2.2 Empowerment
1
,Inhoudsopgave
Inleiding..................3
Deel 1.....................4
Deel 2.....................6
Deel 3.....................7
Bibliografie............9
2
,Inleiding
In de huidige samenleving is het verminderen van sociale ongelijkheid een van de
kernopdrachten van het sociaal werk. Binnen deze context speelt de empowermentbenadering
een cruciale rol. Deze benadering richt zich op het versterken van de hulpbronnen van
individuen, groepen en gemeenschappen om hen in staat te stellen meer controle over hun
eigen leven te krijgen en invloed uit te oefenen op hun sociale omgeving. Dit verslag
onderzoekt hoe sociaal werk, door middel van empowerment, kan bijdragen aan het
verkleinen van sociale ongelijkheid op drie niveaus: individueel, collectief en
maatschappelijk.
We beginnen met een verkenning van de theoretische basis van de
empowermentbenadering, gevolgd door een schets van de manieren waarop sociaal werk
deze benadering in de praktijk toepast. Hierbij wordt een praktijkvoorbeeld gegeven dat
illustreert hoe empowerment kan worden ingezet om de positie van kwetsbare groepen te
versterken. Tot slot wordt er ingegaan op de wijze waarop deze benadering vertaald kan
worden naar de eigen werkwijze en de werkwijze van de praktijkorganisatie, met als doel om
bij te dragen aan een meer rechtvaardige en inclusieve samenleving.
3
, Deel 1: Beschrijving empowermentbenadering.
Empowerment in het sociaal werk draait om het sterker maken van mensen, groepen en
gemeenschappen, zodat ze zelf de regie kunnen nemen over hun leven en omgeving. Het gaat verder
dan alleen zelfredzaamheid; het is een proces waarin mensen, organisaties en gemeenschappen meer
controle krijgen over hun situatie en zelf stappen kunnen zetten om dingen te veranderen.
'Empowerment' komt van het Engelse woord 'to empower', wat betekent dat je iemand in staat stelt of
de macht geeft om iets te doen. In de praktijk betekent dit dat mensen hun eigen talenten en
mogelijkheden kunnen gebruiken om hun positie in de samenleving te verbeteren (Van Regenmortel,
2011, zoals geciteerd in van Straten et al., 2017, p. 20).
Het draait niet alleen om het individu, maar speelt op meerdere niveaus: persoonlijk, in
groepen en binnen de maatschappij. Het idee is om bredere veranderingen in de samenleving te
stimuleren, achterstanden aan te pakken en sociale gelijkheid te bevorderen. Sociaal werkers hebben
hierin een belangrijke rol, omdat zij mensen helpen hun eigen kracht en middelen te ontdekken en te
benutten, zodat ze meer controle krijgen over hun eigen leven (Linders, 2019).
Het empowermentkader van sociaal werkers vraagt om een andere manier van denken over sociale
problemen en oplossingen (Van Regenmortel & Driessens, 2009, zoals geciteerd in Omlo, 2013). Het
richt zich op drie opgaven:
1. Het bevorderen van eigen regie: Professionals moeten cliënten helpen hun eigen kracht en
mogelijkheden te ontdekken. Dit gebeurt vaak door outreachend werken, waarbij sociaal
werkers kwetsbare mensen actief opzoeken in hun eigen omgeving. Dit kan hen uit een
isolement halen en toegang geven tot hulpbronnen. Het versterken van het psychologisch
kapitaal houdt in dat mensen keuzes kunnen maken die passen bij hun situatie, waarbij de
professional hen coachend begeleidt.
2. Het aanwenden van krachtbronnen in de omgeving: Dit benadrukt de rol van het sociale
netwerk van cliënten, zoals familie, vrienden en vrijwilligers. Professionals moeten niet alleen
directe hulp bieden, maar ook contexten creëren waarin cliënten zichzelf kunnen helpen en
ondersteund worden door hun omgeving. Dit vraagt om samenwerking met de gemeenschap
en lokale netwerken.
3. Het vergroten van macht om veranderingen door te voeren: Empowerment omvat ook het
aanpakken van structurele barrières die mensen in kwetsbare posities houden. Sociaal werkers
moeten een signalerende functie vervullen, waarbij ze uitsluitingsprocessen zoals
discriminatie en negatieve beeldvorming bestrijden. Ze kunnen ook cliëntenorganisaties en
andere belangenbehartigers versterken om verandering te stimuleren.
In het artikel "Durf te dromen over empowerment" van Verwey en Jonker (2010, p.12-13) lezen we
over de essentie van empowerment en de voorwaarden waaronder dit gerealiseerd kan worden.
Aanknopingspunten bij deze vraag kunnen worden gevonden in het werk van Steenssens en Van
Regenmortel. Deze auteurs stellen dat bepaalde basiswaarden aanwezig moeten zijn, wat als
randvoorwaarden voor empowerment kan worden beschouwd. Deze waarden zijn: rechtvaardigheid,
gelijkheid, zelfbeschikking, pluralisme en democratische participatie.
Daarnaast worden zes praktische werkingsprincipes gepresenteerd die de benadering ondersteunen:
krachtgericht: focus op het ontdekken van mogelijkheden en capaciteiten; positief: werk vanuit
wederzijds respect en vertrouwen; inclusief: Betrek alle belanghebbenden bij het proces;
4
1
,Inhoudsopgave
Inleiding..................3
Deel 1.....................4
Deel 2.....................6
Deel 3.....................7
Bibliografie............9
2
,Inleiding
In de huidige samenleving is het verminderen van sociale ongelijkheid een van de
kernopdrachten van het sociaal werk. Binnen deze context speelt de empowermentbenadering
een cruciale rol. Deze benadering richt zich op het versterken van de hulpbronnen van
individuen, groepen en gemeenschappen om hen in staat te stellen meer controle over hun
eigen leven te krijgen en invloed uit te oefenen op hun sociale omgeving. Dit verslag
onderzoekt hoe sociaal werk, door middel van empowerment, kan bijdragen aan het
verkleinen van sociale ongelijkheid op drie niveaus: individueel, collectief en
maatschappelijk.
We beginnen met een verkenning van de theoretische basis van de
empowermentbenadering, gevolgd door een schets van de manieren waarop sociaal werk
deze benadering in de praktijk toepast. Hierbij wordt een praktijkvoorbeeld gegeven dat
illustreert hoe empowerment kan worden ingezet om de positie van kwetsbare groepen te
versterken. Tot slot wordt er ingegaan op de wijze waarop deze benadering vertaald kan
worden naar de eigen werkwijze en de werkwijze van de praktijkorganisatie, met als doel om
bij te dragen aan een meer rechtvaardige en inclusieve samenleving.
3
, Deel 1: Beschrijving empowermentbenadering.
Empowerment in het sociaal werk draait om het sterker maken van mensen, groepen en
gemeenschappen, zodat ze zelf de regie kunnen nemen over hun leven en omgeving. Het gaat verder
dan alleen zelfredzaamheid; het is een proces waarin mensen, organisaties en gemeenschappen meer
controle krijgen over hun situatie en zelf stappen kunnen zetten om dingen te veranderen.
'Empowerment' komt van het Engelse woord 'to empower', wat betekent dat je iemand in staat stelt of
de macht geeft om iets te doen. In de praktijk betekent dit dat mensen hun eigen talenten en
mogelijkheden kunnen gebruiken om hun positie in de samenleving te verbeteren (Van Regenmortel,
2011, zoals geciteerd in van Straten et al., 2017, p. 20).
Het draait niet alleen om het individu, maar speelt op meerdere niveaus: persoonlijk, in
groepen en binnen de maatschappij. Het idee is om bredere veranderingen in de samenleving te
stimuleren, achterstanden aan te pakken en sociale gelijkheid te bevorderen. Sociaal werkers hebben
hierin een belangrijke rol, omdat zij mensen helpen hun eigen kracht en middelen te ontdekken en te
benutten, zodat ze meer controle krijgen over hun eigen leven (Linders, 2019).
Het empowermentkader van sociaal werkers vraagt om een andere manier van denken over sociale
problemen en oplossingen (Van Regenmortel & Driessens, 2009, zoals geciteerd in Omlo, 2013). Het
richt zich op drie opgaven:
1. Het bevorderen van eigen regie: Professionals moeten cliënten helpen hun eigen kracht en
mogelijkheden te ontdekken. Dit gebeurt vaak door outreachend werken, waarbij sociaal
werkers kwetsbare mensen actief opzoeken in hun eigen omgeving. Dit kan hen uit een
isolement halen en toegang geven tot hulpbronnen. Het versterken van het psychologisch
kapitaal houdt in dat mensen keuzes kunnen maken die passen bij hun situatie, waarbij de
professional hen coachend begeleidt.
2. Het aanwenden van krachtbronnen in de omgeving: Dit benadrukt de rol van het sociale
netwerk van cliënten, zoals familie, vrienden en vrijwilligers. Professionals moeten niet alleen
directe hulp bieden, maar ook contexten creëren waarin cliënten zichzelf kunnen helpen en
ondersteund worden door hun omgeving. Dit vraagt om samenwerking met de gemeenschap
en lokale netwerken.
3. Het vergroten van macht om veranderingen door te voeren: Empowerment omvat ook het
aanpakken van structurele barrières die mensen in kwetsbare posities houden. Sociaal werkers
moeten een signalerende functie vervullen, waarbij ze uitsluitingsprocessen zoals
discriminatie en negatieve beeldvorming bestrijden. Ze kunnen ook cliëntenorganisaties en
andere belangenbehartigers versterken om verandering te stimuleren.
In het artikel "Durf te dromen over empowerment" van Verwey en Jonker (2010, p.12-13) lezen we
over de essentie van empowerment en de voorwaarden waaronder dit gerealiseerd kan worden.
Aanknopingspunten bij deze vraag kunnen worden gevonden in het werk van Steenssens en Van
Regenmortel. Deze auteurs stellen dat bepaalde basiswaarden aanwezig moeten zijn, wat als
randvoorwaarden voor empowerment kan worden beschouwd. Deze waarden zijn: rechtvaardigheid,
gelijkheid, zelfbeschikking, pluralisme en democratische participatie.
Daarnaast worden zes praktische werkingsprincipes gepresenteerd die de benadering ondersteunen:
krachtgericht: focus op het ontdekken van mogelijkheden en capaciteiten; positief: werk vanuit
wederzijds respect en vertrouwen; inclusief: Betrek alle belanghebbenden bij het proces;
4
