Samenvatting internationaal privaatrecht
Week 1
2. Bestaansvoorwaarden; doel
Het internationaal privaatrecht heeft als doel de problemen die voortvloeien uit de samenloop
van nationale rechtsstelsel bij internationale privaatrechtelijke rechtsverhoudingen te
normaliseren. Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het door rechtsverscheidenheid
gecompliceerde internationale rechtsverkeer is het primaire doel van het internationaal
privaatrecht.
3. Hoofdonderdelen
De problemen die voortvloeien uit de samenloop van nationale rechtsstelsels bij
internationaal privaatrechtelijke rechtsverhoudingen zijn verschillend van karakter. Het
internationaal privaatrecht heeft drie hoofdonderdelen:
1. Het internationale bevoegdheidsrecht;
Dit deelgebied bevat regels met betrekking tot de vraag welke zaken met een
internationaal karakter de nationale rechter mag berechten en welke niet. Het
internationale bevoegdheidsrecht bakent dus de internationale bevoegdheid van de
nationale rechter af.
2. Het conflictenrecht;
Dit deelgebied geeft aan door welke rechtsregels rechtsverhoudingen met een
internationaal karakter worden beheerst. Het geeft aan welke van de in een
internationaal gevat samenlopende, conflicterende, nationale rechtsregels of -
regelingen de internationale rechtsverhoudingen beoordeeld en berecht dient te
worden.
3. Het recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse rechterlijke
beslissingen.
Dit deelgebied van het internationaal privaatrecht bevat regels met betrekking tot de
vraag onder welke voorwaarden en in welke omvang rechtskracht kan worden
toegekend aan buitenlandse rechterlijke beslissingen en, in geval van veroordelende
beslissingen, onder welke voorwaarden en op welke wijze die buitenlandse
beslissingen kunnen worden ten uitvoer gelegd.
Het internationale bevoegdheidsrecht en het recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging
van buitenlandse rechterlijke beslissingen worden samen wel aangeduid als het formele
internationaal privaatrecht en het conflictenrecht als het materiële internationaal privaatrecht.
4.Aangrenzende rechtsgebieden
Niet tot het internationaal privaatrecht worden gerekend de privaatrechtelijke
rechtsvergelijking, het privaatrechtelijke vreemdelingenrecht, het eenvormige privaatrecht en
het interregionaal of interpersoneel privaatrecht.
7. Internationale gevallen
Het toepassingsgebied van het internationaal privaatrecht omvat in beginsel alleen
rechtsverhoudingen met een internationaal karakter. Volgens de meest gangbare benadering
van dit probleem moet het onderscheidend criterium worden gevonden in de feitelijk-
geografische aspecten aan de rechtsverhouding, zoals de woonplaats of de nationaliteit van
de betrokken personen, de plaats van de handeling, de plaats van ligging van de goederen
enz. Als al deze feitelijke aspecten in de richting van één land wijzen, dan is de
rechtsverhouding nationaal van karakter. Als zij in de richting wijzen van verschillende
landen, dan heeft de rechtsverhouding een internationaal karakter. Aangezien in deze
benadering van de internationaliteitsvraag de geografische aanknopingspunten centraal
staan, spreekt men van de geografische benadering. Daartegenover staat de juridische
benadering. Hierbij wordt de vraag naar de afgrenzing van het internationale geval als het
ware vanaf de andere bekeken, doordat niet zozeer de feitelijke aspecten aan de
,rechtsverhouding beslissend worden geacht, maar vooral aan de geldingspretenties,
toepassingsaanspraken van rechtsstelsels.
17. Noord-Italiaanse statutenleer
Bij de Italiaanse statutenleer zijn er twee hoofdvragen:
1. Kan eigen wetgeving gelding hebben ten aanzien van in de eigen staat verblijvende
vreemdelingen?
2. Kan eigen wetgeving buiten het territoir van de eigen staat gelding hebben?
Deze vragen dienen vanuit de aard van de verschillende statuten te worden beoordeeld,
waarbij die statuten in verschillende klassen zijn onder te verdelen. De aard en de strekking
van de verschillende klassen rechtsregels bepalen het ruimtelijk toepassingsgebied van de
rechtsregels. De hoofdvragen hebben uitsluitend betrekking op het toepassingsgebied van
eigen wetgeving, niet van vreemde wetgeving, wordt aan de geconstrueerde conflictregels
een universeel karakter toegekend. De regels die de werkingsomvang van de eigen statuten
bepalen, gelden evenzeer voor statuten van vreemde origine. Daar waar de eigen statuten
op grond van de conflictenregel geen toepassing hebben, wordt op grond van diezelfde
conflictregel toepassing verleend aan vreemde statuten.
95. Begrip en functie van het conflictenrecht
Het conflictenrecht schrijft voor welk recht toegepast moet worden op rechtsverhoudingen
met een internationaal karakter, het eigen recht of een buitenlands recht. Het houdt zich
bezig met de vraag naar het toepasselijke recht. Het door de conflictregel als toepasselijk
aangewezen recht pleegt men aan te duiden als de lex causae. De rechtsregels waaruit het
conflictenrecht is opgebouwd noemt men conflictenregels. Naar hun structuur en strekking
zijn er drie soorten conflictenregels te onderscheiden, namelijk:
1. Eenzijdige conflictregels;
2. Meerzijdige conflictregels;
3. Materiële conflictregels.
De conflictregel dient tevens tot richtsnoer bij de erkenning van de rechtsgeldigheid van in
het buitenland tot stand gekomen rechtsverhoudingen. De conflictregels berusten op
verschillende aanknopingsbeginselen. Traditioneel is het belangrijkste aanknopingsbeginsel
het beginsel van de nauwste betrokkenheid. Daarnaast spelen in het huidige conflictenrecht
andere aanknopingsbeginselen een rol, zoals het beginsel van partijautonomie, het
beschermingsbeginsel en het begunstigingsbeginsel.
Op grond van art. 10:2 BW is de rechter gehouden de regels van het conflictenrecht
ambtshalve toe te passen. Het conflictenrecht valt derhalve binnen het bereik van artikel 25
Rv, welk artikel de rechter voorschrijft ambtshalve de rechtsgronden aan te vullen. Dit
betekent dat als de rechter vaststelt dat de hem voorgelegde zaak een internationaal
karakter draagt, hij het conflictenrecht zal moeten toepassen, ook al hebben partijen over de
vraag naar het toepasselijke recht gezwegen.
96. De conflictregel algemeen
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen drie conflictregels:
1. Eenzijdige conflictregels;
De eenzijdige conflictregel ziet uitsluitend op het internationale geldingsbereik van het
eigen recht en zegt niets over de eventuele toepasselijkheid van vreemd recht. Als de
eenzijdige conflictregel betrekking heeft op het internationale geldingsbereik van
slechts een enkele wettelijke regel, dan spreekt men van scope-rules of
reikwijdteregels.
2. Meerzijdige conflictregels;
De meerzijdige conflictregel heeft betrekking op zowel het eigen als het vreemde
recht. De meerzijdige conflictregel wijst de internationale rechtsverhouding toe aan
een bepaald rechtsstelsel, ongeacht de herkomst van het rechtsstelsel.
3. Materiële of zelfstandige conflictregel.
, De materiële conflictregel regelt de internationale rechtsverhouding of een aspect
daarvan rechtstreeks. De materiële conflictregel bevat een materiële norm. Van
afbakening of verwijzing is geen sprake.
97. De meerzijdige conflictregel of verwijzingsregel
De belangrijkste conflictenregel is de meerzijdige conflictenregel of de verwijzingsregel.
Eenzijdige en materiële conflictenregels vormen uitzonderingen in ons geldende
conflictenrecht. De meerzijdige conflictenregel lost het internationale wetsconflict op door de
internationale rechtsverhouding ter regeling toe te delen aan, te verwijzen naar, één van de
bij die rechtsverhouding betrokken nationale rechtsstelsel.
De meerzijdige conflictregel is neutraal, indirect en abstract te kenmerken. Neutraal is de
meerzijdige conflictregel, omdat alle rechtsregels ongeacht hun herkomst, op voet van
gelijkwaardigheid voor toepassing in aanmerking te komen zijn voor eigen en vreemd recht
dezelfde. Indirect is de meerzijdige conflictregel, omdat hij niet rechtstreeks de internationale
rechtsverhouding regelt, doch ermee volstaat de internationale rechtsverhouding ter regeling
toe te delen aan een van de bij die rechtsverhouding betrokken rechtsstelsel. Abstract is de
meerzijdige conflictenregel in twee opzichten. In de eerste plaats is de meerzijdige
conflictregel abstract, omdat de inhoud van de bij de internationale rechtsverhouding
betrokken rechtsstelsels voor de vraag naar welke rechtsstelsel de internationale
rechtsverhouding verwezen dient te worden, zonder betekenis is. Daarnaast is de
meerzijdige conflictregel abstract, omdat van alle aanknopingspunten van de internationale
rechtsverhouding met de verschillende daarbij betrokken rechtsstelsels in beginsel slechts
een beslissend is voor de vraag aan welk rechtsstelsel ter regeling zal worden toegedeeld.
98. Drie aspecten van de meerzijdige conflictregel
Aan de meerzijdige conflictregel laten zich drie aspecten onderscheiden, namelijk:
1. De aanknopingsfactor;
2. De verwijzingscategorie;
3. Het als toepasselijk aangewezen rechtsstelsel.
99. Onderwerp; de verwijzingscategorie
De verwijzingscategorie betreft de soort rechtsverhoudingen of rechtsfeiten waarop de
conflictenregel betrekking heeft. Voor het conflictenrecht is het privaatrecht opgedeeld in een
aantal deelgebieden die elk zijn voorzien van een conflictenregel.
100. Norm: de aanknopingsfactor
De aanknopingsfactor vormt de spil van de meerzijdige conflictregel. Hij legt de verbinding
tussen de concrete internationale rechtsverhouding en het daarop toe te passen
rechtsstelsel.
Doorgaans bestaat de aanknopingsfactor uit een bepaald, min of meer feitelijk geografisch
aspect aan de internationale rechtsverhouding, zoals de plaats waar de rechtshandeling of
het rechtsfeit heeft plaatsgevonden, de plaats van ligging van de goederen waarop de
rechtsverhouding betrekking heeft, de nationaliteit of woonplaats van de betrokken personen,
de plaats waar de gevolgen intreden. Tegenover de objectieve aanknopingsfactor staat de
subjectieve aanknopingsfactor. Hiervan wordt gesproken wanneer de aanwijzing van het
toepasselijke recht geheel of gedeeltelijk aan de direct bij de internationale rechtsverhouding
betrokkenen wordt overgelaten.
Daarnaast moet de aanknopingsfactoren worden onderscheiden in enkelvoudige en
samengestelde aanknopingsfactoren. De enkelvoudige aanknopingsfactor bestaat uit slechts
een aanknopingspunt. Een samengestelde aanknopingsfactor is opgebouwd uit meerdere
aanknopingsfactoren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen cumulatief, getrapt en
facultatief samengestelde aanknopingsfactoren. Van een cumulatief samengestelde
aanknopingsfactor is sprake als de in de conflictregel gebezigde aanknopingspunten telkens
in combinatie, dus cumulatief, naar hetzelfde land dienen te verwijzen, wil het rechtsstelsel
van dat land toepasselijk zijn. Van een getrapt samengestelde aanknopingsfactor is sprake
, als de in de conflictregel gebezigde aanknopingspunten in een dwingende volgorde, getrapt,
in aanmerking komen om het toepasselijke recht aan te wijzen. Pas als het ene
aanknopingspunt niet leidt tot aanwijzing van een toepasselijk rechtsstelsel mag overgestapt
worden naar het volgende aanknopingspunt, de volgende trede op de verwijzingsladder. Van
een facultatief samengestelde aanknopingsfactor is sprake indien de in de conflictregel
gebezigde aanknopingspunten ieder voor zich en in willekeurige volgorde, dus facultatief, het
toepasselijke recht kunnen aanwijzen.
101. Gevolg; het toepasselijke rechtsstelsel
Het als toepasselijk aangewezen rechtsstelsel vorm het derde aspect aan de meerzijdige
conflictregel. Naar Nederlands internationaal privaatrecht dient de rechter niet alleen het
conflictenrecht, maar ook het buitenlandse recht waarnaar het conflictenrecht verwijst,
ambtshalve vast te stellen en toe te passen.
102 Het conflictenrechtelijke keuzeprobleem
Via de aanknopingsfactor wordt een van de bij de internationale rechtsverhouding betrokken
rechtsstelsels als toepasselijk aangewezen. De andere rechtsstelsels blijven buiten
toepassing. Het indirecte, neutrale en abstracte karakter van de verwijzingsregel maakt
duidelijk dat de keuzebepalende criteria niet in de eerste plaats gezocht moet worden in
overwegingen van materieelrechtelijke aard.
103. De zetel van de rechtsverhouding
Het centrale gezichtspunt bij het bepalen van de keuze en het vaststellen van de juiste
aanknopingsfactor ligt besloten in Sitz-formule. De aanknopingsfactor dient zo bepaald te
worden dat hij, gezien de aard van de rechtsverhouding, in het normaal-typische geval leidt
tot toepassing van het rechtsstelsel van het land dat het nauwst betrokken bij de
internationale rechtsverhouding is. De aard van de rechtsverhouding beslist welke
aanknopingspunten geschikt zijn om als aanknopingsfactor dienst te kunnen doen.
104. Beginsel van de nauwste betrokkenheid
De keuze die de verwijzingsregel tussen de verschillende bij de internationale
rechtsverhouding betrokken rechtsstelsel maakt, wordt dus bepaald door het in de
aanknopingsfactor geconcretiseerde beginsel van de nauwste betrokkenheid.
105. Bepaling van de aanknopingsfactor
Bij de vraag naar de nauwste betrokkenheid beslissen de aanknopingspunten, namelijk de
feitelijk-geografische banden van de internationale rechtsverhouding met de verschillende
daarbij betrokken staten en hun rechtsstelsels. De onderlinge rangorde van die
aanknopingspunten, hun aanknopingswaarde en de aanwijzing van het belangrijkste
aanknopingspunt tot aanknopingsfactor worden telkens bepaald door de aard van de
rechtsverhouding die het onderwerp van de verwijzingsregel vormt.
106. Beschermingsregel
Bij de verwijzingsregel die berusten op het zogenoemde beschermingsbeginsel blijft het
beginsel van de nauwste betrokkenheid intact, maar wordt de keuze van de
aanknopingsfactor afgestemd op de beschermde strekking van de regels van het objectieve
recht. De verwijzingsregel beoogt veilig te stellen dat sociaal en/of economisch zwakker
geachte partijen worden beschermd naar de maatstaven die gelden in hun woon, leef of
werkomgeving. De aanknopingsfactor stemt daarom af op die omgeving.
107. Begunstigingsbeginsel
Bij de verwijzingsregel die gebaseerd zijn op het begunstigingsbeginsel of favorbeginsel gaat
de oriëntatie op het materiële recht nog een stap verder en verliest het beginsel van de
nauwste betrokkenheid veel van zijn betekenis. De waarde- en doelvoorstellingen van het
materiële recht worden hier de maatstaf bij het bepalen van de keuze van de toepasselijke
Week 1
2. Bestaansvoorwaarden; doel
Het internationaal privaatrecht heeft als doel de problemen die voortvloeien uit de samenloop
van nationale rechtsstelsel bij internationale privaatrechtelijke rechtsverhoudingen te
normaliseren. Een doelmatige en rechtvaardige regeling van het door rechtsverscheidenheid
gecompliceerde internationale rechtsverkeer is het primaire doel van het internationaal
privaatrecht.
3. Hoofdonderdelen
De problemen die voortvloeien uit de samenloop van nationale rechtsstelsels bij
internationaal privaatrechtelijke rechtsverhoudingen zijn verschillend van karakter. Het
internationaal privaatrecht heeft drie hoofdonderdelen:
1. Het internationale bevoegdheidsrecht;
Dit deelgebied bevat regels met betrekking tot de vraag welke zaken met een
internationaal karakter de nationale rechter mag berechten en welke niet. Het
internationale bevoegdheidsrecht bakent dus de internationale bevoegdheid van de
nationale rechter af.
2. Het conflictenrecht;
Dit deelgebied geeft aan door welke rechtsregels rechtsverhoudingen met een
internationaal karakter worden beheerst. Het geeft aan welke van de in een
internationaal gevat samenlopende, conflicterende, nationale rechtsregels of -
regelingen de internationale rechtsverhoudingen beoordeeld en berecht dient te
worden.
3. Het recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging van buitenlandse rechterlijke
beslissingen.
Dit deelgebied van het internationaal privaatrecht bevat regels met betrekking tot de
vraag onder welke voorwaarden en in welke omvang rechtskracht kan worden
toegekend aan buitenlandse rechterlijke beslissingen en, in geval van veroordelende
beslissingen, onder welke voorwaarden en op welke wijze die buitenlandse
beslissingen kunnen worden ten uitvoer gelegd.
Het internationale bevoegdheidsrecht en het recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging
van buitenlandse rechterlijke beslissingen worden samen wel aangeduid als het formele
internationaal privaatrecht en het conflictenrecht als het materiële internationaal privaatrecht.
4.Aangrenzende rechtsgebieden
Niet tot het internationaal privaatrecht worden gerekend de privaatrechtelijke
rechtsvergelijking, het privaatrechtelijke vreemdelingenrecht, het eenvormige privaatrecht en
het interregionaal of interpersoneel privaatrecht.
7. Internationale gevallen
Het toepassingsgebied van het internationaal privaatrecht omvat in beginsel alleen
rechtsverhoudingen met een internationaal karakter. Volgens de meest gangbare benadering
van dit probleem moet het onderscheidend criterium worden gevonden in de feitelijk-
geografische aspecten aan de rechtsverhouding, zoals de woonplaats of de nationaliteit van
de betrokken personen, de plaats van de handeling, de plaats van ligging van de goederen
enz. Als al deze feitelijke aspecten in de richting van één land wijzen, dan is de
rechtsverhouding nationaal van karakter. Als zij in de richting wijzen van verschillende
landen, dan heeft de rechtsverhouding een internationaal karakter. Aangezien in deze
benadering van de internationaliteitsvraag de geografische aanknopingspunten centraal
staan, spreekt men van de geografische benadering. Daartegenover staat de juridische
benadering. Hierbij wordt de vraag naar de afgrenzing van het internationale geval als het
ware vanaf de andere bekeken, doordat niet zozeer de feitelijke aspecten aan de
,rechtsverhouding beslissend worden geacht, maar vooral aan de geldingspretenties,
toepassingsaanspraken van rechtsstelsels.
17. Noord-Italiaanse statutenleer
Bij de Italiaanse statutenleer zijn er twee hoofdvragen:
1. Kan eigen wetgeving gelding hebben ten aanzien van in de eigen staat verblijvende
vreemdelingen?
2. Kan eigen wetgeving buiten het territoir van de eigen staat gelding hebben?
Deze vragen dienen vanuit de aard van de verschillende statuten te worden beoordeeld,
waarbij die statuten in verschillende klassen zijn onder te verdelen. De aard en de strekking
van de verschillende klassen rechtsregels bepalen het ruimtelijk toepassingsgebied van de
rechtsregels. De hoofdvragen hebben uitsluitend betrekking op het toepassingsgebied van
eigen wetgeving, niet van vreemde wetgeving, wordt aan de geconstrueerde conflictregels
een universeel karakter toegekend. De regels die de werkingsomvang van de eigen statuten
bepalen, gelden evenzeer voor statuten van vreemde origine. Daar waar de eigen statuten
op grond van de conflictenregel geen toepassing hebben, wordt op grond van diezelfde
conflictregel toepassing verleend aan vreemde statuten.
95. Begrip en functie van het conflictenrecht
Het conflictenrecht schrijft voor welk recht toegepast moet worden op rechtsverhoudingen
met een internationaal karakter, het eigen recht of een buitenlands recht. Het houdt zich
bezig met de vraag naar het toepasselijke recht. Het door de conflictregel als toepasselijk
aangewezen recht pleegt men aan te duiden als de lex causae. De rechtsregels waaruit het
conflictenrecht is opgebouwd noemt men conflictenregels. Naar hun structuur en strekking
zijn er drie soorten conflictenregels te onderscheiden, namelijk:
1. Eenzijdige conflictregels;
2. Meerzijdige conflictregels;
3. Materiële conflictregels.
De conflictregel dient tevens tot richtsnoer bij de erkenning van de rechtsgeldigheid van in
het buitenland tot stand gekomen rechtsverhoudingen. De conflictregels berusten op
verschillende aanknopingsbeginselen. Traditioneel is het belangrijkste aanknopingsbeginsel
het beginsel van de nauwste betrokkenheid. Daarnaast spelen in het huidige conflictenrecht
andere aanknopingsbeginselen een rol, zoals het beginsel van partijautonomie, het
beschermingsbeginsel en het begunstigingsbeginsel.
Op grond van art. 10:2 BW is de rechter gehouden de regels van het conflictenrecht
ambtshalve toe te passen. Het conflictenrecht valt derhalve binnen het bereik van artikel 25
Rv, welk artikel de rechter voorschrijft ambtshalve de rechtsgronden aan te vullen. Dit
betekent dat als de rechter vaststelt dat de hem voorgelegde zaak een internationaal
karakter draagt, hij het conflictenrecht zal moeten toepassen, ook al hebben partijen over de
vraag naar het toepasselijke recht gezwegen.
96. De conflictregel algemeen
Er kan onderscheid worden gemaakt tussen drie conflictregels:
1. Eenzijdige conflictregels;
De eenzijdige conflictregel ziet uitsluitend op het internationale geldingsbereik van het
eigen recht en zegt niets over de eventuele toepasselijkheid van vreemd recht. Als de
eenzijdige conflictregel betrekking heeft op het internationale geldingsbereik van
slechts een enkele wettelijke regel, dan spreekt men van scope-rules of
reikwijdteregels.
2. Meerzijdige conflictregels;
De meerzijdige conflictregel heeft betrekking op zowel het eigen als het vreemde
recht. De meerzijdige conflictregel wijst de internationale rechtsverhouding toe aan
een bepaald rechtsstelsel, ongeacht de herkomst van het rechtsstelsel.
3. Materiële of zelfstandige conflictregel.
, De materiële conflictregel regelt de internationale rechtsverhouding of een aspect
daarvan rechtstreeks. De materiële conflictregel bevat een materiële norm. Van
afbakening of verwijzing is geen sprake.
97. De meerzijdige conflictregel of verwijzingsregel
De belangrijkste conflictenregel is de meerzijdige conflictenregel of de verwijzingsregel.
Eenzijdige en materiële conflictenregels vormen uitzonderingen in ons geldende
conflictenrecht. De meerzijdige conflictenregel lost het internationale wetsconflict op door de
internationale rechtsverhouding ter regeling toe te delen aan, te verwijzen naar, één van de
bij die rechtsverhouding betrokken nationale rechtsstelsel.
De meerzijdige conflictregel is neutraal, indirect en abstract te kenmerken. Neutraal is de
meerzijdige conflictregel, omdat alle rechtsregels ongeacht hun herkomst, op voet van
gelijkwaardigheid voor toepassing in aanmerking te komen zijn voor eigen en vreemd recht
dezelfde. Indirect is de meerzijdige conflictregel, omdat hij niet rechtstreeks de internationale
rechtsverhouding regelt, doch ermee volstaat de internationale rechtsverhouding ter regeling
toe te delen aan een van de bij die rechtsverhouding betrokken rechtsstelsel. Abstract is de
meerzijdige conflictenregel in twee opzichten. In de eerste plaats is de meerzijdige
conflictregel abstract, omdat de inhoud van de bij de internationale rechtsverhouding
betrokken rechtsstelsels voor de vraag naar welke rechtsstelsel de internationale
rechtsverhouding verwezen dient te worden, zonder betekenis is. Daarnaast is de
meerzijdige conflictregel abstract, omdat van alle aanknopingspunten van de internationale
rechtsverhouding met de verschillende daarbij betrokken rechtsstelsels in beginsel slechts
een beslissend is voor de vraag aan welk rechtsstelsel ter regeling zal worden toegedeeld.
98. Drie aspecten van de meerzijdige conflictregel
Aan de meerzijdige conflictregel laten zich drie aspecten onderscheiden, namelijk:
1. De aanknopingsfactor;
2. De verwijzingscategorie;
3. Het als toepasselijk aangewezen rechtsstelsel.
99. Onderwerp; de verwijzingscategorie
De verwijzingscategorie betreft de soort rechtsverhoudingen of rechtsfeiten waarop de
conflictenregel betrekking heeft. Voor het conflictenrecht is het privaatrecht opgedeeld in een
aantal deelgebieden die elk zijn voorzien van een conflictenregel.
100. Norm: de aanknopingsfactor
De aanknopingsfactor vormt de spil van de meerzijdige conflictregel. Hij legt de verbinding
tussen de concrete internationale rechtsverhouding en het daarop toe te passen
rechtsstelsel.
Doorgaans bestaat de aanknopingsfactor uit een bepaald, min of meer feitelijk geografisch
aspect aan de internationale rechtsverhouding, zoals de plaats waar de rechtshandeling of
het rechtsfeit heeft plaatsgevonden, de plaats van ligging van de goederen waarop de
rechtsverhouding betrekking heeft, de nationaliteit of woonplaats van de betrokken personen,
de plaats waar de gevolgen intreden. Tegenover de objectieve aanknopingsfactor staat de
subjectieve aanknopingsfactor. Hiervan wordt gesproken wanneer de aanwijzing van het
toepasselijke recht geheel of gedeeltelijk aan de direct bij de internationale rechtsverhouding
betrokkenen wordt overgelaten.
Daarnaast moet de aanknopingsfactoren worden onderscheiden in enkelvoudige en
samengestelde aanknopingsfactoren. De enkelvoudige aanknopingsfactor bestaat uit slechts
een aanknopingspunt. Een samengestelde aanknopingsfactor is opgebouwd uit meerdere
aanknopingsfactoren. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen cumulatief, getrapt en
facultatief samengestelde aanknopingsfactoren. Van een cumulatief samengestelde
aanknopingsfactor is sprake als de in de conflictregel gebezigde aanknopingspunten telkens
in combinatie, dus cumulatief, naar hetzelfde land dienen te verwijzen, wil het rechtsstelsel
van dat land toepasselijk zijn. Van een getrapt samengestelde aanknopingsfactor is sprake
, als de in de conflictregel gebezigde aanknopingspunten in een dwingende volgorde, getrapt,
in aanmerking komen om het toepasselijke recht aan te wijzen. Pas als het ene
aanknopingspunt niet leidt tot aanwijzing van een toepasselijk rechtsstelsel mag overgestapt
worden naar het volgende aanknopingspunt, de volgende trede op de verwijzingsladder. Van
een facultatief samengestelde aanknopingsfactor is sprake indien de in de conflictregel
gebezigde aanknopingspunten ieder voor zich en in willekeurige volgorde, dus facultatief, het
toepasselijke recht kunnen aanwijzen.
101. Gevolg; het toepasselijke rechtsstelsel
Het als toepasselijk aangewezen rechtsstelsel vorm het derde aspect aan de meerzijdige
conflictregel. Naar Nederlands internationaal privaatrecht dient de rechter niet alleen het
conflictenrecht, maar ook het buitenlandse recht waarnaar het conflictenrecht verwijst,
ambtshalve vast te stellen en toe te passen.
102 Het conflictenrechtelijke keuzeprobleem
Via de aanknopingsfactor wordt een van de bij de internationale rechtsverhouding betrokken
rechtsstelsels als toepasselijk aangewezen. De andere rechtsstelsels blijven buiten
toepassing. Het indirecte, neutrale en abstracte karakter van de verwijzingsregel maakt
duidelijk dat de keuzebepalende criteria niet in de eerste plaats gezocht moet worden in
overwegingen van materieelrechtelijke aard.
103. De zetel van de rechtsverhouding
Het centrale gezichtspunt bij het bepalen van de keuze en het vaststellen van de juiste
aanknopingsfactor ligt besloten in Sitz-formule. De aanknopingsfactor dient zo bepaald te
worden dat hij, gezien de aard van de rechtsverhouding, in het normaal-typische geval leidt
tot toepassing van het rechtsstelsel van het land dat het nauwst betrokken bij de
internationale rechtsverhouding is. De aard van de rechtsverhouding beslist welke
aanknopingspunten geschikt zijn om als aanknopingsfactor dienst te kunnen doen.
104. Beginsel van de nauwste betrokkenheid
De keuze die de verwijzingsregel tussen de verschillende bij de internationale
rechtsverhouding betrokken rechtsstelsel maakt, wordt dus bepaald door het in de
aanknopingsfactor geconcretiseerde beginsel van de nauwste betrokkenheid.
105. Bepaling van de aanknopingsfactor
Bij de vraag naar de nauwste betrokkenheid beslissen de aanknopingspunten, namelijk de
feitelijk-geografische banden van de internationale rechtsverhouding met de verschillende
daarbij betrokken staten en hun rechtsstelsels. De onderlinge rangorde van die
aanknopingspunten, hun aanknopingswaarde en de aanwijzing van het belangrijkste
aanknopingspunt tot aanknopingsfactor worden telkens bepaald door de aard van de
rechtsverhouding die het onderwerp van de verwijzingsregel vormt.
106. Beschermingsregel
Bij de verwijzingsregel die berusten op het zogenoemde beschermingsbeginsel blijft het
beginsel van de nauwste betrokkenheid intact, maar wordt de keuze van de
aanknopingsfactor afgestemd op de beschermde strekking van de regels van het objectieve
recht. De verwijzingsregel beoogt veilig te stellen dat sociaal en/of economisch zwakker
geachte partijen worden beschermd naar de maatstaven die gelden in hun woon, leef of
werkomgeving. De aanknopingsfactor stemt daarom af op die omgeving.
107. Begunstigingsbeginsel
Bij de verwijzingsregel die gebaseerd zijn op het begunstigingsbeginsel of favorbeginsel gaat
de oriëntatie op het materiële recht nog een stap verder en verliest het beginsel van de
nauwste betrokkenheid veel van zijn betekenis. De waarde- en doelvoorstellingen van het
materiële recht worden hier de maatstaf bij het bepalen van de keuze van de toepasselijke
