Samenvatting straf(proces)recht – Fundamenten
Inhoudsopgave
Week 1: Human Rights................................................................................................................................... 4
Artikel: ‘Criminal Law and Human Rights’...........................................................................................................4
Artikel: ‘Four Concepts of Security – A Human Rights Perspective’.....................................................................5
Dilemma’s rondom fundamentele rechten..........................................................................................................6
Negatieve verplichtingen.....................................................................................................................................7
Positieve verplichtingen.......................................................................................................................................8
Week 2: Nieuw Wetboek van Strafvordering.................................................................................................. 9
Waarom is het nieuwe wetboek nodig?...............................................................................................................9
Doelen van modernisering.................................................................................................................................10
Unieke samenwerking bij voorbereiding............................................................................................................10
Wetgevingsprocedure........................................................................................................................................11
Week 3: Cassatie.......................................................................................................................................... 12
Cassatie..............................................................................................................................................................12
Verloop cassatie.................................................................................................................................................12
Taken Hoge Raad (Wet RO)...............................................................................................................................12
Wettelijke positie van het Parket bij de HR (H3 Wet RO)...................................................................................13
Algemene kenmerken van gewone cassatierechtspraak...................................................................................13
Art. 79 RO nader bezien.....................................................................................................................................13
Is cassatieberoep volwaardige rechtsgang?......................................................................................................14
Prejudiciële vragen Box Consultants (verschoningsrecht advocaten)...............................................................14
Week 4: Politieperspectief........................................................................................................................... 14
Fundamenten van het strafrecht vanuit een politieperspectief.........................................................................14
Domein: beveiligen en personen (stelsel bewaken en beveiligen).....................................................................15
TJBE: leidraad in onderzoeken...........................................................................................................................15
Wet van Pleuris..................................................................................................................................................16
Humint................................................................................................................................................................16
Onlinegegevens vergaring.................................................................................................................................16
Sensing: technologische ontwikkeling................................................................................................................17
Week 5: OM................................................................................................................................................. 17
Hoofdlijnen Wet Wapens en Munitie.................................................................................................................17
Focus: ‘voorhanden hebben’ (art. 26 WWM)................................................................................................17
Bevoegdheden op basis van WWM...................................................................................................................19
Focus: jurisprudentie m.b.t. doorzoeking (art. 49 WWM).................................................................................19
Aspecten van opsporing: gezien van de OM-praktijk........................................................................................20
1
, Onderzoek: 26Koper...........................................................................................................................................21
Week 6: AIVD............................................................................................................................................... 21
Wat is de AIVD?..................................................................................................................................................21
Hoofdtaken AIVD................................................................................................................................................21
Algemene en bijzondere bevoegdheden............................................................................................................22
Organisatie AIVD................................................................................................................................................22
WIV 2017............................................................................................................................................................22
Week 7: Transnational law........................................................................................................................... 23
Artikel: What is transnational law (Boister).......................................................................................................23
Historische schets...............................................................................................................................................24
Concepties..........................................................................................................................................................25
Toekomst............................................................................................................................................................26
Artikel: The Future of International Criminal Justice Cooperation (Dandurand & Jahn)...................................26
Week 8: Duurzaamheid................................................................................................................................ 27
Enkele duurzaamheidsontwikkelingen in het recht in algemeen.......................................................................27
Nadere uitwerking algemene strafrechtbepaling.........................................................................................28
Specifieke zorgplichten..................................................................................................................................28
Artikel: Modieuze milieudelicten........................................................................................................................28
Artikel: De strafrechtelijke bescherming van duurzaamheid.............................................................................29
Artikel: Een strafrechtelijk vangnet in de Omgevingswet..................................................................................30
Richtlijn EU inzake de bescherming van het milieu d.m.v. het strafrecht (Richtlijn t.a.v. milieucriminaliteit). .31
Artikel: EU-wet milieucriminaliteit vraagt om herijking van milieustrafrecht...................................................31
Wetsvoorstel strafbaarstelling ecocide..............................................................................................................32
Huidige antropocentrische paradigma..............................................................................................................32
Wijzigingen wereldbeeld & gevolgen strafrecht................................................................................................32
Risico’s van paradigmaverschuiving..................................................................................................................33
Artikel: Naar een sociaal-ecocentrisch Wetboek van Strafrecht?......................................................................33
Week 9: Hoge Raad...................................................................................................................................... 34
Vijf perioden.......................................................................................................................................................34
Klassieke rechter: Bouche de la loi.....................................................................................................................35
Het modernisme.................................................................................................................................................35
De autoritaire periode........................................................................................................................................35
Wederopbouw....................................................................................................................................................36
Culturele revolutie..............................................................................................................................................36
Risicosamenleving..............................................................................................................................................36
En nu?.................................................................................................................................................................37
Week 10: Cassatieadvocaat.......................................................................................................................... 37
2
, HR 11 januari 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC8448...................................................................................................37
HR 26 januari 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZD1169..................................................................................................37
Gerechtshof Amsterdam, 26 september 2000, ECLI:NL:GHAMS:2000:AA7426................................................37
Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS).................................................................................................38
3
, Week 1: Human Rights
Artikel: ‘Criminal Law and Human Rights’
Strafrecht is een machtig instrument van de staat
Van Kempen stelt dat het strafrechtsysteem het meest ingrijpende instrument is dat de staat tot zijn
beschikking heeft in vredestijd. Het is inherent dwangmatig en schendt per definitie de vrijheid en sociale
sfeer van een individu. Omdat het strafrechtsysteem zo'n machtig instrument is, heeft de staat een
monopolie op de uitoefening ervan.
Mensenrechten: Bescherming Tegen Staatsmacht
Mensenrechten daarentegen komen niet toe aan de staat, maar aan individuen en volkeren. Ze worden
beschouwd als onvervreemdbare fundamentele rechten waar een persoon inherent recht op heeft
simpelweg omdat hij of zij een mens is. Mensenrechten fungeren als fundamentele normen die het
individu beschermen tegen de bijna onbeperkte macht van de staat.
Harmonie en spanning tussen strafrecht en mensenrechten
Van Kempen erkent dat er zowel harmonie als spanning bestaat tussen strafrecht en mensenrechten. Aan
de ene kant delen beide rechtsgebieden gemeenschappelijke waarden, zoals proportionaliteit,
subsidiariteit/noodzaak, waarheidsgetrouwheid en eerlijkheid. Bovendien bevat het strafrecht vaak meer
waarborgen om de individuele verdachte te beschermen dan het mensenrechtenrecht. Aan de andere
kant kan de toepassing van het strafrechtsysteem in strijd komen met mensenrechten, bijvoorbeeld bij
preventieve detentie, inbreuken op de privacy en de toelaatbaarheid van bewijsmateriaal.
Specifieke mensenrechten in de strafrechtspleging
De bron bespreekt een aantal specifieke mensenrechten die relevant zijn in de context van het strafrecht,
waaronder:
Het vermoeden van onschuld: dit recht, verankerd in artikel 14 van het Internationaal Verdrag
inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR), beschermt verdachten tegen voortijdige
bestraffing en waarborgt dat de bewijslast bij de vervolgende instantie ligt.
Het recht op vrijheid: dit recht, beschermd door diverse internationale mensenrechtenverdragen,
wordt beperkt door de mogelijkheid van preventieve hechtenis. Van Kempen benadrukt echter
dat preventieve hechtenis alleen mag worden toegepast als alle minder ingrijpende maatregelen
ontoereikend zijn.
Het recht op privacy: de auteur benadrukt dat privacy niet alleen een individueel belang is, maar
ook een publiek belang dient.
Het recht op een eerlijk proces: dit recht, verankerd in artikel 14 van het IVBPR en artikel 6 EVRM
omvat een breed scala aan rechten die de eerlijkheid van de strafrechtspleging waarborgen, zoals
het recht op een eerlijke en openbare behandeling, het recht om te worden berecht door een
onafhankelijke en onpartijdige rechter, en het recht op verdediging.
Het recht om niet tweemaal voor hetzelfde feit te worden berecht (ne bis in idem): dit recht,
beschermd door diverse internationale mensenrechtenverdragen, voorkomt dat iemand die
definitief is vrijgesproken of veroordeeld voor een strafbaar feit opnieuw kan worden vervolgd of
gestraft voor datzelfde feit.
Positieve verplichtingen om het strafrechtsysteem toe te passen: Van Kempen bespreekt de
relatief nieuwe ontwikkeling van positieve verplichtingen, waarbij staten verplicht zijn om het
strafrechtsysteem toe te passen tegen individuen, waaronder staatsambtenaren en private
partijen, die mensenrechten schenden. Hij uit kritiek op deze ontwikkeling, omdat het de
traditionele rol van mensenrechten als bescherming tegen staatsmacht ondermijnt.
Het legaliteitsbeginsel: dit beginsel, verankerd in diverse internationale
mensenrechtenverdragen, waarborgt dat niemand mag worden gestraft voor een handeling die
op het moment van plegen geen strafbaar feit was.
Het recht op vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid: Van Kempen bespreekt de
spanningen die kunnen ontstaan wanneer de uitoefening van deze rechten in botsing komt met
het strafrecht, bijvoorbeeld bij haatzaaiende uitlatingen en blasfemie.
4
Inhoudsopgave
Week 1: Human Rights................................................................................................................................... 4
Artikel: ‘Criminal Law and Human Rights’...........................................................................................................4
Artikel: ‘Four Concepts of Security – A Human Rights Perspective’.....................................................................5
Dilemma’s rondom fundamentele rechten..........................................................................................................6
Negatieve verplichtingen.....................................................................................................................................7
Positieve verplichtingen.......................................................................................................................................8
Week 2: Nieuw Wetboek van Strafvordering.................................................................................................. 9
Waarom is het nieuwe wetboek nodig?...............................................................................................................9
Doelen van modernisering.................................................................................................................................10
Unieke samenwerking bij voorbereiding............................................................................................................10
Wetgevingsprocedure........................................................................................................................................11
Week 3: Cassatie.......................................................................................................................................... 12
Cassatie..............................................................................................................................................................12
Verloop cassatie.................................................................................................................................................12
Taken Hoge Raad (Wet RO)...............................................................................................................................12
Wettelijke positie van het Parket bij de HR (H3 Wet RO)...................................................................................13
Algemene kenmerken van gewone cassatierechtspraak...................................................................................13
Art. 79 RO nader bezien.....................................................................................................................................13
Is cassatieberoep volwaardige rechtsgang?......................................................................................................14
Prejudiciële vragen Box Consultants (verschoningsrecht advocaten)...............................................................14
Week 4: Politieperspectief........................................................................................................................... 14
Fundamenten van het strafrecht vanuit een politieperspectief.........................................................................14
Domein: beveiligen en personen (stelsel bewaken en beveiligen).....................................................................15
TJBE: leidraad in onderzoeken...........................................................................................................................15
Wet van Pleuris..................................................................................................................................................16
Humint................................................................................................................................................................16
Onlinegegevens vergaring.................................................................................................................................16
Sensing: technologische ontwikkeling................................................................................................................17
Week 5: OM................................................................................................................................................. 17
Hoofdlijnen Wet Wapens en Munitie.................................................................................................................17
Focus: ‘voorhanden hebben’ (art. 26 WWM)................................................................................................17
Bevoegdheden op basis van WWM...................................................................................................................19
Focus: jurisprudentie m.b.t. doorzoeking (art. 49 WWM).................................................................................19
Aspecten van opsporing: gezien van de OM-praktijk........................................................................................20
1
, Onderzoek: 26Koper...........................................................................................................................................21
Week 6: AIVD............................................................................................................................................... 21
Wat is de AIVD?..................................................................................................................................................21
Hoofdtaken AIVD................................................................................................................................................21
Algemene en bijzondere bevoegdheden............................................................................................................22
Organisatie AIVD................................................................................................................................................22
WIV 2017............................................................................................................................................................22
Week 7: Transnational law........................................................................................................................... 23
Artikel: What is transnational law (Boister).......................................................................................................23
Historische schets...............................................................................................................................................24
Concepties..........................................................................................................................................................25
Toekomst............................................................................................................................................................26
Artikel: The Future of International Criminal Justice Cooperation (Dandurand & Jahn)...................................26
Week 8: Duurzaamheid................................................................................................................................ 27
Enkele duurzaamheidsontwikkelingen in het recht in algemeen.......................................................................27
Nadere uitwerking algemene strafrechtbepaling.........................................................................................28
Specifieke zorgplichten..................................................................................................................................28
Artikel: Modieuze milieudelicten........................................................................................................................28
Artikel: De strafrechtelijke bescherming van duurzaamheid.............................................................................29
Artikel: Een strafrechtelijk vangnet in de Omgevingswet..................................................................................30
Richtlijn EU inzake de bescherming van het milieu d.m.v. het strafrecht (Richtlijn t.a.v. milieucriminaliteit). .31
Artikel: EU-wet milieucriminaliteit vraagt om herijking van milieustrafrecht...................................................31
Wetsvoorstel strafbaarstelling ecocide..............................................................................................................32
Huidige antropocentrische paradigma..............................................................................................................32
Wijzigingen wereldbeeld & gevolgen strafrecht................................................................................................32
Risico’s van paradigmaverschuiving..................................................................................................................33
Artikel: Naar een sociaal-ecocentrisch Wetboek van Strafrecht?......................................................................33
Week 9: Hoge Raad...................................................................................................................................... 34
Vijf perioden.......................................................................................................................................................34
Klassieke rechter: Bouche de la loi.....................................................................................................................35
Het modernisme.................................................................................................................................................35
De autoritaire periode........................................................................................................................................35
Wederopbouw....................................................................................................................................................36
Culturele revolutie..............................................................................................................................................36
Risicosamenleving..............................................................................................................................................36
En nu?.................................................................................................................................................................37
Week 10: Cassatieadvocaat.......................................................................................................................... 37
2
, HR 11 januari 1994, ECLI:NL:HR:1994:ZC8448...................................................................................................37
HR 26 januari 1999, ECLI:NL:HR:1999:ZD1169..................................................................................................37
Gerechtshof Amsterdam, 26 september 2000, ECLI:NL:GHAMS:2000:AA7426................................................37
Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS).................................................................................................38
3
, Week 1: Human Rights
Artikel: ‘Criminal Law and Human Rights’
Strafrecht is een machtig instrument van de staat
Van Kempen stelt dat het strafrechtsysteem het meest ingrijpende instrument is dat de staat tot zijn
beschikking heeft in vredestijd. Het is inherent dwangmatig en schendt per definitie de vrijheid en sociale
sfeer van een individu. Omdat het strafrechtsysteem zo'n machtig instrument is, heeft de staat een
monopolie op de uitoefening ervan.
Mensenrechten: Bescherming Tegen Staatsmacht
Mensenrechten daarentegen komen niet toe aan de staat, maar aan individuen en volkeren. Ze worden
beschouwd als onvervreemdbare fundamentele rechten waar een persoon inherent recht op heeft
simpelweg omdat hij of zij een mens is. Mensenrechten fungeren als fundamentele normen die het
individu beschermen tegen de bijna onbeperkte macht van de staat.
Harmonie en spanning tussen strafrecht en mensenrechten
Van Kempen erkent dat er zowel harmonie als spanning bestaat tussen strafrecht en mensenrechten. Aan
de ene kant delen beide rechtsgebieden gemeenschappelijke waarden, zoals proportionaliteit,
subsidiariteit/noodzaak, waarheidsgetrouwheid en eerlijkheid. Bovendien bevat het strafrecht vaak meer
waarborgen om de individuele verdachte te beschermen dan het mensenrechtenrecht. Aan de andere
kant kan de toepassing van het strafrechtsysteem in strijd komen met mensenrechten, bijvoorbeeld bij
preventieve detentie, inbreuken op de privacy en de toelaatbaarheid van bewijsmateriaal.
Specifieke mensenrechten in de strafrechtspleging
De bron bespreekt een aantal specifieke mensenrechten die relevant zijn in de context van het strafrecht,
waaronder:
Het vermoeden van onschuld: dit recht, verankerd in artikel 14 van het Internationaal Verdrag
inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR), beschermt verdachten tegen voortijdige
bestraffing en waarborgt dat de bewijslast bij de vervolgende instantie ligt.
Het recht op vrijheid: dit recht, beschermd door diverse internationale mensenrechtenverdragen,
wordt beperkt door de mogelijkheid van preventieve hechtenis. Van Kempen benadrukt echter
dat preventieve hechtenis alleen mag worden toegepast als alle minder ingrijpende maatregelen
ontoereikend zijn.
Het recht op privacy: de auteur benadrukt dat privacy niet alleen een individueel belang is, maar
ook een publiek belang dient.
Het recht op een eerlijk proces: dit recht, verankerd in artikel 14 van het IVBPR en artikel 6 EVRM
omvat een breed scala aan rechten die de eerlijkheid van de strafrechtspleging waarborgen, zoals
het recht op een eerlijke en openbare behandeling, het recht om te worden berecht door een
onafhankelijke en onpartijdige rechter, en het recht op verdediging.
Het recht om niet tweemaal voor hetzelfde feit te worden berecht (ne bis in idem): dit recht,
beschermd door diverse internationale mensenrechtenverdragen, voorkomt dat iemand die
definitief is vrijgesproken of veroordeeld voor een strafbaar feit opnieuw kan worden vervolgd of
gestraft voor datzelfde feit.
Positieve verplichtingen om het strafrechtsysteem toe te passen: Van Kempen bespreekt de
relatief nieuwe ontwikkeling van positieve verplichtingen, waarbij staten verplicht zijn om het
strafrechtsysteem toe te passen tegen individuen, waaronder staatsambtenaren en private
partijen, die mensenrechten schenden. Hij uit kritiek op deze ontwikkeling, omdat het de
traditionele rol van mensenrechten als bescherming tegen staatsmacht ondermijnt.
Het legaliteitsbeginsel: dit beginsel, verankerd in diverse internationale
mensenrechtenverdragen, waarborgt dat niemand mag worden gestraft voor een handeling die
op het moment van plegen geen strafbaar feit was.
Het recht op vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid: Van Kempen bespreekt de
spanningen die kunnen ontstaan wanneer de uitoefening van deze rechten in botsing komt met
het strafrecht, bijvoorbeeld bij haatzaaiende uitlatingen en blasfemie.
4
