HOOFDSTUK 12 : AANDOENINGEN AAN HET HORMOONSTELSEL
12.2 VEELVOORKOMENDE SYMPTOMEN
Symptomen bij aandoeningen van het hormoonstelsel staan in tabel 12.3.
Sommige symptomen kunnen ook andere oorzaken hebben.
12.3 DIAGNOSTISCH ONDERZOEK
Anamnese en lichamelijk onderzoek spelen een belangrijke rol.
Onderzoek van endocriene klieren en geslachtsklieren mogelijk.
Hormoonspiegels in bloed en urine meten met laboratoriumonderzoek.
Beeldvormende technieken zoals echo, CT en MRI tonen tumoren.
Biopsie kan kwaadaardigheid van een tumor vaststellen.
12.4 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSE
De hypofyse regelt verschillende hormonen en beïnvloedt andere klieren.
Te veel hormoonproductie → hyperpituitarisme.
Te weinig hormoonproductie → hypopituitarisme of panhypopituitarisme.
12.4.1 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSE-VOORKWAB
Hypofunctie van de hypofysevoorkwab:
o Kan ontstaan door aangeboren afwijkingen, tumoren, ontstekingen of
doorbloedingsstoornissen.
o Verschijnselen hangen af van de hormoondeficiëntie.
o Mogelijke deficiënties: groeihormoon, LH, FSH, TSH, ACTH en prolactine.
Groeihormoondeficiëntie:
o Meestal aangeboren en leidt tot groeiachterstand.
o Normale lichaamsverhoudingen, maar soms ook andere hormonale
tekorten.
o Diagnose: lage spiegel groeihormoon in bloed.
o Behandeling: dagelijkse injecties met somatotropine.
LH- en FSH-deficiëntie
1
, Tekort aan luteïniserend hormoon (LH) en follikelstimulerend hormoon (FSH).
Gevolgen: amenorroe (uitblijvende menstruatie), subfertiliteit bij vrouwen,
erectiestoornissen en verminderd seksueel verlangen bij mannen.
TSH- en ACTH-deficiëntie
Tekort aan thyreoïdstimulerend hormoon (TSH) → hypothyreoïdie.
Tekort aan adrenocorticotroop hormoon (ACTH) →
bijnierschorsinsufficiëntie.
Prolactinedeficiëntie
Verminderde stimulatie van de melkklieren.
Kan leiden tot tekort aan borstvoeding.
Hyperfunctie van de hypofysevoorkwab
Oorzaak: vaak een hypofyseadenoom (goedaardige tumor).
Veelvoorkomende typen: prolactinoom en groeihormoon producerend
adenoom.
Diagnose: klinisch beeld, hormoonspiegels en MRI.
Behandeling: medicatie, operatie en/of radiotherapie.
Prolactinoom
Verhoogde prolactinespiegels leiden tot galactorroe (afscheiding uit tepels),
verlaagd libido en infertiliteit.
Bij vrouwen: amenorroe.
Behandeling: medicatie, operatie bij hardnekkige gevallen.
Groeihormoonproducerende tumoren
Bij kinderen → gigantisme (overmatige groei).
Bij volwassenen → acromegalie (verdikking van botten in gezicht, handen en
voeten).
Diagnose: groeihormoonspiegels en beeldvorming.
Behandeling: operatie, medicatie en/of bestraling.
12.4.2 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSEACHTERKWAB
2
, Hypofunctie → tekort aan antidiuretisch hormoon (ADH) → diabetes
insipidus.
Hyperfunctie → teveel ADH → syndroom van inappropriate ADH-secretion
(SIADH).
Hypofunctie van de hypofyseachterkwab
Oorzaak: aangeboren, tumor, infectie, operatie of trauma.
Diabetes insipidus door ADH-tekort → nier kan water niet goed vasthouden.
Symptomen: overmatige dorst (dorstproef), veel en sterk verdunde urine.
Behandeling: desmopressine (synthetisch ADH).
Hyperfunctie van de hypofyseachterkwab
Te veel ADH-productie → SIADH.
Oorzaken: tumor, infectie, bloedingen, longcarcinoom.
Gevolg: waterretentie en hyponatriëmie (te weinig natrium in bloed).
Symptomen: hoofdpijn, misselijkheid, verwardheid, krampen en coma in ernstige
gevallen.
Behandeling: vochtbeperking, hypertoon zout en diuretica.
Kader 12.1 – Dorstproef
Klinische test waarbij patiënt niets drinkt en urine wordt geanalyseerd.
Diabetes insipidus → urine blijft verdund.
SIADH → urine blijft geconcentreerd ondanks wateropname.
12.5 AANDOENINGEN VAN DE SCHILDKLIER
Aandoeningen van de schildklier zijn veelvoorkomende hormoonstoornissen.
Twee hoofdtypen: hypothyreoïdie (te weinig schildklierhormoon) en
hyperthyreoïdie (te veel schildklierhormoon).
12.5.1 HYPOTHYREOÏDIE
Langzaam en onvoldoende werkende schildklier.
Prevalentie: 10% van vrouwen en 6% van mannen ouder dan 65 jaar.
Mogelijke oorzaken:
3
12.2 VEELVOORKOMENDE SYMPTOMEN
Symptomen bij aandoeningen van het hormoonstelsel staan in tabel 12.3.
Sommige symptomen kunnen ook andere oorzaken hebben.
12.3 DIAGNOSTISCH ONDERZOEK
Anamnese en lichamelijk onderzoek spelen een belangrijke rol.
Onderzoek van endocriene klieren en geslachtsklieren mogelijk.
Hormoonspiegels in bloed en urine meten met laboratoriumonderzoek.
Beeldvormende technieken zoals echo, CT en MRI tonen tumoren.
Biopsie kan kwaadaardigheid van een tumor vaststellen.
12.4 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSE
De hypofyse regelt verschillende hormonen en beïnvloedt andere klieren.
Te veel hormoonproductie → hyperpituitarisme.
Te weinig hormoonproductie → hypopituitarisme of panhypopituitarisme.
12.4.1 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSE-VOORKWAB
Hypofunctie van de hypofysevoorkwab:
o Kan ontstaan door aangeboren afwijkingen, tumoren, ontstekingen of
doorbloedingsstoornissen.
o Verschijnselen hangen af van de hormoondeficiëntie.
o Mogelijke deficiënties: groeihormoon, LH, FSH, TSH, ACTH en prolactine.
Groeihormoondeficiëntie:
o Meestal aangeboren en leidt tot groeiachterstand.
o Normale lichaamsverhoudingen, maar soms ook andere hormonale
tekorten.
o Diagnose: lage spiegel groeihormoon in bloed.
o Behandeling: dagelijkse injecties met somatotropine.
LH- en FSH-deficiëntie
1
, Tekort aan luteïniserend hormoon (LH) en follikelstimulerend hormoon (FSH).
Gevolgen: amenorroe (uitblijvende menstruatie), subfertiliteit bij vrouwen,
erectiestoornissen en verminderd seksueel verlangen bij mannen.
TSH- en ACTH-deficiëntie
Tekort aan thyreoïdstimulerend hormoon (TSH) → hypothyreoïdie.
Tekort aan adrenocorticotroop hormoon (ACTH) →
bijnierschorsinsufficiëntie.
Prolactinedeficiëntie
Verminderde stimulatie van de melkklieren.
Kan leiden tot tekort aan borstvoeding.
Hyperfunctie van de hypofysevoorkwab
Oorzaak: vaak een hypofyseadenoom (goedaardige tumor).
Veelvoorkomende typen: prolactinoom en groeihormoon producerend
adenoom.
Diagnose: klinisch beeld, hormoonspiegels en MRI.
Behandeling: medicatie, operatie en/of radiotherapie.
Prolactinoom
Verhoogde prolactinespiegels leiden tot galactorroe (afscheiding uit tepels),
verlaagd libido en infertiliteit.
Bij vrouwen: amenorroe.
Behandeling: medicatie, operatie bij hardnekkige gevallen.
Groeihormoonproducerende tumoren
Bij kinderen → gigantisme (overmatige groei).
Bij volwassenen → acromegalie (verdikking van botten in gezicht, handen en
voeten).
Diagnose: groeihormoonspiegels en beeldvorming.
Behandeling: operatie, medicatie en/of bestraling.
12.4.2 AANDOENINGEN VAN DE HYPOFYSEACHTERKWAB
2
, Hypofunctie → tekort aan antidiuretisch hormoon (ADH) → diabetes
insipidus.
Hyperfunctie → teveel ADH → syndroom van inappropriate ADH-secretion
(SIADH).
Hypofunctie van de hypofyseachterkwab
Oorzaak: aangeboren, tumor, infectie, operatie of trauma.
Diabetes insipidus door ADH-tekort → nier kan water niet goed vasthouden.
Symptomen: overmatige dorst (dorstproef), veel en sterk verdunde urine.
Behandeling: desmopressine (synthetisch ADH).
Hyperfunctie van de hypofyseachterkwab
Te veel ADH-productie → SIADH.
Oorzaken: tumor, infectie, bloedingen, longcarcinoom.
Gevolg: waterretentie en hyponatriëmie (te weinig natrium in bloed).
Symptomen: hoofdpijn, misselijkheid, verwardheid, krampen en coma in ernstige
gevallen.
Behandeling: vochtbeperking, hypertoon zout en diuretica.
Kader 12.1 – Dorstproef
Klinische test waarbij patiënt niets drinkt en urine wordt geanalyseerd.
Diabetes insipidus → urine blijft verdund.
SIADH → urine blijft geconcentreerd ondanks wateropname.
12.5 AANDOENINGEN VAN DE SCHILDKLIER
Aandoeningen van de schildklier zijn veelvoorkomende hormoonstoornissen.
Twee hoofdtypen: hypothyreoïdie (te weinig schildklierhormoon) en
hyperthyreoïdie (te veel schildklierhormoon).
12.5.1 HYPOTHYREOÏDIE
Langzaam en onvoldoende werkende schildklier.
Prevalentie: 10% van vrouwen en 6% van mannen ouder dan 65 jaar.
Mogelijke oorzaken:
3
