Samenvatting
STRAFRECHT
Leerjaar 2, Sociaal Juridische
dienstverlening
Hogeschool Utrecht
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: algemene inleiding: wat is het strafrecht? .................................................................. 2
Hoofdstuk 2: Materieel strafrecht: de structuur van het strafbaar feit. ............................................. 5
Hoofdstuk 3: Materieel strafrecht: opzet en schuld ........................................................................ 7
Hoofdstuk 5: Materieel strafrecht: inperking strafbaarheid (strafuitsluitingsgronden) .....................10
Hoofdstuk 6: Materieel strafrecht: uitbreiding strafbaarheid ..........................................................12
Hoofdstuk 7: Formeel strafrecht: inleiding en hoofdrolspelers in het strafprocesrecht ...................18
Hoofdstuk 8: formeel recht: de strafprocedure (opsporing, vervolging en berechting) .....................23
Hoofdstuk 9: formeel strafrecht: dwangmiddelen .........................................................................28
Hoofdstuk 10: Formeel strafrecht: de berechting I (dagvaarding) ....................................................34
Hoofdstuk 11: Formeel strafrecht: de berechting II (onderzoek ter terechtzitting) ...........................37
Hoofdstuk 12: Formeel strafrecht: de berechting III (beslissingsmodel 348/350) .............................41
Hoofdstuk 13: Formeel strafrecht: motiveren en rechtsmiddelen ...................................................43
Hoofdstuk 14: Materieel strafrecht: sancties.................................................................................45
, Hoofdstuk 1: algemene inleiding: wat is het strafrecht?
Het Nederlandse strafrecht kan onderverdeeld worden in materieel en formeel
strafrecht. Het materiele strafrecht is voor welke menselijke gedragingen strafbaar zijn
en welke sancties op het plegen van bepaald strafbaar gesteld gedrag dienen te volgen.
Het formele strafrecht is voor de voorschriften die omschrijven hoe de strafrechtelijke
procedure dient plaats te vinden. We noemen dit formele strafrecht ook wel
strafprocesrecht. Kortom: regelt het materiele strafrecht welk gedrag strafbaar is in
Nederland en het formele recht regelt hoe de strafprocedure in Nederland wordt
gevoerd. Deze twee zijn communicerende vaten.
In het wetboek van strafrecht staan voornamelijk de materiele bepalingen. Het wetboek
van strafvordering is voor de formele bepalingen. Deze twee grote wetten noemen we
ook wel het algemene straf- en strafprocesrecht of commuun strafrecht. Naast dit
commuun strafrecht hebben we ook een heleboel andere situaties die zich voor kunnen
doen, denk hierbij aan deelname in verkeer of economische delicten. Bepalingen die
over specifieke onderwerpen gaan die zijn in aparte wetten opgenomen. Dit noemen we
ook wel het bijzonder strafrecht.
Het strafrecht is in de kern niet normstellend. Anders dan het privaatrecht houdt het
strafrecht zich niet bezig met het herstel van een rechtstoestand door middel van
ongedaan making of schadevergoeding. Het strafrecht houdt zich uitsluitend bezig met
handhaving. Deze handhaving is gericht op het afdwingen van normconform gedrag. Het
is dus niet normstellend, maar sanctioneert enkel gedrag dat in strijd is met bepaalde
rechtsnormen. Het strafrecht wijst het gedrag aan dat strafbaar is.
In onze maatschappij bestaan allerlei normen. Dergelijke normen zeggen iets over ons
gedrag; daarom omschrijven wij dit ook wel als gedragsnormen. De ene gedragsnorm is
dwingender dan een andere. Niet elke gedragsnorm is een in het recht geregelde norm.
De ene wordt wel opgeschreven en de andere niet. Door een gedragsnorm op te
schrijven wordt het een rechtsnorm. Slechts gedragingen die in strijd zijn met
rechtsnormen kunnen in beginsel tot strafbaar feit verworden. Het gaat dan om het
bestraffen van gedrag dat niet in overeenstemming is met de geldende rechtsnorm.
Overtredingen van rechtsnormen verworden tot strafbare feiten doordat ze worden
opgeschreven in het wetboek van strafrecht op worden opgenomen in een strafbepaling
in een andere wetgeving en doordat wij negatieve consequenties verbinden aan de
schending van die rechtsnormen. Een strafbaar feit is daarmee de opgeschreven
negatieve reactie, met inbegrip van de mogelijke gevolgen van de schending van een
rechtsnorm.
Strafrecht betreft dus het opzettelijk leed toebrengen aan een ander door middel van
een straf, als deze persoon zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit.
Voorkomen moet worden dat de samenleving zich dan schuldig maakt aan een
strafbaar feit. Over de rechtvaardigheid van toevoegen van leed aan anderen bestaan
verschillende theorieën.
, - Vergeldingstheorie: gaat uit van de gedachte dat de overheid wraak moet nemen
op degene die onrecht pleegde. Deze theorie steunt op de gedachte dat door een
strafbaar feit een inbreuk wordt gemaakt op de zogenoemde wereldrijke
juridische orde: de inbreuk wordt hersteld doordat dezelfde straf wordt opgelegd
als de strafbare handeling oorspronkelijk inhield. Het staat direct in verbinding
met de oog om oog – tand om tand gedachte. Wie onrecht is aangedaan mag dit
zelf vergelden en wel met precies hetzelfde onrecht. Wanneer iemands lijf en of
goederen worden aangetast, mag de samenleving of wel de staat namens het
slachtoffer wraakhandelingen uitvoeren tegen degene die de aantasting heeft
veroorzaakt. Het is een absolute strafrechtstheorie. Dit houdt in dat de straf zijn
grondslag vindt in het misdrijf.
- Preventietheorie: de gedachte is dus dat met het straffen van personen wordt
voorkomen dat anderen strafbare feiten zullen plegen. Deze kan worden
onderverdeeld in de generale preventie en speciale preventie.
o Generale preventie: ze willen hierbij dat anderen dan de misdadiger zien
wat er gebeurt als je een strafbaar feit pleegt. Andere mensen zouden
hiervan dan moeten schrikken. De gedachte hierbij was dat iedereen zo
kon zien wat er met je zou gebeuren als je een strafbaar feit zou plegen.
o Speciale preventie: het doel van deze theorie is dat met het opleggen van
een straf de misdadiger zelf ervan te weerhouden in de toekomst
misdaden te gaan plegen. Na een opgelegde straf zou een persoon
hiervan leren en het niet nog een keer doen. Met name de taakstraf is
hierop gebaseerd. Dit is een relatieve strafrechtstheorie. Hiermee wordt
bedoeld dat de straf een bepaald doel beoogt in plaats van enkel
vergelding.
Een van de belangrijkste functies van het strafrecht is het voorkomen van
ongecontroleerde wraak. We willen niet meer dat mensen voor eigen rechter spelen. De
overheid heeft in dit geval een geweldsmonopolie. Alleen zij mag geweld op burgers
uitoefenen. Een belangrijk uitgangspunt in de Nederlandse rechtsorde is het
zogenoemde ultimum remedium beginsel. Wat ook wel de laatste oplossing betekent.
Het strafrecht bestaat uit de gedachte dat het pas moet worden toegepast als er geen
redelijk alternatieve oplossingen kunnen worden toegepast. Omdat het strafrecht
zoveel invloed kan hebben op het leven van een burger, moet de streng aan geschreven
wetten zijn gebonden. Een van de belangrijkste uitgangspunten van het strafrecht is dan
ook dat burgers slechts in overeenstemming met geschreven wetten kunnen worden
gestraft. We noemen dit het legaliteitsbeginsel. Het heeft vijf nadere betekenissen:
STRAFRECHT
Leerjaar 2, Sociaal Juridische
dienstverlening
Hogeschool Utrecht
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: algemene inleiding: wat is het strafrecht? .................................................................. 2
Hoofdstuk 2: Materieel strafrecht: de structuur van het strafbaar feit. ............................................. 5
Hoofdstuk 3: Materieel strafrecht: opzet en schuld ........................................................................ 7
Hoofdstuk 5: Materieel strafrecht: inperking strafbaarheid (strafuitsluitingsgronden) .....................10
Hoofdstuk 6: Materieel strafrecht: uitbreiding strafbaarheid ..........................................................12
Hoofdstuk 7: Formeel strafrecht: inleiding en hoofdrolspelers in het strafprocesrecht ...................18
Hoofdstuk 8: formeel recht: de strafprocedure (opsporing, vervolging en berechting) .....................23
Hoofdstuk 9: formeel strafrecht: dwangmiddelen .........................................................................28
Hoofdstuk 10: Formeel strafrecht: de berechting I (dagvaarding) ....................................................34
Hoofdstuk 11: Formeel strafrecht: de berechting II (onderzoek ter terechtzitting) ...........................37
Hoofdstuk 12: Formeel strafrecht: de berechting III (beslissingsmodel 348/350) .............................41
Hoofdstuk 13: Formeel strafrecht: motiveren en rechtsmiddelen ...................................................43
Hoofdstuk 14: Materieel strafrecht: sancties.................................................................................45
, Hoofdstuk 1: algemene inleiding: wat is het strafrecht?
Het Nederlandse strafrecht kan onderverdeeld worden in materieel en formeel
strafrecht. Het materiele strafrecht is voor welke menselijke gedragingen strafbaar zijn
en welke sancties op het plegen van bepaald strafbaar gesteld gedrag dienen te volgen.
Het formele strafrecht is voor de voorschriften die omschrijven hoe de strafrechtelijke
procedure dient plaats te vinden. We noemen dit formele strafrecht ook wel
strafprocesrecht. Kortom: regelt het materiele strafrecht welk gedrag strafbaar is in
Nederland en het formele recht regelt hoe de strafprocedure in Nederland wordt
gevoerd. Deze twee zijn communicerende vaten.
In het wetboek van strafrecht staan voornamelijk de materiele bepalingen. Het wetboek
van strafvordering is voor de formele bepalingen. Deze twee grote wetten noemen we
ook wel het algemene straf- en strafprocesrecht of commuun strafrecht. Naast dit
commuun strafrecht hebben we ook een heleboel andere situaties die zich voor kunnen
doen, denk hierbij aan deelname in verkeer of economische delicten. Bepalingen die
over specifieke onderwerpen gaan die zijn in aparte wetten opgenomen. Dit noemen we
ook wel het bijzonder strafrecht.
Het strafrecht is in de kern niet normstellend. Anders dan het privaatrecht houdt het
strafrecht zich niet bezig met het herstel van een rechtstoestand door middel van
ongedaan making of schadevergoeding. Het strafrecht houdt zich uitsluitend bezig met
handhaving. Deze handhaving is gericht op het afdwingen van normconform gedrag. Het
is dus niet normstellend, maar sanctioneert enkel gedrag dat in strijd is met bepaalde
rechtsnormen. Het strafrecht wijst het gedrag aan dat strafbaar is.
In onze maatschappij bestaan allerlei normen. Dergelijke normen zeggen iets over ons
gedrag; daarom omschrijven wij dit ook wel als gedragsnormen. De ene gedragsnorm is
dwingender dan een andere. Niet elke gedragsnorm is een in het recht geregelde norm.
De ene wordt wel opgeschreven en de andere niet. Door een gedragsnorm op te
schrijven wordt het een rechtsnorm. Slechts gedragingen die in strijd zijn met
rechtsnormen kunnen in beginsel tot strafbaar feit verworden. Het gaat dan om het
bestraffen van gedrag dat niet in overeenstemming is met de geldende rechtsnorm.
Overtredingen van rechtsnormen verworden tot strafbare feiten doordat ze worden
opgeschreven in het wetboek van strafrecht op worden opgenomen in een strafbepaling
in een andere wetgeving en doordat wij negatieve consequenties verbinden aan de
schending van die rechtsnormen. Een strafbaar feit is daarmee de opgeschreven
negatieve reactie, met inbegrip van de mogelijke gevolgen van de schending van een
rechtsnorm.
Strafrecht betreft dus het opzettelijk leed toebrengen aan een ander door middel van
een straf, als deze persoon zich schuldig heeft gemaakt aan een strafbaar feit.
Voorkomen moet worden dat de samenleving zich dan schuldig maakt aan een
strafbaar feit. Over de rechtvaardigheid van toevoegen van leed aan anderen bestaan
verschillende theorieën.
, - Vergeldingstheorie: gaat uit van de gedachte dat de overheid wraak moet nemen
op degene die onrecht pleegde. Deze theorie steunt op de gedachte dat door een
strafbaar feit een inbreuk wordt gemaakt op de zogenoemde wereldrijke
juridische orde: de inbreuk wordt hersteld doordat dezelfde straf wordt opgelegd
als de strafbare handeling oorspronkelijk inhield. Het staat direct in verbinding
met de oog om oog – tand om tand gedachte. Wie onrecht is aangedaan mag dit
zelf vergelden en wel met precies hetzelfde onrecht. Wanneer iemands lijf en of
goederen worden aangetast, mag de samenleving of wel de staat namens het
slachtoffer wraakhandelingen uitvoeren tegen degene die de aantasting heeft
veroorzaakt. Het is een absolute strafrechtstheorie. Dit houdt in dat de straf zijn
grondslag vindt in het misdrijf.
- Preventietheorie: de gedachte is dus dat met het straffen van personen wordt
voorkomen dat anderen strafbare feiten zullen plegen. Deze kan worden
onderverdeeld in de generale preventie en speciale preventie.
o Generale preventie: ze willen hierbij dat anderen dan de misdadiger zien
wat er gebeurt als je een strafbaar feit pleegt. Andere mensen zouden
hiervan dan moeten schrikken. De gedachte hierbij was dat iedereen zo
kon zien wat er met je zou gebeuren als je een strafbaar feit zou plegen.
o Speciale preventie: het doel van deze theorie is dat met het opleggen van
een straf de misdadiger zelf ervan te weerhouden in de toekomst
misdaden te gaan plegen. Na een opgelegde straf zou een persoon
hiervan leren en het niet nog een keer doen. Met name de taakstraf is
hierop gebaseerd. Dit is een relatieve strafrechtstheorie. Hiermee wordt
bedoeld dat de straf een bepaald doel beoogt in plaats van enkel
vergelding.
Een van de belangrijkste functies van het strafrecht is het voorkomen van
ongecontroleerde wraak. We willen niet meer dat mensen voor eigen rechter spelen. De
overheid heeft in dit geval een geweldsmonopolie. Alleen zij mag geweld op burgers
uitoefenen. Een belangrijk uitgangspunt in de Nederlandse rechtsorde is het
zogenoemde ultimum remedium beginsel. Wat ook wel de laatste oplossing betekent.
Het strafrecht bestaat uit de gedachte dat het pas moet worden toegepast als er geen
redelijk alternatieve oplossingen kunnen worden toegepast. Omdat het strafrecht
zoveel invloed kan hebben op het leven van een burger, moet de streng aan geschreven
wetten zijn gebonden. Een van de belangrijkste uitgangspunten van het strafrecht is dan
ook dat burgers slechts in overeenstemming met geschreven wetten kunnen worden
gestraft. We noemen dit het legaliteitsbeginsel. Het heeft vijf nadere betekenissen:
