Afstudeerscriptie
Wat stimuleert of weerhoudt middelbare scholieren in klas 3 en 4
mavo in Amsterdam tot het lezen van boeken?
1ste beoordelaar: x
2de beoordelaar: x
Naam x
Studentnr x
Klas M3D Onderzoek
Module Onderzoeksopdracht
Docent x
Datum 1-10-2024
Voorwoord
,Afstudeerscriptie
x
Dit onderzoeksrapport is gemaakt in opdracht van de Hogeschool van Amsterdam. Een
aantal vierdejaars studenten van de opleiding Creative Business heeft ervoor gekozen om
een onderzoeksopdracht te schrijven met een zelfgekozen onderwerp dat past bij de
opleiding. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in het tweede semester van het vierde jaar,
waarbij de studenten in de laatste fase bevinden van de opleiding en op het punt staan om
te gaan afstuderen. Aan de hand van dit specifieke onderzoeksrapport zal er inzicht worden
opgedaan naar het leesgedrag en leesplezier van Amsterdamse middelbare scholieren van
klas 3 en 4 mavo.
Graag wil ik de volgende mensen bedanken aan hun bijdrage aan het verslag:
mijn medestudenten uit groep MD3, die mij inspireerden tijdens de groepsbijeenkomsten en
ook altijd meedachten met mijn onderwerp. Daarnaast wil ik alle mensen bedanken die
hebben bijgedragen aan mijn veldonderzoek: xxx.
Ik ben al deze mensen heel dankbaar dat ze wilden meewerken aan mijn scriptie onderzoek.
Ook wil ik mijn docentbegeleider x speciaal bedanken voor zijn begeleiding. Ik waardeerde
zijn betrokkenheid en ik kon altijd bij hem terecht als ik vragen had of wanneer ik vastliep
met mijn scriptie. Daarbij aansluitend wil ik ook mijn slb’er en nieuwe docentbegeleider x
bedanken, die mij erg heeft gesteund tijdens de periode dat ik dit onderzoek moest
herkansen. Dankzij zijn fijne begeleiding is deze scriptie tot een geheel gevormd.
Ten slotte wil ik al mijn lieve vrienden en familie bedanken voor hun steun tijdens het
schrijven van mijn scriptie.
Dit verslag is uitsluitend bestemd voor mijn docentbegeleider x, mijn nieuwe
docentbegeleider x en voor mijn twee beoordelaars x en x.
X – Student Creative Business op de Hogeschool van Amsterdam.
Samenvatting
In het kader van de afstudeeropdracht voor de hbo-opleiding Creative Business is
2
,Picture 402 ...
Afstudeerscriptie
x
onderzoek gedaan naar het leesgedrag van 3 en 4 mavoleerlingen in Amsterdam. De
hoofdvraag van dit onderzoek luidt: “Wat stimuleert of weerhoudt middelbare scholieren in
klas 3 en 4 mavo in Amsterdam van het lezen van boeken?” Het doel is om te onderzoeken
hoe het leesplezier bij deze leerlingen kan worden vergroot en welke methoden daarbij
ingezet kunnen worden. Dit onderzoek is interessant voor organisaties die zich bezighouden
met leesbevordering onder leerlingen in het voortgezet onderwijs, zoals Stichting Lezen en
Stichting CPNB (Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek). De
aanbevelingen zijn gericht aan iedereen die het leesplezier van bovenbouw mavoleerlingen
wil vergroten.
Het literatuuronderzoek toont verschillende theorieën en inzichten over het leesgedrag van
jongeren aan. Het benadrukt dat de betekenis van literatuur mede wordt bepaald door de
ervaringen en emoties die de lezer meebrengt. Daarnaast bieden theorieën zoals het Fogg
Behavior Model een aanvullend perspectief, waarin leesgedrag wordt beschouwd als
afhankelijk van drie factoren: motivatie, vermogen en een trigger. Gedrag ontstaat wanneer
iemand voldoende gemotiveerd is, het vermogen heeft om dat gedrag uit te voeren, en er
een duidelijke trigger is die het gedrag uitlokt.
Naast het literatuuronderzoek is er ook een kwalitatief veldonderzoek uitgevoerd door middel
van diepte-interviews met experts. Volgens deze experts spelen verschillende factoren een
rol bij het niet lezen van boeken door 3 en 4 mavoleerlingen, waaronder telefoongebruik,
verminderd concentratievermogen, sociale context en het leesniveau. Factoren die het lezen
stimuleren zijn onder andere enthousiaste docenten en medewerkers in de schoolomgeving,
onderling boekadvies tussen leerlingen, en een gevarieerd en passend boekenaanbod.
Na de analyse van zowel het literatuur- als het veldonderzoek zijn er aanbevelingen
opgesteld om het leesplezier onder 3 en 4 mavoleerlingen in Amsterdam te verhogen.
Leerkrachten in het middelbare onderwijs moeten het goede voorbeeld geven en
enthousiast zijn over lezen. Scholen dienen een gevarieerd en vernieuwend boekenaanbod
te hebben, waarbij boeken prominent worden gepresenteerd in de school en de mediatheek.
Ook is het belangrijk dat jongeren die moeite hebben met lezen en het kiezen van boeken
maatwerk krijgen, met deskundig advies dat aansluit bij hun belevingswereld. Tot slot
moeten mavoleerlingen lezen zien als een vanzelfsprekend onderdeel van hun leven, in
plaats van een verplichting. Door de nadruk te leggen op het creëren van een leescultuur en
het aanbieden van geschikte boeken, zal het leesplezier toenemen.
3
, Picture 402 ...
Afstudeerscriptie
x
Inhoudsopgave
1 Inleiding............................................................................................................................... 5
1.1 Aanleiding................................................................................................................. 5
1.2 Probleemanalyse.......................................................................................................6
1.3 Doel onderzoek......................................................................................................... 7
1.4 Onderzoeksvragen....................................................................................................7
1.5 Leeswijzer................................................................................................................8
2 Onderzoeksopzet.............................................................................................................. 10
2.1 Literatuuronderzoek................................................................................................10
2.2 Veldonderzoek........................................................................................................ 11
2.3 Verantwoording onderzoek......................................................................................13
3 Theoretische inzichten leesbevordering............................................................................15
3.2 Theoretische benaderingen middelbare scholieren in klas 3 en 4 mavo..................19
3.3 Theoretische perspectieven op het leesgedrag in een digitaal tijdperk....................24
4 Leesstimuleringsactiviteiten en leesbarrières klas 3 en 4 mavo.........................................27
4.1 Leesstimuleringsactiviteiten klas 3 en 4 mavo.........................................................27
4.2 Barrières en uitdagingen bij leesstimuleringsactiviteiten klas 3 en 4 mavo..............28
5 Best practices.................................................................................................................... 31
6 Tussentijdse conclusie: literatuuronderzoek......................................................................35
7 Resultaten Veldonderzoek.................................................................................................36
7.1 Leesgedrag bovenbouw mavo................................................................................38
7.2 Leesbevordering onderwijs Amsterdam..................................................................40
7.3 Sociale factoren leesgedrag....................................................................................46
7.4 Leerlingen aan het woord........................................................................................48
8 Eindconclusie.................................................................................................................... 56
9 Aanbevelingen................................................................................................................... 58
10 Evaluatie.......................................................................................................................... 60
11 Bronnenlijst (APA)........................................................................................................... 62
12 Contactgegevens + interviewopnames repondenten veldonderzoek...............................69
13 Bijlagen............................................................................................................................ 71
4
Wat stimuleert of weerhoudt middelbare scholieren in klas 3 en 4
mavo in Amsterdam tot het lezen van boeken?
1ste beoordelaar: x
2de beoordelaar: x
Naam x
Studentnr x
Klas M3D Onderzoek
Module Onderzoeksopdracht
Docent x
Datum 1-10-2024
Voorwoord
,Afstudeerscriptie
x
Dit onderzoeksrapport is gemaakt in opdracht van de Hogeschool van Amsterdam. Een
aantal vierdejaars studenten van de opleiding Creative Business heeft ervoor gekozen om
een onderzoeksopdracht te schrijven met een zelfgekozen onderwerp dat past bij de
opleiding. Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in het tweede semester van het vierde jaar,
waarbij de studenten in de laatste fase bevinden van de opleiding en op het punt staan om
te gaan afstuderen. Aan de hand van dit specifieke onderzoeksrapport zal er inzicht worden
opgedaan naar het leesgedrag en leesplezier van Amsterdamse middelbare scholieren van
klas 3 en 4 mavo.
Graag wil ik de volgende mensen bedanken aan hun bijdrage aan het verslag:
mijn medestudenten uit groep MD3, die mij inspireerden tijdens de groepsbijeenkomsten en
ook altijd meedachten met mijn onderwerp. Daarnaast wil ik alle mensen bedanken die
hebben bijgedragen aan mijn veldonderzoek: xxx.
Ik ben al deze mensen heel dankbaar dat ze wilden meewerken aan mijn scriptie onderzoek.
Ook wil ik mijn docentbegeleider x speciaal bedanken voor zijn begeleiding. Ik waardeerde
zijn betrokkenheid en ik kon altijd bij hem terecht als ik vragen had of wanneer ik vastliep
met mijn scriptie. Daarbij aansluitend wil ik ook mijn slb’er en nieuwe docentbegeleider x
bedanken, die mij erg heeft gesteund tijdens de periode dat ik dit onderzoek moest
herkansen. Dankzij zijn fijne begeleiding is deze scriptie tot een geheel gevormd.
Ten slotte wil ik al mijn lieve vrienden en familie bedanken voor hun steun tijdens het
schrijven van mijn scriptie.
Dit verslag is uitsluitend bestemd voor mijn docentbegeleider x, mijn nieuwe
docentbegeleider x en voor mijn twee beoordelaars x en x.
X – Student Creative Business op de Hogeschool van Amsterdam.
Samenvatting
In het kader van de afstudeeropdracht voor de hbo-opleiding Creative Business is
2
,Picture 402 ...
Afstudeerscriptie
x
onderzoek gedaan naar het leesgedrag van 3 en 4 mavoleerlingen in Amsterdam. De
hoofdvraag van dit onderzoek luidt: “Wat stimuleert of weerhoudt middelbare scholieren in
klas 3 en 4 mavo in Amsterdam van het lezen van boeken?” Het doel is om te onderzoeken
hoe het leesplezier bij deze leerlingen kan worden vergroot en welke methoden daarbij
ingezet kunnen worden. Dit onderzoek is interessant voor organisaties die zich bezighouden
met leesbevordering onder leerlingen in het voortgezet onderwijs, zoals Stichting Lezen en
Stichting CPNB (Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek). De
aanbevelingen zijn gericht aan iedereen die het leesplezier van bovenbouw mavoleerlingen
wil vergroten.
Het literatuuronderzoek toont verschillende theorieën en inzichten over het leesgedrag van
jongeren aan. Het benadrukt dat de betekenis van literatuur mede wordt bepaald door de
ervaringen en emoties die de lezer meebrengt. Daarnaast bieden theorieën zoals het Fogg
Behavior Model een aanvullend perspectief, waarin leesgedrag wordt beschouwd als
afhankelijk van drie factoren: motivatie, vermogen en een trigger. Gedrag ontstaat wanneer
iemand voldoende gemotiveerd is, het vermogen heeft om dat gedrag uit te voeren, en er
een duidelijke trigger is die het gedrag uitlokt.
Naast het literatuuronderzoek is er ook een kwalitatief veldonderzoek uitgevoerd door middel
van diepte-interviews met experts. Volgens deze experts spelen verschillende factoren een
rol bij het niet lezen van boeken door 3 en 4 mavoleerlingen, waaronder telefoongebruik,
verminderd concentratievermogen, sociale context en het leesniveau. Factoren die het lezen
stimuleren zijn onder andere enthousiaste docenten en medewerkers in de schoolomgeving,
onderling boekadvies tussen leerlingen, en een gevarieerd en passend boekenaanbod.
Na de analyse van zowel het literatuur- als het veldonderzoek zijn er aanbevelingen
opgesteld om het leesplezier onder 3 en 4 mavoleerlingen in Amsterdam te verhogen.
Leerkrachten in het middelbare onderwijs moeten het goede voorbeeld geven en
enthousiast zijn over lezen. Scholen dienen een gevarieerd en vernieuwend boekenaanbod
te hebben, waarbij boeken prominent worden gepresenteerd in de school en de mediatheek.
Ook is het belangrijk dat jongeren die moeite hebben met lezen en het kiezen van boeken
maatwerk krijgen, met deskundig advies dat aansluit bij hun belevingswereld. Tot slot
moeten mavoleerlingen lezen zien als een vanzelfsprekend onderdeel van hun leven, in
plaats van een verplichting. Door de nadruk te leggen op het creëren van een leescultuur en
het aanbieden van geschikte boeken, zal het leesplezier toenemen.
3
, Picture 402 ...
Afstudeerscriptie
x
Inhoudsopgave
1 Inleiding............................................................................................................................... 5
1.1 Aanleiding................................................................................................................. 5
1.2 Probleemanalyse.......................................................................................................6
1.3 Doel onderzoek......................................................................................................... 7
1.4 Onderzoeksvragen....................................................................................................7
1.5 Leeswijzer................................................................................................................8
2 Onderzoeksopzet.............................................................................................................. 10
2.1 Literatuuronderzoek................................................................................................10
2.2 Veldonderzoek........................................................................................................ 11
2.3 Verantwoording onderzoek......................................................................................13
3 Theoretische inzichten leesbevordering............................................................................15
3.2 Theoretische benaderingen middelbare scholieren in klas 3 en 4 mavo..................19
3.3 Theoretische perspectieven op het leesgedrag in een digitaal tijdperk....................24
4 Leesstimuleringsactiviteiten en leesbarrières klas 3 en 4 mavo.........................................27
4.1 Leesstimuleringsactiviteiten klas 3 en 4 mavo.........................................................27
4.2 Barrières en uitdagingen bij leesstimuleringsactiviteiten klas 3 en 4 mavo..............28
5 Best practices.................................................................................................................... 31
6 Tussentijdse conclusie: literatuuronderzoek......................................................................35
7 Resultaten Veldonderzoek.................................................................................................36
7.1 Leesgedrag bovenbouw mavo................................................................................38
7.2 Leesbevordering onderwijs Amsterdam..................................................................40
7.3 Sociale factoren leesgedrag....................................................................................46
7.4 Leerlingen aan het woord........................................................................................48
8 Eindconclusie.................................................................................................................... 56
9 Aanbevelingen................................................................................................................... 58
10 Evaluatie.......................................................................................................................... 60
11 Bronnenlijst (APA)........................................................................................................... 62
12 Contactgegevens + interviewopnames repondenten veldonderzoek...............................69
13 Bijlagen............................................................................................................................ 71
4
