Aansprakelijkheidsrecht: Blok I
WC 1: Vestiging van aansprakelijkheid en causaliteit
Opdracht 1
Ella, Mariët, Kevin en Romy gaan geregeld samen stappen. Ze gaan dan tot in de late
uurtjes door. Geen van allen heeft een groot genoeg inkomen om deze avonden te
bekostigen. Ze hebben hier echter een ’prima’ plan voor bedacht. Geregeld gaan ze in
tweetallen verkleed als verpleegkundigen langs bij hoogbejaarden. Ze kletsen zich naar
binnen met de smoes dat ze een gezondheidscheck komen doen en terwijl de een
zogenaamd de bloeddruk meet, grist de ander de portemonnee, sieraden of iets anders
waardevols mee. Elke week bespreken de vier vrienden de planning en hun tactiek. De
diefstallen komen echter aan het licht als Kees Smolders, een van de slachtoffers, aangifte
doet en een pandjesbaas zich meldt bij de politie met de zegelring van Kees omdat hij
vermoedt dat die gestolen is. Via de pandjesbaas komen ze uit bij het groepje criminele
vrienden. Kees, van wie ook 350 euro aan contanten is gestolen, stelt Mariët hiervoor
aansprakelijk. Mariët verweert zich echter door te stellen dat zij net die avond dat Kees werd
bestolen niet mee was op dievenpad, dus dat zij de schade niet heeft veroorzaakt.
Vraag 1a)
Op basis van welke grondslag kan Kees Mariët aansprakelijk stellen?
Groepsaansprakelijkheid en onrechtmatige daad art. 6:162 jo. 6:166 BW, in dat geval wordt
een groepslid hoofdelijk aansprakelijk gesteld indien er sprake is van gedragingen in
groepsverband en ten minste één persoon uit die groep onrechtmatig schade toebrengt aan
een derde en de kans op het aldus onrechtmatig toebrengen van de schade het
aangesproken groepslid had behoren te weerhouden van deelname aan groepsgedragingen.
Zich niet onttrekken aan de groep vormt de basis voor aansprakelijkheid. In dit geval is
mariët onderdeel van een groep, zij steelt stelselmatig in groepsverband tezamen met Ella,
Kevin en Romy.
Partijen hebben geen ovk met elkaar, dus om die reden vallen we terug op art. 6:162 BW. De
deelnemer heeft door deelname aan de groep in strijd gehandeld met de
onzorgvuldigheidnorm 6:162 lid 2 BW. Systematisch gezien is de bepaling van
groepsaansprakelijkheid bedoeld als uitwerking van onrechtmatige daad in de bijzondere
situatie: handelen in groepsverband. Biedt oplossing voor een onzeker causaal verband.
O.g.v. art. 6:162 BW is het mogelijk dat de aangesproken persoon bewijst dat tussen zijn
gedraging en de schade geen causaal verband bestaat, o.g.v art. 6:166 BW is dit niet
mogelijk. Denk aan groep jongeren, die stenen gooien naar andere voetgangers, als een van
de voorbijgangers wordt geraakt kunnen de relschoppers zich niet verweren met het
argument dat zij niet de steen hebben gegooid die de schade heeft veroorzaakt. Art. 6:166
BW zorgt ervoor dat ze zich niet kunnen verweren dat de gedraging en de schade geen
causaal verband hebben. Zijn aansprakelijk voor de eigen gedraging: in deze zin is dat deel
uitmaken van een groep waarin onrechtmatige daden worden gepleegd jegens benadeelde,
ook al heeft dit groepslid zelf de onrechtmatige daad niet gepleegd.
Vraag 1b)
Kan Kees de schade op Mariët met succes verhalen of heeft het verweer van Mariët
kans van slagen?
In HR Groepsaansprakelijkheid oordeelt de HR dat enkel de deelname aan een organisatie
of groep onvoldoende is aansprakelijkheid o.g.v. art. 6:166 lid 1 BW te kunnen aannemen
voor alle vanuit de groep gepleegde onrechtmatige daden. De enkele deelname aan een
organisatie en betrokkenheid bij een bepaald strafbaar feit volstaat niet voor het aannemen
van groepsgedragingen met betrekking tot andere daden.
,Vereisten groepsaansprakelijkheid art. 6:166 lid 1 BW:
1. één van tot een groep behorende personen kijken naar de concrete
gedragingen die in een groepsverband schade hebben veroorzaakt.
2. Degene die de schade rechtstreeks toebracht moet een onrechtmatige daad
hebben begaan hier moet je wel even kort uitleggen of er wel/geen sprake is
van een onrechtmatige daad.
3. De kans op het aldus toebrengen van de schade had de tot de groep
behorende personen moeten weerhouden van hun gedragingen in
groepsverband. als je weet dat onrechtmatige daden worden gepleegd door
de groep, moet je je distantiëren anders kun je aansprakelijk worden gesteld obv
groepsaansprakelijkheid. Je moet wel weten of behoren te weten dat deze
gedragingen tot schade zouden leiden.
4. Gedragingen in groepsverband kunnen het aangesproken lid als een
onrechtmatige daad worden toegerekend. art. 6:162 lid 3 toerekening kan
obv schuld, wet en verkeersopvatting.
Naast deze vereisten geldt ook HR Groepsaansprakelijkheid: het ging hier om een zevental
ladingdiefstallen die op verschillende plaatsen in het land zijn gepleegd door een criminele
organisatie. Is het deelnemen aan een criminele organisatie voldoende om
groepsaansprakelijkheid aan te nemen? HR oordeelt dat eenheid van tijd en plaats
groepsaansprakelijkheid niet in de weg staat, op het moment van het plegen van de
onrechtmatige daad hoef je niet aanwezig te zijn. Aansprakelijkheid is niet beperkt tot
gedragingen in turba (onrechtmatige daden gepleegd tijdens bepaalde situaties, zoals
wanorde en menigte van mensen). HR stelt ook grenzen: enkel deelname aan een criminele
organisatie is niet voldoende om groepsaansprakelijkheid aan te nemen, er moet sprake zijn
van concrete onrechtmatige gedragingen wil iemand aansprakelijk zijn obv
groepsaansprakelijkheid.
Vereisten toepassen:
1. één van tot een groep behorende personen kijken naar de concrete gedragingen die
in een groepsverband schade hebben veroorzaakt.
Bij dit vereiste kun je twee kanten op redeneren adhv HR Groepsaansprakelijkheid. In dit
geval vormen de personen een groep die samen het plan hebben om bejaarden te beroven,
iedere week komt de groep bij elkaar voor planning, tactiek en rolverdeling er is dus sprake
van concrete onrechtmatige gedragingen in groepsverband. Anderzijds kan ook worden
betoogd dat Mariët die avond niet aanwezig was ogv HR Groepsaansprakelijkheid is het
enkel deelnemen aan de criminele organisatie niet voldoende om groepsaansprakelijkheid
aan te nemen. Uit de casus blijkt veel onduidelijkheid, waardoor je HR
Groepsaansprakelijkheid: eenheid en plaats niet kunt gebruiken.
2. Degene die de schade rechtstreeks toebracht moet een onrechtmatige daad hebben
begaan
Ja, er is sprake van een onrechtmatige daad, het gaat hier om een gedraging die in strijd
is met een wettelijke plicht en met de maatschappelijke zorgvuldigheid. Het gaat hier om
diefstal van het geld van Kees wat strafbaar is gesteld in art. 310 Sr. Er is een causaal
verband tussen de schade en de gedraging.
3. De kans op het aldus toebrengen van de schade had de tot de groep behorende
personen moeten weerhouden van hun gedragingen in groepsverband.
Als je weet dat onrechtmatige daden worden gepleegd door de groep, moet je je distantiëren
anders kun je aansprakelijk worden gesteld obv groepsaansprakelijkheid. Mariët heeft zich
niet gedistantieerd, ze was er toevallig niet bij die avond.
, 4. Gedragingen in groepsverband kunnen het aangesproken lid als een onrechtmatige
daad worden toegerekend. art. 6:162 lid 3 toerekening kan obv schuld, wet en
verkeersopvatting.
Schuld, omdat er verwijtbaar is gehandeld is er sprake van schuld. Ze wist dat wat ze aan
het doen waren niet juist was er zou geen toerekening kunnen plaatsvinden als het gaat om
kinderen jonger dan 14 jaar, maar omdat de casus het heeft over stapavonden mogen we er
van uit gaan dat de personen ouder zijn dan 14 jaar.
Aan alle vereisten is voldaan, Mariët is hoofdelijk aansprakelijk (net als alle andere leden van
de groep) o.g.v. art. 6:166 jo. 6:102 lid 1 BW. In art. 6:102 BW wordt de hoofdelijke
aansprakelijkheid uitgewerkt.
Vraag 1c)
Stel dat Mariët met succes aansprakelijk gesteld kan worden. Na lang aandringen van Kees
betaalt Mariët uiteindelijk de 350 euro. Mariët richt zich tot de anderen uit de groep. Ze wil
dat zij een deel van de 350 euro teruggeven. De anderen geven aan dat zij het bedrag dat zij
hebben overgehouden aan de succesvolle beroving inmiddels al hebben uitgegeven en dat
ze haar niet meer zullen terugbetalen.
Heeft het verweer van de anderen uit de groep kans van slagen?
Het verweer zal niet slagen, omdat er voor zowel Mariët als de anderen van de groep
hoofdelijke aansprakelijkheid geldt o.g.v. 6:99 jo. 6:102 BW. Zij moeten onderling voor gelijke
delen in de schadevergoeding bijdragen, tenzij in de omstandigheden van het geval de
billijkheid een andere verdeling vordert, dit volgt uit art. 6:166 lid 2 BW. Mariët kan ogv art.
6:166 lid 2 regres nemen op de anderen.
Als dit onbillijk is dan kijk je naar art. 6:102 lid 1 Bw jo. art. 6:101 BW jo. art. 6:10 BW.
Opdracht 2
Vanwege aanhoudende pijn in zijn kies heeft Thijs de Jong een gecompliceerde
tandzorgbehandeling nodig. Er wordt besloten om de ingreep in twee delen te laten
plaatsvinden. Het eerste deel van de behandeling wordt uitgevoerd door zijn tandarts, dr.
Karel Verheul. Voor het tweede deel van de behandeling moet Thijs naar een
gespecialiseerd kaakchirurg, dr. Jasper Wolters. Beide ingrepen lijken voorspoedig te zijn
verlopen, totdat de kaak van Thijs rood wordt en opzwelt. Er is een ontsteking ontstaan in het
kaakbeen en het tandvlees bij zijn kies waarvoor Thijs geopereerd moet worden. In het
ziekenhuis blijkt dat tijdens de behandeling bij zijn tandarts, dr. Verheul, een metaalsplinter
van een vijl is achtergebleven in het tandvlees van Thijs. De kans bestaat dat Thijs hierdoor
een bacteriële infectie heeft opgelopen. De infectie kan echter ook een gevolg zijn van het
niet preventief toedienen van penicilline tijdens de operatie van kaakchirurg dr. Wolters. Vast
staat dat één van beide oorzaken de schade heeft doen ontstaan.
Vraag 1)
Thijs spreekt dr. Wolters aan voor de vergoeding van zijn letselschade. Dr. Wolters meent
dat hij geen schade aan Thijs hoeft te vergoeden, nu niet vaststaat dat hij, door het niet
toedienen van penicilline, de schade heeft veroorzaakt. Geef gemotiveerd aan of het
verweer van dr. Wolters in een latere procedure zal slagen.
Bij zulke vragen is het van belang om eerst te kijken naar de situatie. Twee mogelijke
oorzaken voor de schade: het oplopen van een bacteriële infectie (i) het niet-toedienen van
penicilline of (ii) het achterblijven van een metaalsplinter. Het is niet duidelijk welke oorzaak
de schade heeft veroorzaakt, er is sprake van meervoudige causaliteit.
Meervoudige causaliteit valt uiteen in meerdere vormen. In casu in de vorm van alternatieve
causaliteit art. 6:99 BW: meerdere oorzaken, maar het staat niet vast welke oorzaak de
schade heeft veroorzaakt. Zowel de ene als de andere oorzaak kan de schade hebben
veroorzaakt. Uit art. 6:99 BW vloeien drie vereisten.
WC 1: Vestiging van aansprakelijkheid en causaliteit
Opdracht 1
Ella, Mariët, Kevin en Romy gaan geregeld samen stappen. Ze gaan dan tot in de late
uurtjes door. Geen van allen heeft een groot genoeg inkomen om deze avonden te
bekostigen. Ze hebben hier echter een ’prima’ plan voor bedacht. Geregeld gaan ze in
tweetallen verkleed als verpleegkundigen langs bij hoogbejaarden. Ze kletsen zich naar
binnen met de smoes dat ze een gezondheidscheck komen doen en terwijl de een
zogenaamd de bloeddruk meet, grist de ander de portemonnee, sieraden of iets anders
waardevols mee. Elke week bespreken de vier vrienden de planning en hun tactiek. De
diefstallen komen echter aan het licht als Kees Smolders, een van de slachtoffers, aangifte
doet en een pandjesbaas zich meldt bij de politie met de zegelring van Kees omdat hij
vermoedt dat die gestolen is. Via de pandjesbaas komen ze uit bij het groepje criminele
vrienden. Kees, van wie ook 350 euro aan contanten is gestolen, stelt Mariët hiervoor
aansprakelijk. Mariët verweert zich echter door te stellen dat zij net die avond dat Kees werd
bestolen niet mee was op dievenpad, dus dat zij de schade niet heeft veroorzaakt.
Vraag 1a)
Op basis van welke grondslag kan Kees Mariët aansprakelijk stellen?
Groepsaansprakelijkheid en onrechtmatige daad art. 6:162 jo. 6:166 BW, in dat geval wordt
een groepslid hoofdelijk aansprakelijk gesteld indien er sprake is van gedragingen in
groepsverband en ten minste één persoon uit die groep onrechtmatig schade toebrengt aan
een derde en de kans op het aldus onrechtmatig toebrengen van de schade het
aangesproken groepslid had behoren te weerhouden van deelname aan groepsgedragingen.
Zich niet onttrekken aan de groep vormt de basis voor aansprakelijkheid. In dit geval is
mariët onderdeel van een groep, zij steelt stelselmatig in groepsverband tezamen met Ella,
Kevin en Romy.
Partijen hebben geen ovk met elkaar, dus om die reden vallen we terug op art. 6:162 BW. De
deelnemer heeft door deelname aan de groep in strijd gehandeld met de
onzorgvuldigheidnorm 6:162 lid 2 BW. Systematisch gezien is de bepaling van
groepsaansprakelijkheid bedoeld als uitwerking van onrechtmatige daad in de bijzondere
situatie: handelen in groepsverband. Biedt oplossing voor een onzeker causaal verband.
O.g.v. art. 6:162 BW is het mogelijk dat de aangesproken persoon bewijst dat tussen zijn
gedraging en de schade geen causaal verband bestaat, o.g.v art. 6:166 BW is dit niet
mogelijk. Denk aan groep jongeren, die stenen gooien naar andere voetgangers, als een van
de voorbijgangers wordt geraakt kunnen de relschoppers zich niet verweren met het
argument dat zij niet de steen hebben gegooid die de schade heeft veroorzaakt. Art. 6:166
BW zorgt ervoor dat ze zich niet kunnen verweren dat de gedraging en de schade geen
causaal verband hebben. Zijn aansprakelijk voor de eigen gedraging: in deze zin is dat deel
uitmaken van een groep waarin onrechtmatige daden worden gepleegd jegens benadeelde,
ook al heeft dit groepslid zelf de onrechtmatige daad niet gepleegd.
Vraag 1b)
Kan Kees de schade op Mariët met succes verhalen of heeft het verweer van Mariët
kans van slagen?
In HR Groepsaansprakelijkheid oordeelt de HR dat enkel de deelname aan een organisatie
of groep onvoldoende is aansprakelijkheid o.g.v. art. 6:166 lid 1 BW te kunnen aannemen
voor alle vanuit de groep gepleegde onrechtmatige daden. De enkele deelname aan een
organisatie en betrokkenheid bij een bepaald strafbaar feit volstaat niet voor het aannemen
van groepsgedragingen met betrekking tot andere daden.
,Vereisten groepsaansprakelijkheid art. 6:166 lid 1 BW:
1. één van tot een groep behorende personen kijken naar de concrete
gedragingen die in een groepsverband schade hebben veroorzaakt.
2. Degene die de schade rechtstreeks toebracht moet een onrechtmatige daad
hebben begaan hier moet je wel even kort uitleggen of er wel/geen sprake is
van een onrechtmatige daad.
3. De kans op het aldus toebrengen van de schade had de tot de groep
behorende personen moeten weerhouden van hun gedragingen in
groepsverband. als je weet dat onrechtmatige daden worden gepleegd door
de groep, moet je je distantiëren anders kun je aansprakelijk worden gesteld obv
groepsaansprakelijkheid. Je moet wel weten of behoren te weten dat deze
gedragingen tot schade zouden leiden.
4. Gedragingen in groepsverband kunnen het aangesproken lid als een
onrechtmatige daad worden toegerekend. art. 6:162 lid 3 toerekening kan
obv schuld, wet en verkeersopvatting.
Naast deze vereisten geldt ook HR Groepsaansprakelijkheid: het ging hier om een zevental
ladingdiefstallen die op verschillende plaatsen in het land zijn gepleegd door een criminele
organisatie. Is het deelnemen aan een criminele organisatie voldoende om
groepsaansprakelijkheid aan te nemen? HR oordeelt dat eenheid van tijd en plaats
groepsaansprakelijkheid niet in de weg staat, op het moment van het plegen van de
onrechtmatige daad hoef je niet aanwezig te zijn. Aansprakelijkheid is niet beperkt tot
gedragingen in turba (onrechtmatige daden gepleegd tijdens bepaalde situaties, zoals
wanorde en menigte van mensen). HR stelt ook grenzen: enkel deelname aan een criminele
organisatie is niet voldoende om groepsaansprakelijkheid aan te nemen, er moet sprake zijn
van concrete onrechtmatige gedragingen wil iemand aansprakelijk zijn obv
groepsaansprakelijkheid.
Vereisten toepassen:
1. één van tot een groep behorende personen kijken naar de concrete gedragingen die
in een groepsverband schade hebben veroorzaakt.
Bij dit vereiste kun je twee kanten op redeneren adhv HR Groepsaansprakelijkheid. In dit
geval vormen de personen een groep die samen het plan hebben om bejaarden te beroven,
iedere week komt de groep bij elkaar voor planning, tactiek en rolverdeling er is dus sprake
van concrete onrechtmatige gedragingen in groepsverband. Anderzijds kan ook worden
betoogd dat Mariët die avond niet aanwezig was ogv HR Groepsaansprakelijkheid is het
enkel deelnemen aan de criminele organisatie niet voldoende om groepsaansprakelijkheid
aan te nemen. Uit de casus blijkt veel onduidelijkheid, waardoor je HR
Groepsaansprakelijkheid: eenheid en plaats niet kunt gebruiken.
2. Degene die de schade rechtstreeks toebracht moet een onrechtmatige daad hebben
begaan
Ja, er is sprake van een onrechtmatige daad, het gaat hier om een gedraging die in strijd
is met een wettelijke plicht en met de maatschappelijke zorgvuldigheid. Het gaat hier om
diefstal van het geld van Kees wat strafbaar is gesteld in art. 310 Sr. Er is een causaal
verband tussen de schade en de gedraging.
3. De kans op het aldus toebrengen van de schade had de tot de groep behorende
personen moeten weerhouden van hun gedragingen in groepsverband.
Als je weet dat onrechtmatige daden worden gepleegd door de groep, moet je je distantiëren
anders kun je aansprakelijk worden gesteld obv groepsaansprakelijkheid. Mariët heeft zich
niet gedistantieerd, ze was er toevallig niet bij die avond.
, 4. Gedragingen in groepsverband kunnen het aangesproken lid als een onrechtmatige
daad worden toegerekend. art. 6:162 lid 3 toerekening kan obv schuld, wet en
verkeersopvatting.
Schuld, omdat er verwijtbaar is gehandeld is er sprake van schuld. Ze wist dat wat ze aan
het doen waren niet juist was er zou geen toerekening kunnen plaatsvinden als het gaat om
kinderen jonger dan 14 jaar, maar omdat de casus het heeft over stapavonden mogen we er
van uit gaan dat de personen ouder zijn dan 14 jaar.
Aan alle vereisten is voldaan, Mariët is hoofdelijk aansprakelijk (net als alle andere leden van
de groep) o.g.v. art. 6:166 jo. 6:102 lid 1 BW. In art. 6:102 BW wordt de hoofdelijke
aansprakelijkheid uitgewerkt.
Vraag 1c)
Stel dat Mariët met succes aansprakelijk gesteld kan worden. Na lang aandringen van Kees
betaalt Mariët uiteindelijk de 350 euro. Mariët richt zich tot de anderen uit de groep. Ze wil
dat zij een deel van de 350 euro teruggeven. De anderen geven aan dat zij het bedrag dat zij
hebben overgehouden aan de succesvolle beroving inmiddels al hebben uitgegeven en dat
ze haar niet meer zullen terugbetalen.
Heeft het verweer van de anderen uit de groep kans van slagen?
Het verweer zal niet slagen, omdat er voor zowel Mariët als de anderen van de groep
hoofdelijke aansprakelijkheid geldt o.g.v. 6:99 jo. 6:102 BW. Zij moeten onderling voor gelijke
delen in de schadevergoeding bijdragen, tenzij in de omstandigheden van het geval de
billijkheid een andere verdeling vordert, dit volgt uit art. 6:166 lid 2 BW. Mariët kan ogv art.
6:166 lid 2 regres nemen op de anderen.
Als dit onbillijk is dan kijk je naar art. 6:102 lid 1 Bw jo. art. 6:101 BW jo. art. 6:10 BW.
Opdracht 2
Vanwege aanhoudende pijn in zijn kies heeft Thijs de Jong een gecompliceerde
tandzorgbehandeling nodig. Er wordt besloten om de ingreep in twee delen te laten
plaatsvinden. Het eerste deel van de behandeling wordt uitgevoerd door zijn tandarts, dr.
Karel Verheul. Voor het tweede deel van de behandeling moet Thijs naar een
gespecialiseerd kaakchirurg, dr. Jasper Wolters. Beide ingrepen lijken voorspoedig te zijn
verlopen, totdat de kaak van Thijs rood wordt en opzwelt. Er is een ontsteking ontstaan in het
kaakbeen en het tandvlees bij zijn kies waarvoor Thijs geopereerd moet worden. In het
ziekenhuis blijkt dat tijdens de behandeling bij zijn tandarts, dr. Verheul, een metaalsplinter
van een vijl is achtergebleven in het tandvlees van Thijs. De kans bestaat dat Thijs hierdoor
een bacteriële infectie heeft opgelopen. De infectie kan echter ook een gevolg zijn van het
niet preventief toedienen van penicilline tijdens de operatie van kaakchirurg dr. Wolters. Vast
staat dat één van beide oorzaken de schade heeft doen ontstaan.
Vraag 1)
Thijs spreekt dr. Wolters aan voor de vergoeding van zijn letselschade. Dr. Wolters meent
dat hij geen schade aan Thijs hoeft te vergoeden, nu niet vaststaat dat hij, door het niet
toedienen van penicilline, de schade heeft veroorzaakt. Geef gemotiveerd aan of het
verweer van dr. Wolters in een latere procedure zal slagen.
Bij zulke vragen is het van belang om eerst te kijken naar de situatie. Twee mogelijke
oorzaken voor de schade: het oplopen van een bacteriële infectie (i) het niet-toedienen van
penicilline of (ii) het achterblijven van een metaalsplinter. Het is niet duidelijk welke oorzaak
de schade heeft veroorzaakt, er is sprake van meervoudige causaliteit.
Meervoudige causaliteit valt uiteen in meerdere vormen. In casu in de vorm van alternatieve
causaliteit art. 6:99 BW: meerdere oorzaken, maar het staat niet vast welke oorzaak de
schade heeft veroorzaakt. Zowel de ene als de andere oorzaak kan de schade hebben
veroorzaakt. Uit art. 6:99 BW vloeien drie vereisten.
