Samenvatting Klinische Psychologie 3
Handboek voor GZ-psychologen H1, 2, 5 t/m 15
+ overige literatuur
H1: Een beroep in ontwikkeling
Beroep ontstaan in 1998, eerst alleen in psychiatrische klinieken. Pas in 1941 psychologie zelfstandige
universitaire studie in NL. Vanaf jaren ’60 en ’70 ontwikkeling ambulante geestelijke
gezondheidszorg als nieuw werkveld voor psychologen. Nadruk op: individualiteit, welzijn en
zelfontplooiing. Daarnaast opmars buiten ggz substantiële plaats in vrijwel alle sectoren van de
gezondheidszorg.
In 1938 wordt beroepsvereniging van psychologen opgericht: NIPP doel: wettelijke erkenning voor
psychologen (net als voor artsen). In 1971 besluit overheid titel ‘psycholoog’ wettelijk te beschermen,
wat wordt gekoppeld aan doctoraalexamen (master) geen beoogd prakrijkjaar/examen weinig
impact op organisatie vd opleiding en beroep. In 1988 wordt titelbescherming afgeschaft door
tweefasenstructuur in universitair onderwijs.
Psychotherapie is ouder dan toegepaste psychologie. Eerst exclusieve medische aangelegenheid,
maar met opkomst nieuwe therapieën ontstaan psychotherapieverenigingen naast NPV. In 1967 gaat
NVP open voor niet-medici (mits goede opleiding) overkoepelende kwalificatieregeling:
zelfstandig beroep 1986: wettelijke erkenningsregeling voor psychotherapeuten nieuwe
postdoctorale opleidingsinstituten: RINO’s.
Het beroep klinisch psycholoog ontstond in een poging van psychologen zich een positie te
verwerven naast de psychiater specialistische opleiding waarbij psycholoog evenwaardig aan
psychiater staat. Maar: verzet van andere psychologen creatie van niveauverschil 1966
compromis: registratieregeling in NIPP eisen steeds hoger: jaren ’90 toch postdoc opleiding.
Er ontbrak een overkoepelende kwalificatie voor beroepsgroep als geheel = Wet BIG in 1993! = Wet
op de beroepen in de individuele gezondheidszorg.
1. Bevorderen kwaliteit vd beroepsuitoefening
2. Bescherming vd client tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen van beroepsbeoefenaars
Er zijn zes regelingen:
- Wettelijke registratie van beroepsbeoefenaars in BIG-register
- Titelbescherming (= titel als kwaliteitswaarborg)
- Wettelijk voorgeschreven opleidingseisen
- Periodieke registratie (= 5 jaar)
- Wettelijk tuchtrecht
- Voorbehouden handelingen (= handelingen die alleen door beroepsbeoefenaars mogen worden
verricht)
In 1955 wordt besloten beroepen psychotherapeut en klinisch psycholoog samen te voegen tot beroep
van gezondheidszorgpsycholoog behoefte aan generalistische professional opgeleid in kortere tijd:
breed inzetbaar klinisch (neuro)psycholoog wordt specialisme (2005//2008). Gz-psycholoog breder
opgeleid dan psychotherapeut. 1998: wettelijke regeling voor gz-opleiding.
In 2017 ontstond begrip ‘regiebehandelaar’ voor ‘hoofdbehandelaar’ waardoor gz-psycholoog ook
binnen s-ggz volwaardige plaats gekregen.
Bij gz-psycholoog is wettelijke erkenning start vd ontwikkeling als beroep:
- Aanmerkelijke verhoging van opleidingsstandaard
- Emancipatie vd psycholoog tov psychiaters en artsen
- Duidelijk eigen gezicht (NIP en NVGzP): afgebakende en herkenbare beroepsgroep
,Aandachtspunten:
- Onduidelijke inhoudelijke afbakening tov psychotherapeut en klinisch psycholoog
- Manier waarop BIG-kwalificatie zich verhoudt tot allerlei verenigingsregistraties (zoals
gedragstherapeut) aparte beroepen, specifieke deskundigheid, voorbehouden of niet?
- Toegankelijkheid van het beroep: lange wachttijden voor postmasteropleiding veel
basispsychologen langer aan het werk ondergraaft betekenis van BIG-registratie als
basiskwalificatie voor alle psychologen in gezondheidszorg.
H2: Competentieprofiel
Competentieprofiel = kennis, vaardigheden en attitudes van professional (niet: taken,
verantwoordelijkheden en resultaten) kwaliteit opleiding en beroepsuitoefening.
- Zelfstandig diagnosticus en behandelaar
- Enkelvoudige en gecompliceerde problematiek
- Intra- en interdisciplinair
- Indicatiestelling (= samen met client toewijzen vd client aan meest geschikte behandeling)
- Aansturen van anderen bij uitvoering van behandelingen
- Leidinggeven aan behandelteams
- Preventie, opleiding kwaliteit, beleid en organisatie vd zorg
Direct behandelen van persoonlijkheidsproblematiek en meervoudige diagnoses hoort minder tot
behandeltaken vd gz-psycholoog psychotherapeut of specialist. Kan wel betrokken zijn bij
diagnostiek en behandeling van deelaspecten.
Maatschappelijke en actuele ontwikkelingen:
- Vergrijzing heeft invloed op vraag- en aanbodzijde
- Multiculturele samenleving vraagt om hoge mate van sensitiviteit voor diversiteit
- Psychotherapeuten worden steeds vaker vervangen door gz-psychologen
- E-mental health vergroot aanbod online
- Vanuit politiek & beroepsgroep wordt een verantwoorde, transparante, efficiënte en op
wetenschappelijke inzichten gebaseerde bijdrage aan de zorg gevraagd
- Gz-psycholoog krijgt steeds prominentere plaats in (multidisciplinaire) behandelteams
samenwerkings- en communicatievaardigheden + heldere definiëring van taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden!
- Deel van werk gz-psychologen wordt bij gebrek aan aansluiting gedaan door
masterpsychologen slecht voor doelstelling Wet BIG om kwaliteit vd beroepsuitoefening in
individuele gezondheidszorg te bevorderen en bewaken (ter bescherming vd client)
Het CanMEDS-model vormt uitgangspunt voor alle medische vervolgopleidingen in NL, ook
bruikbaar voor psychologen. Zeven competentiegebieden:
1. Psychologisch handelen = diagnostiek, indicatiestelling en interventie
2. Communicatie = met client en diens systeem
3. Samenwerking = met alle zorgverleners die met gz-psycholoog betrokken zijn bij diens client
4. Kennis en wetenschap = proces van verwerven en uitdragen van kennis
5. Maatschappelijk handelen = context van handelen en vormen van belangenbehartiging ten
behoeve vd clienten
6. Organisatie = van activiteit (diagnostiek of interventie) en het werken in organisatie
7. Professionaliteit = persoonlijke, ethische en juridische kwaliteitseisen aan beroepsuitoefening
Psychologisch handelen + communicatie = direct waarneembare gedrag vd gz-psycholoog in
uitvoering van kerntaak.
Samenwerking + organisatie = essentiële, voorwaardenscheppende competenties voor optimale
clientenzorg.
Zie tabellen met competentiegebieden, competenties en indicatoren!
, Principes van competentiegericht opleiden: vier opklimmende niveaus volgens Miller:
1. Weten = kennis
2. Weten hoe = kennis en kunnen uitleggen
3. Tonen hoe = basisvaardigheden in een simulatiecontext
4. Doen = in een authentieke praktijksituatie
Leren vindt plaats door op werkvloer te faciliteren in leerproces, maar vooral door veel initiatief en
verantwoordelijkheid vd student. Opleiders hebben coachende rol. Leren wordt expliciet gemaakt door
reflectie. Leren van in de praktijk aanwezige beroepsgenoten. Concrete feedback noodzakelijk.
Stimuleren tot reflectie motiveert tot leren en ontwikkelen. Kennis en vaardigheden door cursorisch
onderwijs en zelfstudie afgestemd op praktijkopleiding.
Gz-opleiding kent elf thema’s met competenties, kennis en vaardigheden richting aan cursorisch
onderwijs, werken in de praktijk en toetsing en beoordeling.
Thema’s beschreven op themakaarten. Deel A: operationalisaties vd gekozen competenties die in het
betreffende thema centraal staan. Deel B: vereiste kennis en praktische vaardigheden met casuïstiek.
Kenmerkende beroepssituaties = KBS = situaties die beroepsbeoefenaar geregeld tegenkomt en van
hem vragen te handelen. De situatie is prototypisch voor het beroep en raakt de kern van het thema.
Algemene termen want opleidingsplekken zijn zeer divers. Hulp voor focus op bepaalde competenties
er worden 3/4 competentiegebieden getoetst.
Doel toetsing tijdens gz-opleiding: systematische en structurele evaluatie van het functioneren van de
PIOG voor ontwikkelingsgerichte en selectieve doeleinden. Toetsen = competentieniveau vaststellen.
Beoordelen = interpreteren van toetsresultaten tov van norm (voldoende of onvoldoende?).
Ontwikkelingsgerichte toetsing:
- Geeft inzicht in sterke/zwakke kanten van professioneel handelen
- Geeft inzicht in voortgang en ontwikkeling van competenties
- Maakt feedback mogelijk
- Daagt uit tot ontwikkeling
Beoordeling vindt plaats in het kader van selectieve doeleinden verbinden van een oordeel aan de
vaststelling van het competentieniveau bekwaam handelen voldoende?
DUS competentieprofiel draagt bij aan kwaliteit vd beroepsuitoefening en opleiding van gz-
psychologen. Het geeft verduidelijking van werkterrein en deskundigheidsgebied.
H5: Diagnostiek
= klinische activiteit van gz-psycholoog voorafgaande aan de behandeling + voortgaande activiteit
tijdens behandeling. In de context van indicatiestelling en behandeling. Procesmatig.
Psychologische meetinstrumenten: klachtgericht, intelligentie, persoonlijkheid en neuropsychologisch
onderzoek. Gz-psycholoog is bezig met relatief enkelvoudige psychodiagnostiek.
Diagnostiek = activiteiten/proces waarin gz-psycholoog aard en ernst vd problematiek exploreert en
probeert te doorgronden symptomen, ontstaan, beloop, biopsychosociale context.
Psychodiagnostiek = behalve klinisch oordeel wordt gebruikgemaakt van meetinstrumenten,
diagnostiek van psychische functies op verantwoordelijke manier door scientist-practioner,
empirisch-analytische aanpak, transparantie, client betrekken.
Handboek voor GZ-psychologen H1, 2, 5 t/m 15
+ overige literatuur
H1: Een beroep in ontwikkeling
Beroep ontstaan in 1998, eerst alleen in psychiatrische klinieken. Pas in 1941 psychologie zelfstandige
universitaire studie in NL. Vanaf jaren ’60 en ’70 ontwikkeling ambulante geestelijke
gezondheidszorg als nieuw werkveld voor psychologen. Nadruk op: individualiteit, welzijn en
zelfontplooiing. Daarnaast opmars buiten ggz substantiële plaats in vrijwel alle sectoren van de
gezondheidszorg.
In 1938 wordt beroepsvereniging van psychologen opgericht: NIPP doel: wettelijke erkenning voor
psychologen (net als voor artsen). In 1971 besluit overheid titel ‘psycholoog’ wettelijk te beschermen,
wat wordt gekoppeld aan doctoraalexamen (master) geen beoogd prakrijkjaar/examen weinig
impact op organisatie vd opleiding en beroep. In 1988 wordt titelbescherming afgeschaft door
tweefasenstructuur in universitair onderwijs.
Psychotherapie is ouder dan toegepaste psychologie. Eerst exclusieve medische aangelegenheid,
maar met opkomst nieuwe therapieën ontstaan psychotherapieverenigingen naast NPV. In 1967 gaat
NVP open voor niet-medici (mits goede opleiding) overkoepelende kwalificatieregeling:
zelfstandig beroep 1986: wettelijke erkenningsregeling voor psychotherapeuten nieuwe
postdoctorale opleidingsinstituten: RINO’s.
Het beroep klinisch psycholoog ontstond in een poging van psychologen zich een positie te
verwerven naast de psychiater specialistische opleiding waarbij psycholoog evenwaardig aan
psychiater staat. Maar: verzet van andere psychologen creatie van niveauverschil 1966
compromis: registratieregeling in NIPP eisen steeds hoger: jaren ’90 toch postdoc opleiding.
Er ontbrak een overkoepelende kwalificatie voor beroepsgroep als geheel = Wet BIG in 1993! = Wet
op de beroepen in de individuele gezondheidszorg.
1. Bevorderen kwaliteit vd beroepsuitoefening
2. Bescherming vd client tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen van beroepsbeoefenaars
Er zijn zes regelingen:
- Wettelijke registratie van beroepsbeoefenaars in BIG-register
- Titelbescherming (= titel als kwaliteitswaarborg)
- Wettelijk voorgeschreven opleidingseisen
- Periodieke registratie (= 5 jaar)
- Wettelijk tuchtrecht
- Voorbehouden handelingen (= handelingen die alleen door beroepsbeoefenaars mogen worden
verricht)
In 1955 wordt besloten beroepen psychotherapeut en klinisch psycholoog samen te voegen tot beroep
van gezondheidszorgpsycholoog behoefte aan generalistische professional opgeleid in kortere tijd:
breed inzetbaar klinisch (neuro)psycholoog wordt specialisme (2005//2008). Gz-psycholoog breder
opgeleid dan psychotherapeut. 1998: wettelijke regeling voor gz-opleiding.
In 2017 ontstond begrip ‘regiebehandelaar’ voor ‘hoofdbehandelaar’ waardoor gz-psycholoog ook
binnen s-ggz volwaardige plaats gekregen.
Bij gz-psycholoog is wettelijke erkenning start vd ontwikkeling als beroep:
- Aanmerkelijke verhoging van opleidingsstandaard
- Emancipatie vd psycholoog tov psychiaters en artsen
- Duidelijk eigen gezicht (NIP en NVGzP): afgebakende en herkenbare beroepsgroep
,Aandachtspunten:
- Onduidelijke inhoudelijke afbakening tov psychotherapeut en klinisch psycholoog
- Manier waarop BIG-kwalificatie zich verhoudt tot allerlei verenigingsregistraties (zoals
gedragstherapeut) aparte beroepen, specifieke deskundigheid, voorbehouden of niet?
- Toegankelijkheid van het beroep: lange wachttijden voor postmasteropleiding veel
basispsychologen langer aan het werk ondergraaft betekenis van BIG-registratie als
basiskwalificatie voor alle psychologen in gezondheidszorg.
H2: Competentieprofiel
Competentieprofiel = kennis, vaardigheden en attitudes van professional (niet: taken,
verantwoordelijkheden en resultaten) kwaliteit opleiding en beroepsuitoefening.
- Zelfstandig diagnosticus en behandelaar
- Enkelvoudige en gecompliceerde problematiek
- Intra- en interdisciplinair
- Indicatiestelling (= samen met client toewijzen vd client aan meest geschikte behandeling)
- Aansturen van anderen bij uitvoering van behandelingen
- Leidinggeven aan behandelteams
- Preventie, opleiding kwaliteit, beleid en organisatie vd zorg
Direct behandelen van persoonlijkheidsproblematiek en meervoudige diagnoses hoort minder tot
behandeltaken vd gz-psycholoog psychotherapeut of specialist. Kan wel betrokken zijn bij
diagnostiek en behandeling van deelaspecten.
Maatschappelijke en actuele ontwikkelingen:
- Vergrijzing heeft invloed op vraag- en aanbodzijde
- Multiculturele samenleving vraagt om hoge mate van sensitiviteit voor diversiteit
- Psychotherapeuten worden steeds vaker vervangen door gz-psychologen
- E-mental health vergroot aanbod online
- Vanuit politiek & beroepsgroep wordt een verantwoorde, transparante, efficiënte en op
wetenschappelijke inzichten gebaseerde bijdrage aan de zorg gevraagd
- Gz-psycholoog krijgt steeds prominentere plaats in (multidisciplinaire) behandelteams
samenwerkings- en communicatievaardigheden + heldere definiëring van taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden!
- Deel van werk gz-psychologen wordt bij gebrek aan aansluiting gedaan door
masterpsychologen slecht voor doelstelling Wet BIG om kwaliteit vd beroepsuitoefening in
individuele gezondheidszorg te bevorderen en bewaken (ter bescherming vd client)
Het CanMEDS-model vormt uitgangspunt voor alle medische vervolgopleidingen in NL, ook
bruikbaar voor psychologen. Zeven competentiegebieden:
1. Psychologisch handelen = diagnostiek, indicatiestelling en interventie
2. Communicatie = met client en diens systeem
3. Samenwerking = met alle zorgverleners die met gz-psycholoog betrokken zijn bij diens client
4. Kennis en wetenschap = proces van verwerven en uitdragen van kennis
5. Maatschappelijk handelen = context van handelen en vormen van belangenbehartiging ten
behoeve vd clienten
6. Organisatie = van activiteit (diagnostiek of interventie) en het werken in organisatie
7. Professionaliteit = persoonlijke, ethische en juridische kwaliteitseisen aan beroepsuitoefening
Psychologisch handelen + communicatie = direct waarneembare gedrag vd gz-psycholoog in
uitvoering van kerntaak.
Samenwerking + organisatie = essentiële, voorwaardenscheppende competenties voor optimale
clientenzorg.
Zie tabellen met competentiegebieden, competenties en indicatoren!
, Principes van competentiegericht opleiden: vier opklimmende niveaus volgens Miller:
1. Weten = kennis
2. Weten hoe = kennis en kunnen uitleggen
3. Tonen hoe = basisvaardigheden in een simulatiecontext
4. Doen = in een authentieke praktijksituatie
Leren vindt plaats door op werkvloer te faciliteren in leerproces, maar vooral door veel initiatief en
verantwoordelijkheid vd student. Opleiders hebben coachende rol. Leren wordt expliciet gemaakt door
reflectie. Leren van in de praktijk aanwezige beroepsgenoten. Concrete feedback noodzakelijk.
Stimuleren tot reflectie motiveert tot leren en ontwikkelen. Kennis en vaardigheden door cursorisch
onderwijs en zelfstudie afgestemd op praktijkopleiding.
Gz-opleiding kent elf thema’s met competenties, kennis en vaardigheden richting aan cursorisch
onderwijs, werken in de praktijk en toetsing en beoordeling.
Thema’s beschreven op themakaarten. Deel A: operationalisaties vd gekozen competenties die in het
betreffende thema centraal staan. Deel B: vereiste kennis en praktische vaardigheden met casuïstiek.
Kenmerkende beroepssituaties = KBS = situaties die beroepsbeoefenaar geregeld tegenkomt en van
hem vragen te handelen. De situatie is prototypisch voor het beroep en raakt de kern van het thema.
Algemene termen want opleidingsplekken zijn zeer divers. Hulp voor focus op bepaalde competenties
er worden 3/4 competentiegebieden getoetst.
Doel toetsing tijdens gz-opleiding: systematische en structurele evaluatie van het functioneren van de
PIOG voor ontwikkelingsgerichte en selectieve doeleinden. Toetsen = competentieniveau vaststellen.
Beoordelen = interpreteren van toetsresultaten tov van norm (voldoende of onvoldoende?).
Ontwikkelingsgerichte toetsing:
- Geeft inzicht in sterke/zwakke kanten van professioneel handelen
- Geeft inzicht in voortgang en ontwikkeling van competenties
- Maakt feedback mogelijk
- Daagt uit tot ontwikkeling
Beoordeling vindt plaats in het kader van selectieve doeleinden verbinden van een oordeel aan de
vaststelling van het competentieniveau bekwaam handelen voldoende?
DUS competentieprofiel draagt bij aan kwaliteit vd beroepsuitoefening en opleiding van gz-
psychologen. Het geeft verduidelijking van werkterrein en deskundigheidsgebied.
H5: Diagnostiek
= klinische activiteit van gz-psycholoog voorafgaande aan de behandeling + voortgaande activiteit
tijdens behandeling. In de context van indicatiestelling en behandeling. Procesmatig.
Psychologische meetinstrumenten: klachtgericht, intelligentie, persoonlijkheid en neuropsychologisch
onderzoek. Gz-psycholoog is bezig met relatief enkelvoudige psychodiagnostiek.
Diagnostiek = activiteiten/proces waarin gz-psycholoog aard en ernst vd problematiek exploreert en
probeert te doorgronden symptomen, ontstaan, beloop, biopsychosociale context.
Psychodiagnostiek = behalve klinisch oordeel wordt gebruikgemaakt van meetinstrumenten,
diagnostiek van psychische functies op verantwoordelijke manier door scientist-practioner,
empirisch-analytische aanpak, transparantie, client betrekken.
