1
Samenvatting Veranderen in meervoud
Een driedimensionale kijk op de sociale veranderkunde
Gerard Donkers. 2012. Uitgeverij BoomLemma, Den Haag,
College: Veranderkunde. Windesheim, pedagogiek, 3e leerjaar (2013-2014). H1 tot en met H4 en §5.1
Inhoudsopgave
Samenvatting Veranderen in meervoud ................................................................................................. 1
H1. Veranderen in meervoud .................................................................................................................. 2
1.1 Veranderen, een gewone dagelijkse bezigheid ....................................................................... 2
1.2 Zes basiskenmerken van veranderkundig handelen ............................................................... 3
1.3 Analyseschema van veranderkundig handelen ....................................................................... 8
1.4 Drie veranderkundige modellen............................................................................................ 10
H2. Sociaaltechnologisch model............................................................................................................ 15
2.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 15
2.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 20
2.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 21
2.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 23
2.5 Methode van werken .................................................................................................................. 24
H3. Persoonsgericht model ................................................................................................................... 27
3.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 27
3.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 31
3.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 33
3.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 35
3.5 Methode van werken .................................................................................................................. 36
H4. Maatschappijkritisch model ............................................................................................................ 39
4.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 39
4.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 44
4.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 45
4.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 48
4.5 Methode van werken .................................................................................................................. 49
H5. Naar een meervoudige benadering ................................................................................................ 52
5.1 Overeenkomsten en verschillen tussen de modellen ................................................................. 52
Samenvatting ‘Veranderen in meervoud, 2012’, geschreven door Lynnie92.
, 2
H1. Veranderen in meervoud
1.1 Veranderen, een gewone dagelijkse bezigheid
Veranderen is een werkwoord. Bij veranderen zijn we bezig om wijzigingen aan te brengen in onze
eigen situatie of in andermans situatie. Dat doen we om iets te realiseren wat voor ons belangrijk of
waardevol is.
Veranderen van de materiële omgeving
Wij brengen ook dagelijkse wijzigingen aan in onze materiële omgeving. Er zijn ook veranderingen in
onze materiële omgeving: woonplek/ school/ nieuwe spullen. Je bent onbewust of beroepsmatig
bezig met het aanbrengen van wijzingen in de materiële omstandigheden van ons eigen en
andermans leven. Materiële welvaart wil je het liefst behouden en verbeteren.
Verandering vraagt om zelfsturing en het kunnen beïnvloeden van je eigen lichaam. Elke
veranderactiviteit heeft betrekking op de veranderaar zelf. Vraagt per definitie om zelfactiviteit,
passief en actief.
Veranderen van de sociale omgeving
Je bent direct of indirect ook bezig met een proces van sociale verandering. Et gaat dan om het
beïnvloeden van mensen en menselijke verhoudingen.
Je bent er meestal nauwelijks bewust van dat je iemand in de gewenste richting probeert te
beïnvloeden. Het is dit ingebedde sociale domein dat het onderwerp is van studie en beïnvloeding
van de sociale veranderkunde. Het sociale is structureel ingebed in het werken, sporten,
hulpverlenen, zorgen, organiseren, besturen, onderzoeken etc. Zo bestaat er het woord
‘relatiesleutelaars’ (geen negatieve bijbetekenis).
Er geldt in het sociale domein dat veranderkundigen hier alleen maar in kunnen slagen voor zover ze
ook in staat zijn tot zelfverandering.
Mensen zijn veranderbekwame wezens
Denken in termen van anders maken klinkt veel mensen vreemd in de oren. Zeker als het gaat om
het veranderen van mensen en menselijke verhoudingen. Mensen schatten zelf in ieder geval in dat
ze in meer of mindere mate invloed kunnen uitoefenen op hun omgeving en op zichzelf.
Veranderbekwame wezens zijn. Men kan zich door invloedsmogelijkheden van zichzelf of van
anderen zich kunnen overschatten of juist onderschatten. Bij overschatting en onderschatting is het
handelen van mensen niet goed afgestemd op de omgeving.
Er is schat aan stilzwijgende kennis over veranderen
Impliciete veranderkennis: het onbewust veranderen in het alledaagse leven (tacit knowledge: het
stilzwijgend, onbewust weten van hoe te handelen). Thijs Homans zegt: ‘Hoe minder veranderingen
er ‘gemanaged’ worden, hoe groter de kans dat er daadwerkelijk wat verandert.
Expliciteren van stilzwijgende kennis
Tegenover impliciete/ stilzwijgende kennis staat expliciete kennis. Dit is de kennis zoals neergelegd in
boeken, documenten en instructies. Is het verstandig om die soms overdraagbare impliciete
handelingskennis expliciet te maken. Je kan je zelf ook te bewust zijn va je zelf en daarmee al je
spontaniteit naar mensen toe verliezen.
Volgens de Britse filosoof Scruton (’44) zitten doelen bovendien als zingevende intenties al in ons
gedrag opgesloten en hoeven ze niet per se te worden geëxpliciteerd om gerealiseerd te worden.
Expliciteren van waarden waar iedereen het impliciet al mee eens is, kan onveilig maken.
Samenvatting ‘Veranderen in meervoud, 2012’, geschreven door Lynnie92.
Samenvatting Veranderen in meervoud
Een driedimensionale kijk op de sociale veranderkunde
Gerard Donkers. 2012. Uitgeverij BoomLemma, Den Haag,
College: Veranderkunde. Windesheim, pedagogiek, 3e leerjaar (2013-2014). H1 tot en met H4 en §5.1
Inhoudsopgave
Samenvatting Veranderen in meervoud ................................................................................................. 1
H1. Veranderen in meervoud .................................................................................................................. 2
1.1 Veranderen, een gewone dagelijkse bezigheid ....................................................................... 2
1.2 Zes basiskenmerken van veranderkundig handelen ............................................................... 3
1.3 Analyseschema van veranderkundig handelen ....................................................................... 8
1.4 Drie veranderkundige modellen............................................................................................ 10
H2. Sociaaltechnologisch model............................................................................................................ 15
2.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 15
2.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 20
2.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 21
2.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 23
2.5 Methode van werken .................................................................................................................. 24
H3. Persoonsgericht model ................................................................................................................... 27
3.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 27
3.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 31
3.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 33
3.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 35
3.5 Methode van werken .................................................................................................................. 36
H4. Maatschappijkritisch model ............................................................................................................ 39
4.1 Historische achtergrond .............................................................................................................. 39
4.2 Vooronderstellingen en uitgangspunten .................................................................................... 44
4.3 Verkenning en analyse van de situatie ........................................................................................ 45
4.4 Doelbepaling................................................................................................................................ 48
4.5 Methode van werken .................................................................................................................. 49
H5. Naar een meervoudige benadering ................................................................................................ 52
5.1 Overeenkomsten en verschillen tussen de modellen ................................................................. 52
Samenvatting ‘Veranderen in meervoud, 2012’, geschreven door Lynnie92.
, 2
H1. Veranderen in meervoud
1.1 Veranderen, een gewone dagelijkse bezigheid
Veranderen is een werkwoord. Bij veranderen zijn we bezig om wijzigingen aan te brengen in onze
eigen situatie of in andermans situatie. Dat doen we om iets te realiseren wat voor ons belangrijk of
waardevol is.
Veranderen van de materiële omgeving
Wij brengen ook dagelijkse wijzigingen aan in onze materiële omgeving. Er zijn ook veranderingen in
onze materiële omgeving: woonplek/ school/ nieuwe spullen. Je bent onbewust of beroepsmatig
bezig met het aanbrengen van wijzingen in de materiële omstandigheden van ons eigen en
andermans leven. Materiële welvaart wil je het liefst behouden en verbeteren.
Verandering vraagt om zelfsturing en het kunnen beïnvloeden van je eigen lichaam. Elke
veranderactiviteit heeft betrekking op de veranderaar zelf. Vraagt per definitie om zelfactiviteit,
passief en actief.
Veranderen van de sociale omgeving
Je bent direct of indirect ook bezig met een proces van sociale verandering. Et gaat dan om het
beïnvloeden van mensen en menselijke verhoudingen.
Je bent er meestal nauwelijks bewust van dat je iemand in de gewenste richting probeert te
beïnvloeden. Het is dit ingebedde sociale domein dat het onderwerp is van studie en beïnvloeding
van de sociale veranderkunde. Het sociale is structureel ingebed in het werken, sporten,
hulpverlenen, zorgen, organiseren, besturen, onderzoeken etc. Zo bestaat er het woord
‘relatiesleutelaars’ (geen negatieve bijbetekenis).
Er geldt in het sociale domein dat veranderkundigen hier alleen maar in kunnen slagen voor zover ze
ook in staat zijn tot zelfverandering.
Mensen zijn veranderbekwame wezens
Denken in termen van anders maken klinkt veel mensen vreemd in de oren. Zeker als het gaat om
het veranderen van mensen en menselijke verhoudingen. Mensen schatten zelf in ieder geval in dat
ze in meer of mindere mate invloed kunnen uitoefenen op hun omgeving en op zichzelf.
Veranderbekwame wezens zijn. Men kan zich door invloedsmogelijkheden van zichzelf of van
anderen zich kunnen overschatten of juist onderschatten. Bij overschatting en onderschatting is het
handelen van mensen niet goed afgestemd op de omgeving.
Er is schat aan stilzwijgende kennis over veranderen
Impliciete veranderkennis: het onbewust veranderen in het alledaagse leven (tacit knowledge: het
stilzwijgend, onbewust weten van hoe te handelen). Thijs Homans zegt: ‘Hoe minder veranderingen
er ‘gemanaged’ worden, hoe groter de kans dat er daadwerkelijk wat verandert.
Expliciteren van stilzwijgende kennis
Tegenover impliciete/ stilzwijgende kennis staat expliciete kennis. Dit is de kennis zoals neergelegd in
boeken, documenten en instructies. Is het verstandig om die soms overdraagbare impliciete
handelingskennis expliciet te maken. Je kan je zelf ook te bewust zijn va je zelf en daarmee al je
spontaniteit naar mensen toe verliezen.
Volgens de Britse filosoof Scruton (’44) zitten doelen bovendien als zingevende intenties al in ons
gedrag opgesloten en hoeven ze niet per se te worden geëxpliciteerd om gerealiseerd te worden.
Expliciteren van waarden waar iedereen het impliciet al mee eens is, kan onveilig maken.
Samenvatting ‘Veranderen in meervoud, 2012’, geschreven door Lynnie92.
