Keuzecursus:
Jeugdcriminologie
B1: Inleiding: Jeugdcriminologie........................................................................................................4
1 Beelden en feiten over jeugdcriminaliteit................................................................................................4
Trends en ontwikkelingen.................................................................................................................................................. 4
Verklaringen voor de dalende trend.................................................................................................................................. 4
Negatieve beeldvorming van jongeren en de rol van media en politiek............................................................................5
Praktisch voorbeeld:.......................................................................................................................................................... 5
2 Jeugdcriminologie..................................................................................................................................5
Het jeugdstrafrecht........................................................................................................................................................... 5
3 Jeugdcriminaliteit in maatschappelijke context.......................................................................................6
Maatschappelijke factoren................................................................................................................................................ 6
Wetenschappelijke verklaringen....................................................................................................................................... 6
Praktische voorbeelden..................................................................................................................................................... 6
4 Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit...........................................................................6
Aanleg en zichtbare lichamelijke kenmerken.................................................................................................................... 6
Sociale omgeving: theorieën............................................................................................................................................. 7
Sociale controle- of bindingtheorie............................................................................................................................................... 8
Zelfcontroletheorie....................................................................................................................................................................... 8
5 Vier elementen ban binding met de samenleving....................................................................................8
6 Criminologische kennis en de toepasbaarheid ervan...............................................................................8
Belangrijke theorieën en benaderingen............................................................................................................................. 8
B1.b: Drillrap..................................................................................................................................10
1 Drillrap en maatschappelijke impact (Artikel Volkskrant).......................................................................10
2 Handvatten voor professionals (Drillboekje)..........................................................................................10
B2: Risico- en beschermende factoren.............................................................................................12
1 Gezinsfactoren.....................................................................................................................................12
Proximale gezinsfactoren................................................................................................................................................ 12
Distale gezinsfactoren..................................................................................................................................................... 13
Contextuele factoren....................................................................................................................................................... 13
Globale factoren.............................................................................................................................................................. 14
2 Soorten onderzoek...............................................................................................................................14
Cross-sectioneel onderzoek............................................................................................................................................. 14
Longitudinaal onderzoek................................................................................................................................................. 14
3 Sociaaleconomische context van jeugdcriminaliteit (Weijers)................................................................14
Contextfactoren:............................................................................................................................................................. 14
4 Age crime curve...................................................................................................................................15
De vorm van de curve..................................................................................................................................................... 15
Factoren die de curve beïnvloeden................................................................................................................................. 15
Afname van criminaliteit na de piek................................................................................................................................ 15
Kritiek en variaties.......................................................................................................................................................... 15
5 Dual-Taxonomy Theorie.........................................................................................................................15
LCP: Life-Course Persistent Offenders............................................................................................................................. 15
AL: Adolescence-Limited Offenders................................................................................................................................. 16
Overeenkomsten/verschillen........................................................................................................................................... 16
Kritiek op de Dual-Taxonomy........................................................................................................................................... 16
6 Wat zijn risico- en beschermende factoren?...........................................................................................16
Wat zijn risicofactoren?................................................................................................................................................... 16
Wat zijn beschermende factoren?................................................................................................................................... 18
Maturity Gap – Moffitt...................................................................................................................................................... 18
Factoren toegepast op casuïstiek.................................................................................................................................... 18
B3: Biopsychosociale interacties.....................................................................................................20
1 Kennisclip biopsychosociale model voor antisociaal gedrag...................................................................20
Voorbeelden risico- en beschermende factoren.............................................................................................................. 20
2 Stoornissen..........................................................................................................................................21
Verschil opstandig en antisociaal gedrag........................................................................................................................ 21
ODD: Oppositioneel opstandige stoornis......................................................................................................................... 21
CD: Conduct Disorder: Normoverschrijdende gedragsstoornis........................................................................................ 21
ADHD.............................................................................................................................................................................. 21
Persoonlijkheidsstoornissen/ASPD................................................................................................................................... 21
3 Het biopsychosociale model..................................................................................................................22
Biologische factoren........................................................................................................................................................ 22
Psychologische factoren.................................................................................................................................................. 22
Sociale factoren............................................................................................................................................................... 22
4 Welke bio-kennis is er?.........................................................................................................................22
Genen/genetica............................................................................................................................................................... 22
Hersenkennis (PFC en Amygdala).................................................................................................................................... 22
Neuropsychologie............................................................................................................................................................ 23
Stresssysteem: hormonen en hartslag............................................................................................................................ 24
5 Verschillen en overeenkomsten deviant gedrag (jongens en meisjes)....................................................25
Ontwikkeling gendergap.................................................................................................................................................. 25
Genderparadox............................................................................................................................................................... 25
Drempelhypothese.......................................................................................................................................................... 25
Risicofactoren en drempelwaarden................................................................................................................................. 25
Theorieën over ontwikkelingstrajecten............................................................................................................................ 25
6 Interactie biologische, psychologische en sociale factoren....................................................................26
Voorbeelden van biopsychosociale invloeden................................................................................................................. 28
1
, Specifieke biopsychosociale uitdagingen bij meisjes....................................................................................................... 28
7 Artikel: intelligentie en criminaliteit......................................................................................................29
B4: Adolescentie.............................................................................................................................30
1 Wat is de adolescentie?........................................................................................................................30
2 Cognitieve en emotionele ontwikkeling tijdens adolescentie..................................................................30
Paradoxale hersenontwikkeling....................................................................................................................................... 30
Prefrontale cortex............................................................................................................................................................ 30
Amygdala........................................................................................................................................................................ 30
3 Adolescenten en antisociaal gedrag......................................................................................................32
Wat is antisociaal gedrag?............................................................................................................................................... 32
Wanneer is gedrag antisociaal?....................................................................................................................................... 32
Kenmerken antisociaal gedrag........................................................................................................................................ 32
Social information processing.......................................................................................................................................... 32
Antisociaal en crimineel gedrag...................................................................................................................................... 33
Crimineel gedrag bij adolescenten Dual Taxonomy........................................................................................................ 33
Stress-theorieën.............................................................................................................................................................. 33
3 Preventieve interventies......................................................................................................................33
Top 600-aanpak Amsterdam............................................................................................................................................ 33
Effectiviteit van de Top600- Aanpak................................................................................................................................ 33
Complexiteit van preventieve maatregelen.................................................................................................................... 34
Uitdagingen preventieve maatregelen bij jongeren......................................................................................................... 34
4 Brein in de groei (H2 en H3).................................................................................................................34
Sociale ontwikkeling in de adolescentie.......................................................................................................................... 34
Risicogedrag en beloningen............................................................................................................................................ 34
Leervermogen en mindset.............................................................................................................................................. 34
Cognitieverschillen tussen jongens en meisjes................................................................................................................ 34
Zelfbeeld en sociale acceptatie....................................................................................................................................... 34
Van (katten)kwaad tot erger............................................................................................................................................ 35
Invloed van verslaving.................................................................................................................................................... 35
Depressie bij jongeren..................................................................................................................................................... 35
ADHD, autisme, dyslexie en hersenontwikkeling............................................................................................................. 35
5 HFST 6.4: Jeugdcriminaliteit.................................................................................................................35
De vroege adolescentie................................................................................................................................................... 35
Factoren voor verklaring................................................................................................................................................. 35
Agressie.......................................................................................................................................................................... 35
Emoties........................................................................................................................................................................... 36
‘Self-consious emotions’.................................................................................................................................................. 36
B5: Bestaande aanpak in jeugdcriminaliteit.....................................................................................37
1 Reclassering in Nederland....................................................................................................................37
Kernactiviteiten reclassering........................................................................................................................................... 37
Cliëntengroep.................................................................................................................................................................. 37
Werkwijze en aanpak...................................................................................................................................................... 37
Samenwerking met partners........................................................................................................................................... 37
Praktijkvoorbeelden......................................................................................................................................................... 37
2 Wat werkt? Bij de aanpak van delinquent gedrag onder jongeren..........................................................38
Risicofactoren voor delinquent gedrag............................................................................................................................ 38
Toepassing in de praktijk................................................................................................................................................. 38
3 Het adolescentenstrafrecht in Nederland..............................................................................................38
Wet adolescentenstrafrecht: introductie en flexibiliteit................................................................................................... 38
Doelstelling van de wet................................................................................................................................................... 38
Achtergrond: adolescentieontwikkeling en criminaliteit.................................................................................................. 38
Nederlandse jeugdstrafrecht: basis en uitzonderingen.................................................................................................... 39
Wet adolescentenstrafrecht: flexibiliteit en maatwerk.................................................................................................... 39
Toepassing en procesvoering.......................................................................................................................................... 39
Kritiek en uitdagingen..................................................................................................................................................... 39
Belang van flexibiliteit..................................................................................................................................................... 40
4 Desistance...........................................................................................................................................40
Kenmerken van desistance............................................................................................................................................. 40
Theorieën over desistance.............................................................................................................................................. 40
Beschermende factoren en omgevingsinvloeden............................................................................................................ 41
5 What Works?........................................................................................................................................41
De zes kernbeginselen van What Works.......................................................................................................................... 41
Community-based aanpak............................................................................................................................................... 42
B6: Criminaliteit en leefstijl: peers en jeugdgroepen........................................................................43
1 Nota Grenzen Stellen, Perspectief Bieden.............................................................................................43
Twee pijlers van de aanpak............................................................................................................................................. 43
Overzicht van instrumenten en initiatieven..................................................................................................................... 43
2 Vriendschap en criminaliteit bij jongeren..............................................................................................44
Belang van netwerken en vriendschappen bij jeugdcriminaliteit..................................................................................... 44
Het effect van netwerken op delinquent gedrag............................................................................................................. 45
Vriendschappen en criminologische theorieën................................................................................................................ 45
Mechanismen voor vriendschapsvorming........................................................................................................................ 46
Criminele netwerken: selectie of socialisatie?................................................................................................................. 46
Implicaties voor preventie en interventie........................................................................................................................ 46
Alle theorieën op een rij..................................................................................................................48
1 Delayed-onset......................................................................................................................................48
2 Delinquente subculturen......................................................................................................................48
3 Dual-taxonomy theorie.........................................................................................................................48
2
, 4 Differentiële associatietheorie..............................................................................................................49
5 Labelingtheorie....................................................................................................................................49
6 Rationele keuzetheorie.........................................................................................................................50
7 Routine activiteitentheorie...................................................................................................................50
8 Sociale controle- of bindingtheorie.......................................................................................................50
9 Sociale desorganisatietheorie...............................................................................................................51
10 Sociale reactietheorie.........................................................................................................................51
11 Strain-theorie.....................................................................................................................................51
12 Subcultuurtheorie..............................................................................................................................52
13 Zelfcontroletheorie.............................................................................................................................52
Video: Wat is adolescentenstrafrecht?.............................................................................................54
Kennisclip: What Works..................................................................................................................56
Brein in de groei (voorwoord, H2 en H3)..........................................................................................57
Laan en Slotboom; Wat Werkt?........................................................................................................58
Overig: Typen van criminaliteitspreventie........................................................................................60
Samenvatting H1 en H5 (deel).........................................................................................................62
3
, B1: Inleiding: Jeugdcriminologie
1 Beelden en feiten over jeugdcriminaliteit
Maatschappelijk beeld: jongeren worden vaak neergezet als overlastgevend. Bijvoorbeeld de ‘jeugd
van tegenwoordig’ in een negatieve zin
High impact crimes krijgen veel aandacht, meer sensatie trekt bijvoorbeeld meer aandacht
naar kranten.
Door media wordt vooral ingezoomd op calamiteiten beeld verslechterd
Negatieve beeld schetsing door media werkt door in de politiek , waardoor dit ook nog eens
invloed heeft op het beleid.
Vraag je bij je eigen beeldvorming af: waar komen deze beelden vandaan?
Wat zeggen de cijfers? jeugdcriminaliteit daalt al jaren
En het negatieve beeld vanuit bijvoorbeeld media klopt dus niet
Trends en ontwikkelingen
Jeugdcriminaliteit is de afgelopen jaren (tussen 2015 en 2020, in alle leeftijdsgroepen) gedaald
Het aandeel jeugdige verdachten en strafrechtelijke daders is gedaald
Deze daling is ook in andere landen te zien
In NL is de daling wel sterker dan in landen als Duitsland en Luxemburg
Maar; ondanks de algemene daling zijn er specifieke vormen van jeugdcriminaliteit die juist stijgen, of
waarover zorgelijke signalen vanuit de praktijk worden gedeeld; wapendelicten, drugscriminaliteiten en
criminele uitbuiting.
Wapendelicten: in de laatste jaren lijkt er een toename van het aantal wapendelicten onder
minderjarigen. Hierbij gaat het ook vaak over messenbezit en -gebruik onder jongeren. En is er een
toename van het aantal jonge verdachten van steekincidenten. Vaak wordt hierbij een link gelegd met
het verschijnen van drillrap (al is er uit onderzoek geen directe oorzaak-gevolgrelatie gebleken).
Drugscriminaliteit: er is in deze tijd veel aandacht voor jongeren die betrokken zijn bij
drugscriminaliteit, waaronder het bezorgen van drugspakketten, uithalers (in de Rotterdamse haven) of
zelf betrokken zijn als dealer bij drugshandel.
Criminele uitbuiting: is een vorm van mensenhandel. Hierbij wordt een persoon door iemand anders
gedwongen om strafbare feiten te plegen. Zo kan de rekening van een jongere gebruikt worden om geld
wit te wassen, of worden zij gedwongen om druggerelateerde misdrijven te plegen. Als personen
gedwongen worden om crimineel gedrag te plegen, is het vaak onduidelijk of ze dader of slachtoffer
zijn. jongeren die te maken hebben met criminele uitbuiting, blijven vaak buiten het zich van
hulpverleners/politie. Vaak durven ze geen hulp te vragen, omdat ze zich schamen of bedreigd worden.
Hoofdstuk 1: Jeugdcriminaliteit: Inleiding
Er is een groot verschil tussen de werkelijke aard en omvang van criminaliteit + de geregistreerde
misdaad dark-number
Want (1) de pakkans bij jongeren is gering
En (2) niet alle slachtoffers doen aangifte, waaronder bijvoorbeeld uit angst
Criminologie is een complexe wetenschap waarin het vakgebied helder is, maar de data waarop
men zich baseert problematisch kan zijn. Veel uitspraken leunen op politiedata. Maar meerdere
bronnen zijn nodig voor betrouwbare conclusies over trends.
Meest betrouwbare beeld ontstaat uit een combinatie van de volgende bronnen:
Politiecijfers: zijn bij lange na niet accuraat, worden beïnvloedt door bijvoorbeeld de
meldingsbereidheid en men dient ook rekening te houden met demografische ontwikkelingen
Zelfrapportages: kunnen een goed beeld geven van de meest voorkomende en dus typerende
jeugddelicten.
Slachtofferenquêtes: geven goed inzicht in de ontwikkelingen van het aantal slachtoffers,
maar hebben ook beperkingen.
Verklaringen voor de dalende trend
1. Beveiligingshypotheses: sterk toegenomen veiligheidsmaatregelen houdt jongeren af van
‘instapdelicten’
2. Invloed digitalisering: leidt tot verschuiving van de vrijetijdsbesteding van jongeren hangen
minder rond
3. Afname risicofactoren + toename beschermende factoren: bijvoorbeeld alcoholgebruik en
betrokkenheid van ouders.
4
,4. Combinatie: de verklaringen voor de daling kan ook komen door een combinatie van bovenstaande
factoren.
Negatieve beeldvorming van jongeren en de rol van media en politiek
Het maatschappelijk beeld van jongeren
Jongeren worden vaak neergezet als ‘overlastgevend’, bijvoorbeeld door uitspraken over “de jeugd van
tegenwoordig” in negatieve zin
Dit stereotype beeld versterkt het idee dat jongeren een probleem vormen, terwijl dit niet altijd
gebaseerd is op feiten
De rol van high impact crimes
High impact crimes, zoals ernstige geweldsdelicten, krijgen vaak veel en snel aandacht in de media
Sensatie rondom dit soort gebeurtenissen trekt lezers en kijkers, waardoor deze verhalen een
prominente plaats krijgen in het nieuws
Invloed van media
Media focussen vaak op calamiteiten en uitzonderlijke incidenten, wat bijdraagt aan een verslechtering
van het beeld van jongeren
Door de nadruk op negatieve verhalen wordt een onevenwichtig en vertekend beeld geschetst
Effect op politiek en beleid
De negatieve beeldvorming in de media sijpelt door naar de politiek
Politici reageren vaak op deze publieke opinie, wat kan leiden tot een strenger beleid dat niet altijd in
lijn is met de daadwerkelijke cijfers en trends
Kritisch reflecteren op beeldvorming
Het is belangrijk jezelf de vraag te stellen: Waar komen deze beelden vandaan?
Beeldvorming wordt sterk beïnvloed door wat we zien en horen in de media, maar dit is niet altijd
representatief
Feiten over jeugdcriminaliteit
Ondanks de negatieve beeldvorming blijkt uit cijfers dat jeugdcriminaliteit al jaren daalt
Het negatieve beeld dat door de media wordt geschetst, klopt niet met de realiteit
Praktisch voorbeeld:
De beeldvorming van jongeren in nieuwsartikelen over straatgroepen wordt vaak negatiever
weergegeven in landelijke kranten dan in lokale publicaties
Beleid gericht op het aanpakken van “hangjongeren” benadrukt vaak hun probleemgedrag
zonder de sociale achtergronden voldoende mee te nemen.
2 Jeugdcriminologie
“Jeugdcriminaliteit verwijst naar strafbaar gedrag gepleegd door jongeren t/m 24 jaar. Dit kan
uiteenlopen van diefstal tot drugshandel en bedreiging.”
Binnen het jeugdstrafrecht worden jongeren van 12-18 specifiek benaderd
In de Monitor Jeugdcriminaliteit wordt jeugdcriminaliteit verdeeld in verschillende type delicten:
Geweldsmisdrijven Vermogensmisdrijven
Vandalisme en misdrijven tegen de openbare Drugsmisdrijven
orde en gezag
(Vuur)wapenmisdrijven Verkeersdelicten
Cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit Overige misdrijven
Bij de bestrijding van jeugdcriminaliteit ligt de nadruk op het voorkomen dat jong begonnen
delinquentie uitmondt in een langdurige criminele loopbaan. In veel gevallen is er weinig reden tot
zorg: bij de meeste jongeren die een enkele keer met politie en justitie in aanraking komen, blijft het
daar ook bij.
Het jeugdstrafrecht
Jongeren zijn vaak niet goed in staat om in te schatten hoeveel impact hun misstappen op anderen
hebben. Daarom is er het jeugdstrafrecht. Naast de sanctie die bij grensoverschrijdend gedrag hoort,
staat een pedagogische aanpak hierbij voorop.
5
, De leeftijdsgrens voor het jeugdstrafrecht is op 1 april 2014 (met de komst van het
adolescentenstrafrecht) verhoogd van 18 naar 23 jaar. Dit omdat veel jongvolwassenen op hun
18de nog niet klaar zijn met hun mentale en morele ontwikkeling.
Door de verschillende vormen van het strafrecht flexibel te hanteren kan elke jongvolwassene
een straf ‘op maat’ krijgen die aansluit bij zijn/haar ontwikkelingsfase. Een aanpak die zo
effectief mogelijk is voor de ontwikkeling van de dader en zijn bijdrage aan de maatschappij en
die kans op recidive zo klein mogelijk maakt.
3 Jeugdcriminaliteit in maatschappelijke context
Jeugdcriminaliteit: strafbare gedragingen die door jongeren worden gepleegd. Deze delicten kunnen
verschillen van kleine overtredingen (bv. vandalisme), tot ernstige delicten (bv. geweld en
georganiseerde misdaad).
Het plaatsen van jeugdcriminaliteit in een maatschappelijke context houdt in dat er niet alleen
gekeken wordt naar het individuele gedrag, maar ook naar de bredere sociale, economische en
culturele factoren die dit gedrag beïnvloeden.
Maatschappelijke factoren
Sociaaleconomische context:
Armoede en werkeloosheid vergroten het risico op jeugdcriminaliteit, omdat jongeren op zoek
gaan naar middelen om status of financiële zekerheid te verkrijgen
Sociale ongelijkheid en beperkte toegang tot onderwijs en werk versterken de kans op
delinquent gedrag
Invloed van peers en netwerken
Jongeren die deel uitmaken van delinquente vriendengroepen lopen meer risico om crimineel
gedrag over te nemen door groepsdruk en sociale beloning
Drillrap en sociale media versterken rivaliteit tussen groepen, wat kan leiden tot gewelddadige
escalaties
Gezinsomstandigheden
Instabiele thuissituaties, gebrek aan ouderlijke controle en negatieve rolmodellen zijn
risicofactoren voor crimineel gedrag
Tegelijkertijd kunnen sterke sociale bindingen, zoals hechte gezinsrelaties, een beschermende
werking hebben
Wetenschappelijke verklaringen
Differentiële associatietheorie
Jongeren leren crimineel gedrag door interactie met anderen, vooral in omgevingen waar
delinquentie genormaliseerd is (zie uitgebreide uitwerkingen op de laatste bladzijden)
Strain-theorie:
Maatschappelijke druk om onrealistische doelen te bereiken kan leiden tot crimineel gedrag als
alternatief voor legitieme middelen
Routine-activiteitentheorie:
Criminaliteit ontstaan door de aanwezigheid van een gemotiveerde dader, een aantrekkelijk
doelwit en een gebrek aan toezicht.
Praktische voorbeelden
Cyber: jongeren hacken accounts of verkopen illegale goederen online, mogelijk aangemoedigd
door de anonimiteit van digitale platforms
Wapendelicten: steekincidenten onder jongeren nemen toe, vaak gekoppeld aan groepsdruk of
subculturen
Drugscriminaliteit: jongeren dienen als koeriers of dealers, waarbij zij soms zelf slachtoffer zijn van
criminele uitbuiting
4 Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit
Hoofdstuk 5: Jeugdcriminologie: Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit
Aanleg en zichtbare lichamelijke kenmerken
De ‘geboren misdadiger’: de persoon is slachtoffer van een pathologische aanleg die herkenbaar is
in het uiterlijk. Deze theorie uit de 19e eeuw is niet wetenschappelijk onderbouwt.
6
Jeugdcriminologie
B1: Inleiding: Jeugdcriminologie........................................................................................................4
1 Beelden en feiten over jeugdcriminaliteit................................................................................................4
Trends en ontwikkelingen.................................................................................................................................................. 4
Verklaringen voor de dalende trend.................................................................................................................................. 4
Negatieve beeldvorming van jongeren en de rol van media en politiek............................................................................5
Praktisch voorbeeld:.......................................................................................................................................................... 5
2 Jeugdcriminologie..................................................................................................................................5
Het jeugdstrafrecht........................................................................................................................................................... 5
3 Jeugdcriminaliteit in maatschappelijke context.......................................................................................6
Maatschappelijke factoren................................................................................................................................................ 6
Wetenschappelijke verklaringen....................................................................................................................................... 6
Praktische voorbeelden..................................................................................................................................................... 6
4 Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit...........................................................................6
Aanleg en zichtbare lichamelijke kenmerken.................................................................................................................... 6
Sociale omgeving: theorieën............................................................................................................................................. 7
Sociale controle- of bindingtheorie............................................................................................................................................... 8
Zelfcontroletheorie....................................................................................................................................................................... 8
5 Vier elementen ban binding met de samenleving....................................................................................8
6 Criminologische kennis en de toepasbaarheid ervan...............................................................................8
Belangrijke theorieën en benaderingen............................................................................................................................. 8
B1.b: Drillrap..................................................................................................................................10
1 Drillrap en maatschappelijke impact (Artikel Volkskrant).......................................................................10
2 Handvatten voor professionals (Drillboekje)..........................................................................................10
B2: Risico- en beschermende factoren.............................................................................................12
1 Gezinsfactoren.....................................................................................................................................12
Proximale gezinsfactoren................................................................................................................................................ 12
Distale gezinsfactoren..................................................................................................................................................... 13
Contextuele factoren....................................................................................................................................................... 13
Globale factoren.............................................................................................................................................................. 14
2 Soorten onderzoek...............................................................................................................................14
Cross-sectioneel onderzoek............................................................................................................................................. 14
Longitudinaal onderzoek................................................................................................................................................. 14
3 Sociaaleconomische context van jeugdcriminaliteit (Weijers)................................................................14
Contextfactoren:............................................................................................................................................................. 14
4 Age crime curve...................................................................................................................................15
De vorm van de curve..................................................................................................................................................... 15
Factoren die de curve beïnvloeden................................................................................................................................. 15
Afname van criminaliteit na de piek................................................................................................................................ 15
Kritiek en variaties.......................................................................................................................................................... 15
5 Dual-Taxonomy Theorie.........................................................................................................................15
LCP: Life-Course Persistent Offenders............................................................................................................................. 15
AL: Adolescence-Limited Offenders................................................................................................................................. 16
Overeenkomsten/verschillen........................................................................................................................................... 16
Kritiek op de Dual-Taxonomy........................................................................................................................................... 16
6 Wat zijn risico- en beschermende factoren?...........................................................................................16
Wat zijn risicofactoren?................................................................................................................................................... 16
Wat zijn beschermende factoren?................................................................................................................................... 18
Maturity Gap – Moffitt...................................................................................................................................................... 18
Factoren toegepast op casuïstiek.................................................................................................................................... 18
B3: Biopsychosociale interacties.....................................................................................................20
1 Kennisclip biopsychosociale model voor antisociaal gedrag...................................................................20
Voorbeelden risico- en beschermende factoren.............................................................................................................. 20
2 Stoornissen..........................................................................................................................................21
Verschil opstandig en antisociaal gedrag........................................................................................................................ 21
ODD: Oppositioneel opstandige stoornis......................................................................................................................... 21
CD: Conduct Disorder: Normoverschrijdende gedragsstoornis........................................................................................ 21
ADHD.............................................................................................................................................................................. 21
Persoonlijkheidsstoornissen/ASPD................................................................................................................................... 21
3 Het biopsychosociale model..................................................................................................................22
Biologische factoren........................................................................................................................................................ 22
Psychologische factoren.................................................................................................................................................. 22
Sociale factoren............................................................................................................................................................... 22
4 Welke bio-kennis is er?.........................................................................................................................22
Genen/genetica............................................................................................................................................................... 22
Hersenkennis (PFC en Amygdala).................................................................................................................................... 22
Neuropsychologie............................................................................................................................................................ 23
Stresssysteem: hormonen en hartslag............................................................................................................................ 24
5 Verschillen en overeenkomsten deviant gedrag (jongens en meisjes)....................................................25
Ontwikkeling gendergap.................................................................................................................................................. 25
Genderparadox............................................................................................................................................................... 25
Drempelhypothese.......................................................................................................................................................... 25
Risicofactoren en drempelwaarden................................................................................................................................. 25
Theorieën over ontwikkelingstrajecten............................................................................................................................ 25
6 Interactie biologische, psychologische en sociale factoren....................................................................26
Voorbeelden van biopsychosociale invloeden................................................................................................................. 28
1
, Specifieke biopsychosociale uitdagingen bij meisjes....................................................................................................... 28
7 Artikel: intelligentie en criminaliteit......................................................................................................29
B4: Adolescentie.............................................................................................................................30
1 Wat is de adolescentie?........................................................................................................................30
2 Cognitieve en emotionele ontwikkeling tijdens adolescentie..................................................................30
Paradoxale hersenontwikkeling....................................................................................................................................... 30
Prefrontale cortex............................................................................................................................................................ 30
Amygdala........................................................................................................................................................................ 30
3 Adolescenten en antisociaal gedrag......................................................................................................32
Wat is antisociaal gedrag?............................................................................................................................................... 32
Wanneer is gedrag antisociaal?....................................................................................................................................... 32
Kenmerken antisociaal gedrag........................................................................................................................................ 32
Social information processing.......................................................................................................................................... 32
Antisociaal en crimineel gedrag...................................................................................................................................... 33
Crimineel gedrag bij adolescenten Dual Taxonomy........................................................................................................ 33
Stress-theorieën.............................................................................................................................................................. 33
3 Preventieve interventies......................................................................................................................33
Top 600-aanpak Amsterdam............................................................................................................................................ 33
Effectiviteit van de Top600- Aanpak................................................................................................................................ 33
Complexiteit van preventieve maatregelen.................................................................................................................... 34
Uitdagingen preventieve maatregelen bij jongeren......................................................................................................... 34
4 Brein in de groei (H2 en H3).................................................................................................................34
Sociale ontwikkeling in de adolescentie.......................................................................................................................... 34
Risicogedrag en beloningen............................................................................................................................................ 34
Leervermogen en mindset.............................................................................................................................................. 34
Cognitieverschillen tussen jongens en meisjes................................................................................................................ 34
Zelfbeeld en sociale acceptatie....................................................................................................................................... 34
Van (katten)kwaad tot erger............................................................................................................................................ 35
Invloed van verslaving.................................................................................................................................................... 35
Depressie bij jongeren..................................................................................................................................................... 35
ADHD, autisme, dyslexie en hersenontwikkeling............................................................................................................. 35
5 HFST 6.4: Jeugdcriminaliteit.................................................................................................................35
De vroege adolescentie................................................................................................................................................... 35
Factoren voor verklaring................................................................................................................................................. 35
Agressie.......................................................................................................................................................................... 35
Emoties........................................................................................................................................................................... 36
‘Self-consious emotions’.................................................................................................................................................. 36
B5: Bestaande aanpak in jeugdcriminaliteit.....................................................................................37
1 Reclassering in Nederland....................................................................................................................37
Kernactiviteiten reclassering........................................................................................................................................... 37
Cliëntengroep.................................................................................................................................................................. 37
Werkwijze en aanpak...................................................................................................................................................... 37
Samenwerking met partners........................................................................................................................................... 37
Praktijkvoorbeelden......................................................................................................................................................... 37
2 Wat werkt? Bij de aanpak van delinquent gedrag onder jongeren..........................................................38
Risicofactoren voor delinquent gedrag............................................................................................................................ 38
Toepassing in de praktijk................................................................................................................................................. 38
3 Het adolescentenstrafrecht in Nederland..............................................................................................38
Wet adolescentenstrafrecht: introductie en flexibiliteit................................................................................................... 38
Doelstelling van de wet................................................................................................................................................... 38
Achtergrond: adolescentieontwikkeling en criminaliteit.................................................................................................. 38
Nederlandse jeugdstrafrecht: basis en uitzonderingen.................................................................................................... 39
Wet adolescentenstrafrecht: flexibiliteit en maatwerk.................................................................................................... 39
Toepassing en procesvoering.......................................................................................................................................... 39
Kritiek en uitdagingen..................................................................................................................................................... 39
Belang van flexibiliteit..................................................................................................................................................... 40
4 Desistance...........................................................................................................................................40
Kenmerken van desistance............................................................................................................................................. 40
Theorieën over desistance.............................................................................................................................................. 40
Beschermende factoren en omgevingsinvloeden............................................................................................................ 41
5 What Works?........................................................................................................................................41
De zes kernbeginselen van What Works.......................................................................................................................... 41
Community-based aanpak............................................................................................................................................... 42
B6: Criminaliteit en leefstijl: peers en jeugdgroepen........................................................................43
1 Nota Grenzen Stellen, Perspectief Bieden.............................................................................................43
Twee pijlers van de aanpak............................................................................................................................................. 43
Overzicht van instrumenten en initiatieven..................................................................................................................... 43
2 Vriendschap en criminaliteit bij jongeren..............................................................................................44
Belang van netwerken en vriendschappen bij jeugdcriminaliteit..................................................................................... 44
Het effect van netwerken op delinquent gedrag............................................................................................................. 45
Vriendschappen en criminologische theorieën................................................................................................................ 45
Mechanismen voor vriendschapsvorming........................................................................................................................ 46
Criminele netwerken: selectie of socialisatie?................................................................................................................. 46
Implicaties voor preventie en interventie........................................................................................................................ 46
Alle theorieën op een rij..................................................................................................................48
1 Delayed-onset......................................................................................................................................48
2 Delinquente subculturen......................................................................................................................48
3 Dual-taxonomy theorie.........................................................................................................................48
2
, 4 Differentiële associatietheorie..............................................................................................................49
5 Labelingtheorie....................................................................................................................................49
6 Rationele keuzetheorie.........................................................................................................................50
7 Routine activiteitentheorie...................................................................................................................50
8 Sociale controle- of bindingtheorie.......................................................................................................50
9 Sociale desorganisatietheorie...............................................................................................................51
10 Sociale reactietheorie.........................................................................................................................51
11 Strain-theorie.....................................................................................................................................51
12 Subcultuurtheorie..............................................................................................................................52
13 Zelfcontroletheorie.............................................................................................................................52
Video: Wat is adolescentenstrafrecht?.............................................................................................54
Kennisclip: What Works..................................................................................................................56
Brein in de groei (voorwoord, H2 en H3)..........................................................................................57
Laan en Slotboom; Wat Werkt?........................................................................................................58
Overig: Typen van criminaliteitspreventie........................................................................................60
Samenvatting H1 en H5 (deel).........................................................................................................62
3
, B1: Inleiding: Jeugdcriminologie
1 Beelden en feiten over jeugdcriminaliteit
Maatschappelijk beeld: jongeren worden vaak neergezet als overlastgevend. Bijvoorbeeld de ‘jeugd
van tegenwoordig’ in een negatieve zin
High impact crimes krijgen veel aandacht, meer sensatie trekt bijvoorbeeld meer aandacht
naar kranten.
Door media wordt vooral ingezoomd op calamiteiten beeld verslechterd
Negatieve beeld schetsing door media werkt door in de politiek , waardoor dit ook nog eens
invloed heeft op het beleid.
Vraag je bij je eigen beeldvorming af: waar komen deze beelden vandaan?
Wat zeggen de cijfers? jeugdcriminaliteit daalt al jaren
En het negatieve beeld vanuit bijvoorbeeld media klopt dus niet
Trends en ontwikkelingen
Jeugdcriminaliteit is de afgelopen jaren (tussen 2015 en 2020, in alle leeftijdsgroepen) gedaald
Het aandeel jeugdige verdachten en strafrechtelijke daders is gedaald
Deze daling is ook in andere landen te zien
In NL is de daling wel sterker dan in landen als Duitsland en Luxemburg
Maar; ondanks de algemene daling zijn er specifieke vormen van jeugdcriminaliteit die juist stijgen, of
waarover zorgelijke signalen vanuit de praktijk worden gedeeld; wapendelicten, drugscriminaliteiten en
criminele uitbuiting.
Wapendelicten: in de laatste jaren lijkt er een toename van het aantal wapendelicten onder
minderjarigen. Hierbij gaat het ook vaak over messenbezit en -gebruik onder jongeren. En is er een
toename van het aantal jonge verdachten van steekincidenten. Vaak wordt hierbij een link gelegd met
het verschijnen van drillrap (al is er uit onderzoek geen directe oorzaak-gevolgrelatie gebleken).
Drugscriminaliteit: er is in deze tijd veel aandacht voor jongeren die betrokken zijn bij
drugscriminaliteit, waaronder het bezorgen van drugspakketten, uithalers (in de Rotterdamse haven) of
zelf betrokken zijn als dealer bij drugshandel.
Criminele uitbuiting: is een vorm van mensenhandel. Hierbij wordt een persoon door iemand anders
gedwongen om strafbare feiten te plegen. Zo kan de rekening van een jongere gebruikt worden om geld
wit te wassen, of worden zij gedwongen om druggerelateerde misdrijven te plegen. Als personen
gedwongen worden om crimineel gedrag te plegen, is het vaak onduidelijk of ze dader of slachtoffer
zijn. jongeren die te maken hebben met criminele uitbuiting, blijven vaak buiten het zich van
hulpverleners/politie. Vaak durven ze geen hulp te vragen, omdat ze zich schamen of bedreigd worden.
Hoofdstuk 1: Jeugdcriminaliteit: Inleiding
Er is een groot verschil tussen de werkelijke aard en omvang van criminaliteit + de geregistreerde
misdaad dark-number
Want (1) de pakkans bij jongeren is gering
En (2) niet alle slachtoffers doen aangifte, waaronder bijvoorbeeld uit angst
Criminologie is een complexe wetenschap waarin het vakgebied helder is, maar de data waarop
men zich baseert problematisch kan zijn. Veel uitspraken leunen op politiedata. Maar meerdere
bronnen zijn nodig voor betrouwbare conclusies over trends.
Meest betrouwbare beeld ontstaat uit een combinatie van de volgende bronnen:
Politiecijfers: zijn bij lange na niet accuraat, worden beïnvloedt door bijvoorbeeld de
meldingsbereidheid en men dient ook rekening te houden met demografische ontwikkelingen
Zelfrapportages: kunnen een goed beeld geven van de meest voorkomende en dus typerende
jeugddelicten.
Slachtofferenquêtes: geven goed inzicht in de ontwikkelingen van het aantal slachtoffers,
maar hebben ook beperkingen.
Verklaringen voor de dalende trend
1. Beveiligingshypotheses: sterk toegenomen veiligheidsmaatregelen houdt jongeren af van
‘instapdelicten’
2. Invloed digitalisering: leidt tot verschuiving van de vrijetijdsbesteding van jongeren hangen
minder rond
3. Afname risicofactoren + toename beschermende factoren: bijvoorbeeld alcoholgebruik en
betrokkenheid van ouders.
4
,4. Combinatie: de verklaringen voor de daling kan ook komen door een combinatie van bovenstaande
factoren.
Negatieve beeldvorming van jongeren en de rol van media en politiek
Het maatschappelijk beeld van jongeren
Jongeren worden vaak neergezet als ‘overlastgevend’, bijvoorbeeld door uitspraken over “de jeugd van
tegenwoordig” in negatieve zin
Dit stereotype beeld versterkt het idee dat jongeren een probleem vormen, terwijl dit niet altijd
gebaseerd is op feiten
De rol van high impact crimes
High impact crimes, zoals ernstige geweldsdelicten, krijgen vaak veel en snel aandacht in de media
Sensatie rondom dit soort gebeurtenissen trekt lezers en kijkers, waardoor deze verhalen een
prominente plaats krijgen in het nieuws
Invloed van media
Media focussen vaak op calamiteiten en uitzonderlijke incidenten, wat bijdraagt aan een verslechtering
van het beeld van jongeren
Door de nadruk op negatieve verhalen wordt een onevenwichtig en vertekend beeld geschetst
Effect op politiek en beleid
De negatieve beeldvorming in de media sijpelt door naar de politiek
Politici reageren vaak op deze publieke opinie, wat kan leiden tot een strenger beleid dat niet altijd in
lijn is met de daadwerkelijke cijfers en trends
Kritisch reflecteren op beeldvorming
Het is belangrijk jezelf de vraag te stellen: Waar komen deze beelden vandaan?
Beeldvorming wordt sterk beïnvloed door wat we zien en horen in de media, maar dit is niet altijd
representatief
Feiten over jeugdcriminaliteit
Ondanks de negatieve beeldvorming blijkt uit cijfers dat jeugdcriminaliteit al jaren daalt
Het negatieve beeld dat door de media wordt geschetst, klopt niet met de realiteit
Praktisch voorbeeld:
De beeldvorming van jongeren in nieuwsartikelen over straatgroepen wordt vaak negatiever
weergegeven in landelijke kranten dan in lokale publicaties
Beleid gericht op het aanpakken van “hangjongeren” benadrukt vaak hun probleemgedrag
zonder de sociale achtergronden voldoende mee te nemen.
2 Jeugdcriminologie
“Jeugdcriminaliteit verwijst naar strafbaar gedrag gepleegd door jongeren t/m 24 jaar. Dit kan
uiteenlopen van diefstal tot drugshandel en bedreiging.”
Binnen het jeugdstrafrecht worden jongeren van 12-18 specifiek benaderd
In de Monitor Jeugdcriminaliteit wordt jeugdcriminaliteit verdeeld in verschillende type delicten:
Geweldsmisdrijven Vermogensmisdrijven
Vandalisme en misdrijven tegen de openbare Drugsmisdrijven
orde en gezag
(Vuur)wapenmisdrijven Verkeersdelicten
Cyber- en gedigitaliseerde criminaliteit Overige misdrijven
Bij de bestrijding van jeugdcriminaliteit ligt de nadruk op het voorkomen dat jong begonnen
delinquentie uitmondt in een langdurige criminele loopbaan. In veel gevallen is er weinig reden tot
zorg: bij de meeste jongeren die een enkele keer met politie en justitie in aanraking komen, blijft het
daar ook bij.
Het jeugdstrafrecht
Jongeren zijn vaak niet goed in staat om in te schatten hoeveel impact hun misstappen op anderen
hebben. Daarom is er het jeugdstrafrecht. Naast de sanctie die bij grensoverschrijdend gedrag hoort,
staat een pedagogische aanpak hierbij voorop.
5
, De leeftijdsgrens voor het jeugdstrafrecht is op 1 april 2014 (met de komst van het
adolescentenstrafrecht) verhoogd van 18 naar 23 jaar. Dit omdat veel jongvolwassenen op hun
18de nog niet klaar zijn met hun mentale en morele ontwikkeling.
Door de verschillende vormen van het strafrecht flexibel te hanteren kan elke jongvolwassene
een straf ‘op maat’ krijgen die aansluit bij zijn/haar ontwikkelingsfase. Een aanpak die zo
effectief mogelijk is voor de ontwikkeling van de dader en zijn bijdrage aan de maatschappij en
die kans op recidive zo klein mogelijk maakt.
3 Jeugdcriminaliteit in maatschappelijke context
Jeugdcriminaliteit: strafbare gedragingen die door jongeren worden gepleegd. Deze delicten kunnen
verschillen van kleine overtredingen (bv. vandalisme), tot ernstige delicten (bv. geweld en
georganiseerde misdaad).
Het plaatsen van jeugdcriminaliteit in een maatschappelijke context houdt in dat er niet alleen
gekeken wordt naar het individuele gedrag, maar ook naar de bredere sociale, economische en
culturele factoren die dit gedrag beïnvloeden.
Maatschappelijke factoren
Sociaaleconomische context:
Armoede en werkeloosheid vergroten het risico op jeugdcriminaliteit, omdat jongeren op zoek
gaan naar middelen om status of financiële zekerheid te verkrijgen
Sociale ongelijkheid en beperkte toegang tot onderwijs en werk versterken de kans op
delinquent gedrag
Invloed van peers en netwerken
Jongeren die deel uitmaken van delinquente vriendengroepen lopen meer risico om crimineel
gedrag over te nemen door groepsdruk en sociale beloning
Drillrap en sociale media versterken rivaliteit tussen groepen, wat kan leiden tot gewelddadige
escalaties
Gezinsomstandigheden
Instabiele thuissituaties, gebrek aan ouderlijke controle en negatieve rolmodellen zijn
risicofactoren voor crimineel gedrag
Tegelijkertijd kunnen sterke sociale bindingen, zoals hechte gezinsrelaties, een beschermende
werking hebben
Wetenschappelijke verklaringen
Differentiële associatietheorie
Jongeren leren crimineel gedrag door interactie met anderen, vooral in omgevingen waar
delinquentie genormaliseerd is (zie uitgebreide uitwerkingen op de laatste bladzijden)
Strain-theorie:
Maatschappelijke druk om onrealistische doelen te bereiken kan leiden tot crimineel gedrag als
alternatief voor legitieme middelen
Routine-activiteitentheorie:
Criminaliteit ontstaan door de aanwezigheid van een gemotiveerde dader, een aantrekkelijk
doelwit en een gebrek aan toezicht.
Praktische voorbeelden
Cyber: jongeren hacken accounts of verkopen illegale goederen online, mogelijk aangemoedigd
door de anonimiteit van digitale platforms
Wapendelicten: steekincidenten onder jongeren nemen toe, vaak gekoppeld aan groepsdruk of
subculturen
Drugscriminaliteit: jongeren dienen als koeriers of dealers, waarbij zij soms zelf slachtoffer zijn van
criminele uitbuiting
4 Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit
Hoofdstuk 5: Jeugdcriminologie: Wetenschappelijke perspectieven op jeugdcriminaliteit
Aanleg en zichtbare lichamelijke kenmerken
De ‘geboren misdadiger’: de persoon is slachtoffer van een pathologische aanleg die herkenbaar is
in het uiterlijk. Deze theorie uit de 19e eeuw is niet wetenschappelijk onderbouwt.
6
