Lynn Bouwmeester
Hoorcolleges Cel tot Weefsel
Inhoud
Hoorcollege 1: Introductie CW .................................................................................................1
Hoorcollege 2: algemene opbouw van de cel ............................................................................3
Hoorcollege 3: Membraantransportroutes 1: secretie/biosynthese route ...................................5
Hoorcollege 4: Membraantransportroutes 2: endocytose ..........................................................9
Hoorcollege 5: cytoskelet ...................................................................................................... 11
Hoorcollege 6: Extracellulaire matrix en celhechting ............................................................... 15
Hoorcollege 7: celdeling ........................................................................................................ 18
Hoorcollege 8: introductie pathologie..................................................................................... 22
Hoorcollege 9: cellulaire kenmerken van neoplasieën ............................................................. 23
Hoorcollege 10: moleculaire kenmerken van neoplasieën ....................................................... 25
Hoorcollege 11: celdood ........................................................................................................ 29
Hoorcollege 12: adaptatie en stapeling .................................................................................. 32
Hoorcollege 13: de mechanismen en aspecten van ontsteking................................................ 34
Hoorcollege 14: stamcellen ................................................................................................... 39
Hoorcollege 1: Introductie CW
Zelfstudies
14 hoorcolleges
6 werkcolleges
4 practica
1 WCO
Tentamen 21 Januari
Kennen:
• Alle info van HCO
• Alle opgegeven stof van boek van Alberts
• Pathologic basis of veterinary disease als achtergrond of naslagwerk en wat gekoppeld is
aan hc wc of pr wel kennen
• Alle info via e-modules en zelfstudie opdrachten
• Alle info uit werkcolleges
• Alle info uit practica
1
, Lynn Bouwmeester
Gaat over hoe cellen opgebouwd zijn, hoe ze bijdragen aan de opbouw van weefsel in gezonde
dieren en wat er mis kan gaan in een ziek dier op cellulair en weefsel niveau.
Alle ziekteprocessen vinden oorsprong in cellen of leiden tot beschadiging van cellen. Dus
noodzakelijk om ziekteprocessen op cellulair niveau te leren begrijpen. Dus ook kennis nodig
van normale cellen, en voor regeneratieprocessen zijn cel functies noodzakelijk.
Eencelligen: een enkele cel is voldoende om een levend individu te maken, heeft beperkte
aanpassingsmogelijkheden.
Meercelligen: cellen kunnen zich veel meer en beter specialiseren, meer
aanpassingsmogelijkheden en taakverdeling.
Prokaryoten: eencellige organismen zoals bacteriën
en archaea, hebben simpele structuur, erfelijk DNA
in een circulair DNA molecuul opgeslagen, geen
intracellulaire membranen en dus geen
compartimentering.
Eukaryoten: eencellige zoals schimmels of
meercellige zoals planten en dieren, hebben erfelijk
materiaal in lineaire dna moleculen in een kern,
hebben complexe structuur want naast kern ook
organellen en cytoskelet.
Mitochondrien: hebben eigen dna kunnen delen en maken zelf ook eiwitten en belangrijk voor
ATP synthese
Peroxisomen: voor oxidatie van langketenige vetzuren en
toxische stoffen, ontstaan aan het ER, niet verbonden met
vacuolaire systeem, omgeven door een enkel membraan,
sommige enzymen in eiwit kristallen.
Kennen van organellen van eukaryote cel belangrijk!
2
, Lynn Bouwmeester
Hoorcollege 2: algemene opbouw van de cel
Regulatie van cel functies door compartimentering:
Regulatie van genexpressie door translocatie transcriptiefactoren. Je kunt als cel bepalen wat
voor transcriptiefactoren actief zijn, bepaalt uiteindelijk je lot en functie. Je kan ook de secretie
van eiwitten bepalen en ook hoe vaak en wanneer ligt klaar in blaasjes en organisme kan kiezen
wanneer uit blaasjes. Synthese en expressie van transmembraan eiwitten kun je op makkelijke
manier op membraan krijgen, zoals epitheellaag vormen door juiste adhesie moleculen tot
expressie brengen. Endocytose de opname van materiaal bijvoorbeeld in darmcellen. Organel-
specifieke milieus geoptimaliseerd voor specifieke taken, maakt dat je bepaalde processen
ergens af kunt laten spelen waardoor organellen bepaalde functies krijgen. Scheiding
opeenvolgende taken, vergelijkbaar met een lopende band, bij er eiwitten gemaakt kan dan
gemodificeerd worden in golgi.
Plasmamembraan: scheiding van en verbinding tussen extracellulaire en intracellulaire milieus
bestaan uit fosfolipiden. Eiwitten kunnen op verschillende manieren door membraan gaan. Door
verankering of lipid anchored. Heeft barriere functie, controleert beweging (semi-permeabel),
cel signalen (met hormonen), cell herkenning (voor immuunsysteem).
Kern/kernmembraan: is dubbel membraan daaraan vast zit het ER.
Dient als scheiding van en verbinding tussen kern en cytoplasma
reguleert gen expressie en differentiatie. Heeft nucleaire poriën
complex. Sommige eiwitten kunnen cel in, afhankelijk van grootte.
Porien bestaat uit verschillende elementen die ieder een bepaalde
functie hebben. Stel je wil een transcriptie factor een kern in
hebben, heeft vaak een aminozuursequentie waar een nuclear
import receptor aan kan binden waardoor een transcriptie-factor
naar binnen kan. Waardoor eiwit zijn functie kan hebben in de kern.
Transport dankzij signaal sequenties, mRNA naar ribosomen daardoor wordt aminozuurketen
steeds langer. Gaat van strengetje naar 3D vorm.
Kernenveloppe is continu met het ER.
Rough endoplamatisch reticulum (RER): ruw omdat er bolletjes op liggen dit zijn ribosomen.
Doet synthese van eiwitten voor:
• Plasma membraan eiwitten (aan de buitenkant)
• Secretie eiwitten (in een blaasje of wordt continu uitgescheden)
• Membraaneiwitten van het vacuolaire systeem
3
, Lynn Bouwmeester
• Eiwitten in het lumen van het vacuolaire systeem (aan de binnenkant bijvoorbeeld voor
peroxisoom)
mRNA heeft ER signal sequence en dat ribosoompje gaat
dan een plek zoken op het RER, gaat vervolgens verder om
eiwit te vormen en dan wordt de sequence er af geknipt.
Eiwit komt dan in het lumen van ER terecht. Eiwitten
kunnen ook aan het membraan gemaakt worden en
uiteindelijk naar golgi en daar kan die dan daarna naar
andere organellen gaan.
Eiwit synthese aan het RER is de start. Als ER signal
sequence er is kan die herkend worden, dat wordt herkend
door signal-recognitionparticle (SRP). Complex van aantal
eiwitten en bindt aan subunit van ribosoom waardoor
translatie wordt gestopt. Zoekt een membraan en bind aan
SRP receptor in ER membraan. Translocatie kanaal kan dan
in lumen van ER terecht komen. Receptor daarna weer
opnieuw beschikbaar.
Ribosoom duwt een eiwit door membraan dan komt er een enzym genaamd signal peptidase
waardoor eiwit loslaat en kanaaltje laat los kan opnieuw gebruikt worden. Eiwit gaat dan
vouwen.
Membraan eiwitten in fosfolipide laag: tweede
sequentie erbij dat is de stop-transfer sequentie.
Wordt weer vastgelegd in ER membraan maar op een
gegeven moment komt die bij en duwt weer AZ er
door heen. Maar blijft op een gegeven moment komt
die bij hydrofobe stop transfer waardoor die niet meer
verder kan. Dan komt signaal peptidase die knipt dan
het rode deeltje af waardoor er een transmembraan
eiwit zit in het ER membraan.
Multi-spanning membraaneiwitten:
4
Hoorcolleges Cel tot Weefsel
Inhoud
Hoorcollege 1: Introductie CW .................................................................................................1
Hoorcollege 2: algemene opbouw van de cel ............................................................................3
Hoorcollege 3: Membraantransportroutes 1: secretie/biosynthese route ...................................5
Hoorcollege 4: Membraantransportroutes 2: endocytose ..........................................................9
Hoorcollege 5: cytoskelet ...................................................................................................... 11
Hoorcollege 6: Extracellulaire matrix en celhechting ............................................................... 15
Hoorcollege 7: celdeling ........................................................................................................ 18
Hoorcollege 8: introductie pathologie..................................................................................... 22
Hoorcollege 9: cellulaire kenmerken van neoplasieën ............................................................. 23
Hoorcollege 10: moleculaire kenmerken van neoplasieën ....................................................... 25
Hoorcollege 11: celdood ........................................................................................................ 29
Hoorcollege 12: adaptatie en stapeling .................................................................................. 32
Hoorcollege 13: de mechanismen en aspecten van ontsteking................................................ 34
Hoorcollege 14: stamcellen ................................................................................................... 39
Hoorcollege 1: Introductie CW
Zelfstudies
14 hoorcolleges
6 werkcolleges
4 practica
1 WCO
Tentamen 21 Januari
Kennen:
• Alle info van HCO
• Alle opgegeven stof van boek van Alberts
• Pathologic basis of veterinary disease als achtergrond of naslagwerk en wat gekoppeld is
aan hc wc of pr wel kennen
• Alle info via e-modules en zelfstudie opdrachten
• Alle info uit werkcolleges
• Alle info uit practica
1
, Lynn Bouwmeester
Gaat over hoe cellen opgebouwd zijn, hoe ze bijdragen aan de opbouw van weefsel in gezonde
dieren en wat er mis kan gaan in een ziek dier op cellulair en weefsel niveau.
Alle ziekteprocessen vinden oorsprong in cellen of leiden tot beschadiging van cellen. Dus
noodzakelijk om ziekteprocessen op cellulair niveau te leren begrijpen. Dus ook kennis nodig
van normale cellen, en voor regeneratieprocessen zijn cel functies noodzakelijk.
Eencelligen: een enkele cel is voldoende om een levend individu te maken, heeft beperkte
aanpassingsmogelijkheden.
Meercelligen: cellen kunnen zich veel meer en beter specialiseren, meer
aanpassingsmogelijkheden en taakverdeling.
Prokaryoten: eencellige organismen zoals bacteriën
en archaea, hebben simpele structuur, erfelijk DNA
in een circulair DNA molecuul opgeslagen, geen
intracellulaire membranen en dus geen
compartimentering.
Eukaryoten: eencellige zoals schimmels of
meercellige zoals planten en dieren, hebben erfelijk
materiaal in lineaire dna moleculen in een kern,
hebben complexe structuur want naast kern ook
organellen en cytoskelet.
Mitochondrien: hebben eigen dna kunnen delen en maken zelf ook eiwitten en belangrijk voor
ATP synthese
Peroxisomen: voor oxidatie van langketenige vetzuren en
toxische stoffen, ontstaan aan het ER, niet verbonden met
vacuolaire systeem, omgeven door een enkel membraan,
sommige enzymen in eiwit kristallen.
Kennen van organellen van eukaryote cel belangrijk!
2
, Lynn Bouwmeester
Hoorcollege 2: algemene opbouw van de cel
Regulatie van cel functies door compartimentering:
Regulatie van genexpressie door translocatie transcriptiefactoren. Je kunt als cel bepalen wat
voor transcriptiefactoren actief zijn, bepaalt uiteindelijk je lot en functie. Je kan ook de secretie
van eiwitten bepalen en ook hoe vaak en wanneer ligt klaar in blaasjes en organisme kan kiezen
wanneer uit blaasjes. Synthese en expressie van transmembraan eiwitten kun je op makkelijke
manier op membraan krijgen, zoals epitheellaag vormen door juiste adhesie moleculen tot
expressie brengen. Endocytose de opname van materiaal bijvoorbeeld in darmcellen. Organel-
specifieke milieus geoptimaliseerd voor specifieke taken, maakt dat je bepaalde processen
ergens af kunt laten spelen waardoor organellen bepaalde functies krijgen. Scheiding
opeenvolgende taken, vergelijkbaar met een lopende band, bij er eiwitten gemaakt kan dan
gemodificeerd worden in golgi.
Plasmamembraan: scheiding van en verbinding tussen extracellulaire en intracellulaire milieus
bestaan uit fosfolipiden. Eiwitten kunnen op verschillende manieren door membraan gaan. Door
verankering of lipid anchored. Heeft barriere functie, controleert beweging (semi-permeabel),
cel signalen (met hormonen), cell herkenning (voor immuunsysteem).
Kern/kernmembraan: is dubbel membraan daaraan vast zit het ER.
Dient als scheiding van en verbinding tussen kern en cytoplasma
reguleert gen expressie en differentiatie. Heeft nucleaire poriën
complex. Sommige eiwitten kunnen cel in, afhankelijk van grootte.
Porien bestaat uit verschillende elementen die ieder een bepaalde
functie hebben. Stel je wil een transcriptie factor een kern in
hebben, heeft vaak een aminozuursequentie waar een nuclear
import receptor aan kan binden waardoor een transcriptie-factor
naar binnen kan. Waardoor eiwit zijn functie kan hebben in de kern.
Transport dankzij signaal sequenties, mRNA naar ribosomen daardoor wordt aminozuurketen
steeds langer. Gaat van strengetje naar 3D vorm.
Kernenveloppe is continu met het ER.
Rough endoplamatisch reticulum (RER): ruw omdat er bolletjes op liggen dit zijn ribosomen.
Doet synthese van eiwitten voor:
• Plasma membraan eiwitten (aan de buitenkant)
• Secretie eiwitten (in een blaasje of wordt continu uitgescheden)
• Membraaneiwitten van het vacuolaire systeem
3
, Lynn Bouwmeester
• Eiwitten in het lumen van het vacuolaire systeem (aan de binnenkant bijvoorbeeld voor
peroxisoom)
mRNA heeft ER signal sequence en dat ribosoompje gaat
dan een plek zoken op het RER, gaat vervolgens verder om
eiwit te vormen en dan wordt de sequence er af geknipt.
Eiwit komt dan in het lumen van ER terecht. Eiwitten
kunnen ook aan het membraan gemaakt worden en
uiteindelijk naar golgi en daar kan die dan daarna naar
andere organellen gaan.
Eiwit synthese aan het RER is de start. Als ER signal
sequence er is kan die herkend worden, dat wordt herkend
door signal-recognitionparticle (SRP). Complex van aantal
eiwitten en bindt aan subunit van ribosoom waardoor
translatie wordt gestopt. Zoekt een membraan en bind aan
SRP receptor in ER membraan. Translocatie kanaal kan dan
in lumen van ER terecht komen. Receptor daarna weer
opnieuw beschikbaar.
Ribosoom duwt een eiwit door membraan dan komt er een enzym genaamd signal peptidase
waardoor eiwit loslaat en kanaaltje laat los kan opnieuw gebruikt worden. Eiwit gaat dan
vouwen.
Membraan eiwitten in fosfolipide laag: tweede
sequentie erbij dat is de stop-transfer sequentie.
Wordt weer vastgelegd in ER membraan maar op een
gegeven moment komt die bij en duwt weer AZ er
door heen. Maar blijft op een gegeven moment komt
die bij hydrofobe stop transfer waardoor die niet meer
verder kan. Dan komt signaal peptidase die knipt dan
het rode deeltje af waardoor er een transmembraan
eiwit zit in het ER membraan.
Multi-spanning membraaneiwitten:
4
