheidsvinding door justitie) proces. In
de aanvang van het onderzoek wordt de verdachte meer als onderzoeksobject behandeld, terwijl
tijdens de zitting de verdeling van rechten tussen verdachte en openbaar ministerie gelijkwaardiger is.
Dit systeem probeert eerlijkheid en rechtszekerheid te waarborgen, zonder dat de verdachte
dwangmiddelen tegen de overheid kan inzetten zoals in een civiel proces mogelijk is.
Hoofddoel: passende reactie van de overheid op een vermoedelijk strafbaar feit
Nevenfuncties:
- Preventief Effect op Verdachten: Het strafproces kan verdachten afschrikken, zelfs zonder
sanctie. Soms kan dit leiden tot seponeren of een rechterlijk pardon (art. 9a Sr).
- Generale Preventie: Door het strafproces te tonen aan derden, worden zij ook ontmoedigd om
strafbare feiten te plegen.
- Voorkomen van Eigenrichting: Door strafrechtelijke handhaving kan de overheid voorkomen
dat burgers zelf strafbare feiten gaan aanpakken, wat maatschappelijke chaos kan veroorzaken.
- Ordescheppende Functie: Het strafproces zorgt voor rust door in te grijpen tegen strafbaar
gedrag, waardoor gevoelens van onveiligheid bij burgers afnemen.
- Slachtofferparticipatie: Het strafproces biedt slachtoffers een rol, bijvoorbeeld door
schadevergoeding te claimen en spreekrecht uit te oefenen. Dit helpt bij de geschilbeslechting
tussen dader en slachtoffer.
Modernisering van het Wetboek van Strafvordering
Het Wetboek van Strafvordering wordt gemoderniseerd en opgesplitst in acht boeken. Enkele
belangrijke ontwikkelingen die aan deze modernisering ten grondslag liggen:
1. Verbreding van Doelstellingen: Naast de hoofddoelstelling is er nu meer aandacht voor de
rechtsbescherming van de verdachte, onder invloed van het EVRM. Er zijn processuele
sancties ingevoerd (zoals strafvermindering, bewijsuitsluiting en niet-ontvankelijkheid van het
OM bij vormverzuimen, zie art. 359a Sv). Ook wordt het slachtoffer erkend als
procesdeelnemer met rechten zoals spreekrecht.
2. Veranderende Aard van Criminaliteit en Sanctiearsenaal: Door de toename van
georganiseerde criminaliteit en de uitbreiding van bijzondere opsporingsbevoegdheden, wordt
het proces gedifferentieerd. Er zijn specifieke procedures voor bijvoorbeeld de ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel.
3. Veranderende Rol van Strafrechtelijke Actoren: De rechter-commissaris speelt een nieuwe
rol door de afschaffing van het gerechtelijk vooronderzoek. Het OM heeft meer
verantwoordelijkheid over het opsporingsonderzoek en kan zelf een strafbeschikking
uitvaardigen.
4. Internationalisering: Door internationale samenwerking zijn de grenzen van het nationale
strafprocesrecht verschoven, wat gevolgen heeft voor opsporingsbevoegdheden en rechtshulp.
,Inhoudsopgave
Week 1.......................................................................................................................................................... 4
H1. Plaatsbepaling en doel strafproces(recht).....................................................................................................4
H2. Bronnen van het Nederlands Strafprocesrecht..............................................................................................5
H3. Uitgangspunten en beginselen van het Nederlands strafprocesrecht...........................................................6
H4. Personen en organen in de strafrechtspleging............................................................................................11
Week 2........................................................................................................................................................ 22
RESOLUTION OF THE COUNCIL of 30 November 2009 on a Roadmap for strengthening procedural rights of
suspected or accused persons in criminal proceedings (Text with EEA relevance) (2009/C 295/01).................22
2010/64/EU (right to interpretation and translation in criminal proceedings)..................................................24
2012/13/EU (right to information in criminal proceedings)...............................................................................25
2012/29/EU (minimum standards on the rights, support and protection of victims of crime)..........................26
2013/48/EU (access to a lawyer in criminal proceedings).................................................................................27
2016/343/EU (presumption of innocence).........................................................................................................27
2016/800/EU (procedural safeguards for children who are suspects or accused persons in criminal
proceedings).......................................................................................................................................................28
Ouwerkerk & Verrest DD 2021/47, De struisvogel voorbij. Pleidooi voor een actieve participatie in de
Europese rechtsontwikkeling inzake fundamentele rechten in de strafrechtspleging.......................................30
Van Noorloos, Ouwerkerk & Verrest, NJB 2023/2450, Kroniek van het Europees strafrecht, par. 3..................30
H IX + X................................................................................................................................................................31
HXVI....................................................................................................................................................................31
NJ 2021/169 (aanbevolen concl. AG)..................................................................................................................31
M. Samadi, Het toezicht op de opsporing. Enkele aspecten van het toezicht door de officier van justitie,
TBS&H 2021, p. 132-142.....................................................................................................................................31
Week 3........................................................................................................................................................ 34
Hst I.4: ‘consensuele’ procedures (wat zijn dat?; zijn ze dat?)...........................................................................34
hst.II.7: beleidsregels, met name van het OM = gepubliceerd = Recht in de zin van art. 99 RO =
vertrouwensbeginsel:.........................................................................................................................................34
hst. II.9: Ongeschreven recht..............................................................................................................................34
hst. IV.9: Actoren: het Openbaar Ministerie.......................................................................................................34
hst. VI: Vervolgbaarheid: doen wij niet inhoudelijk............................................................................................34
hst. XIII: Beslissingen omtrent de vervolging en de voortzetting ervan..............................................................34
hst. XIV: de dagvaarding hst...............................................................................................................................34
XVII.2: Op grondslag van de tenlastelegging.....................................................................................................34
J.M.W. Lindeman, ‘Criminaliteitsbestrijding’, in: J.H. Crijns, E.R. Muller en R. Robroek (red.), Openbaar
Ministerie. Organisatie en functioneren van het Openbaar Ministerie in Nederland, Deventer: Wolters Kluwer
2023, p. 234-240.................................................................................................................................................34
Kamerstukken II 36 327, nr. 2 wetsvoorstel WvSv, in het bijzonder Boek 3 Boek 3 ‘Beslissen over vervolging’ en
het bijbehorend deel van de MvT in Kamerstukken II 36 327, nr. 3....................................................................35
, Concept-wetsvoorstel Eerste Aanvullinsgwet Strafvordering en concept-MvT. Het concept-wetsvoorstel laat
zich het best lezen via de MvT. Voor het onderwijs zijn uit die MvT van belang de onderdelen 1, 2, 3 en 6. Het
is wellicht aangewezen om vanuit en aan de hand van de MvT de betreffende wetsartikelen in het concept-
wetsvoorstel op te zoeken..................................................................................................................................35
Het beleidsdocument: ‘Prioriteiten College van procureurs-generaal 2023-206. Focus, organiseren en
verantwoorden’, Openbaar Ministerie juni 2023................................................................................................36
Jurisprudentie afdoeningsvoorstel: HR 27 september 2022, ECLI:NL:HR:2022:1252, NJ 2023/31.....................36
Jurisprudentie afdoeningsvoorstel, HR 8 oktober 2024: ECLI:NL:HR:2024:1361................................................37
Jurisprudentie redelijke termijn: HR 17 juni 2008, ECLI:NL:HR:2008:BD2578, NJ 2008/358..............................38
Jurisprudentie redelijke termijn: HR 1 oktober 2019, ECLI:NL:HR:2019:1472, NJ 2020/341..............................38
Jurisprudentie overschrijding redelijke termijn: HR 22 oktober 2024, ECLI:2024:1413......................................39
Jurisprudentie overschrijding redelijke termijn: HR 15 oktober 2024, ECLI:NL:HR:2024:1453...........................41
Vervolgen na transactie: HR 22 oktober 2024, ECLI:2024:1509: OM (niet) ontvankelijk in de vervolging
vanwege eerdere transactie voor het betreffende feit.......................................................................................42
Toets vervolgingsbeslissing: HR 11 oktober 2024, ECLI:NL:HR:2024:1418; vervolgingsbeslissing getoetst door
de civiele rechter?...............................................................................................................................................44
Week. 4....................................................................................................................................................... 46
C/B&K 2021, hoofdstuk VII en XIV......................................................................................................................46
HVII.....................................................................................................................................................................46
Boek 4, Hoofdstuk 1 Mod. Sv + MvT p. 857-917.................................................................................................54
Advies Raad van State, Deeladvies D. Beweging naar voren bij Mod. Sv...........................................................54
C/B&K 2021, hoofdstuk XV + hoofdstuk IV deel 4 & XVII.16 (p. 977-982)..........................................................55
EHRM 19 januari 2021 (Keskin tegen Nederland)..............................................................................................56
EHRM 14 februari 2017, NJ 2019/279 (Hokkeling tegen Nederland).................................................................56
Nan, Het slachtoffer en de afgedwongen verschijning van de verdachte, AA 2020, p. 1117-1125...................58
NJ 2019/379 (standaardarrest benadeelde partij).............................................................................................61
Week 5........................................................................................................................................................ 66
HXVI....................................................................................................................................................................66
HXVII par 1 t/m 15..............................................................................................................................................66
NJ 2006/393 – uitdrukkelijk onderbouwde standpunten...................................................................................66
NJ 2007/345 – bewijsvergaring..........................................................................................................................69
NJ 2010/ 314 – Meer en Vaart verweren............................................................................................................70
Week 6........................................................................................................................................................ 71
C/B&K 2021, hoofdstuk XVIII (uitgezonderd par. 5)............................................................................................71
Nan, Moderne rechtsmiddelen in strafzaken (oratie 2023)................................................................................71
Nan e.a., Victa vincit veritas? Evaluatie Wet hervorming herziening ten voordele (samenvatting).................76
, Week 1.
H1. Plaatsbepaling en doel strafproces(recht)
Doeleinden en spanning binnen het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht beoogt een zorgvuldige behandeling van strafbare feiten en beschermt zowel de
belangen van de samenleving als die van de verdachte. Het proces onderzoekt of een strafbaar feit
heeft plaatsgevonden en of dit een juridische reactie rechtvaardigt. Hierbij worden functionarissen
bevoegdheden toegekend die zorgvuldig moeten worden afgewogen om onschuldige burgers niet
onnodig te benadelen. Het principe "liever tien schuldigen vrij dan één onschuldige veroordeeld"
benadrukt de behoefte aan voorzichtigheid binnen het strafproces.
Het Nederlandse strafprocesrecht kent een ‘gematigd accusatoire’ opzet, een middenweg tussen het
accusatoire (strijd tussen twee partijen) en het inquisitoire (waarheidsvinding door justitie) proces. In
de aanvang van het onderzoek wordt de verdachte meer als onderzoeksobject behandeld, terwijl
tijdens de zitting de verdeling van rechten tussen verdachte en openbaar ministerie gelijkwaardiger is.
Dit systeem probeert eerlijkheid en rechtszekerheid te waarborgen, zonder dat de verdachte
dwangmiddelen tegen de overheid kan inzetten zoals in een civiel proces mogelijk is.
Hoofddoel: passende reactie van de overheid op een vermoedelijk strafbaar feit
Nevenfuncties:
- Preventief Effect op Verdachten: Het strafproces kan verdachten afschrikken, zelfs zonder
sanctie. Soms kan dit leiden tot seponeren of een rechterlijk pardon (art. 9a Sr).
- Generale Preventie: Door het strafproces te tonen aan derden, worden zij ook ontmoedigd om
strafbare feiten te plegen.
- Voorkomen van Eigenrichting: Door strafrechtelijke handhaving kan de overheid voorkomen
dat burgers zelf strafbare feiten gaan aanpakken, wat maatschappelijke chaos kan veroorzaken.
- Ordescheppende Functie: Het strafproces zorgt voor rust door in te grijpen tegen strafbaar
gedrag, waardoor gevoelens van onveiligheid bij burgers afnemen.
- Slachtofferparticipatie: Het strafproces biedt slachtoffers een rol, bijvoorbeeld door
schadevergoeding te claimen en spreekrecht uit te oefenen. Dit helpt bij de geschilbeslechting
tussen dader en slachtoffer.
Modernisering van het Wetboek van Strafvordering
Het Wetboek van Strafvordering wordt gemoderniseerd en opgesplitst in acht boeken. Enkele
belangrijke ontwikkelingen die aan deze modernisering ten grondslag liggen:
1. Verbreding van Doelstellingen: Naast de hoofddoelstelling is er nu meer aandacht voor de
rechtsbescherming van de verdachte, onder invloed van het EVRM. Er zijn processuele
sancties ingevoerd (zoals strafvermindering, bewijsuitsluiting en niet-ontvankelijkheid van het
OM bij vormverzuimen, zie art. 359a Sv). Ook wordt het slachtoffer erkend als
procesdeelnemer met rechten zoals spreekrecht.
2. Veranderende Aard van Criminaliteit en Sanctiearsenaal: Door de toename van
georganiseerde criminaliteit en de uitbreiding van bijzondere opsporingsbevoegdheden, wordt
het proces gedifferentieerd. Er zijn specifieke procedures voor bijvoorbeeld de ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel.
3. Veranderende Rol van Strafrechtelijke Actoren: De rechter-commissaris speelt een nieuwe
rol door de afschaffing van het gerechtelijk vooronderzoek. Het OM heeft meer
verantwoordelijkheid over het opsporingsonderzoek en kan zelf een strafbeschikking
uitvaardigen.
4. Internationalisering: Door internationale samenwerking zijn de grenzen van het nationale
strafprocesrecht verschoven, wat gevolgen heeft voor opsporingsbevoegdheden en rechtshulp.
