HOOFDSTUK 1 CYTOLOGIE EN HISTOLOGIE
Anatomie = wetenschap die de bouw van het menselijk lichaam onderzoekt.
Fysiologie = bestudeert normale functioneren van de onderdelen van het menselijk lichaam
Pathologie = wetenschap die zich bezighoudt met algemene ziekteleer en stoornissen in de bouw en
functioneren van het lichaam.
INLEIDING TOT DE CYTOLOGIE
Kenmerken van de levende stof
Alle organismen in natuur kenmerken gemeenschappelijk:
1. Ademhaling
2. Uitscheiding
3. Voeding
4. Groei
5. Beweging
6. Voortplanting
7. Reactie op prikkels van buitenaf
Cellen bouwstenen organismen zelfstandig functioneren veel processen.
Anatomisch veel verschil tussen cellen. Levensduur verschilt ook per cel.
Belangrijk kenmerk cel vermogen tot delen
Cytologie = wetenschap die zich bezighoudt met bestuderen van cellen.
BOUW VAN DE CELLEN
Cel op te delen in:
1. Celmembraan dun vlies
om cel met openingen voor
uitwisseling stoffen
gecontroleerd transport.
Doorlating afhankelijk van:
Grootte poriën
Opbouw membraan
Eigenschappen stof
semi-permeabel
Transportmechanismen:
- Actief kost energie, tegen
concentratiegradiënt in
fagocytose, pinocytose,
transporteiwitten
- Passief kost geen energie
diffusie, osmose, filtratie
2. Cytoplasma (vloeistof) water, koolhydraten, eiwitten, zouten
3. Nucleus (kern) bevat chromosomen:
Dragers erfelijke eigenschappen, maar ook informatie betreft eiwitaanmaak.
Mens totaal 46, 23 paren 1 paar geslachtschromosomen, 22 paar autosomen.
Vrouw XX, man XY
Opgebouwd uit genen één erfelijke eigenschap opgebouwd uit DNA uniek
4. Organellen orgaantjes cel eigen functie
CELDELING
Mitose
Lichaam groeit door celdeling afgestorven cellen vervangen. Cellen die veel worden vermenigvuldigt:
, Huidcellen
Darmcellen
Mitose 1 cel splitst met kerndeling tot 2
genetische identieke cellen van elk
chromosoom kopie gemaakt DNA verdubbelt
(=kan van zichzelf) cytoplasma neemt toe
verdeelt over dochtercellen deling opnieuw.
Meiose
Bevruchting samensmelten mannelijke en
vrouwelijke geslachtscel zygote
Celdeling in vorm van meiose/reductiedeling
ontstaan geslachtscellen met 23 chromosomen
(haploïd) i.p.v. 46 (diploïd).
Chromosomen in paren 1 van vader, 1 van
moeder.
2 dezelfde genen = homozygoot.
2 verschillende genen = heterozygoot
Genotype = totale hoeveelheid erfelijke informatie
Fenotype = verschijningsvorm
Mutatie = verandering genotype
Ene gen sterker dan ander dominant vs. recessief
ook van belang bij erfelijke aandoeningen
Geslachtschromosomen bepalen geslacht individu XX vs XY
Eigenschappen op X-chromosoom:
Kleurenblindheid
Hemofilie
Gen niet tot expressie maar wel bij zich dragen drager.
Voorbeelden van chromosomale afwijkingen
Syndroom van Down:
Autosomale afwijking
Chromosoom 21 in drievoud 47 chromosomen per cel trisomie 21
Zwakbegaafdheid, mongoloïde uiterlijk
Syndroom van Turner:
Geslacht chromosomale afwijking
Vrouw maar 1 X-chromosoom X0 45 chromosomen per cel
Klein, geen spontane puberteit, vruchtbaarheidsstoornissen, zwakbegaafd
Syndroom van Klinefelter
Geslacht chromosomaal
Mannen X- chromosoom te veel XXY
Zwak begaafd, kleine penis, zwaarlijvigheid
Prille begin lijken alle cellen op elkaar, later rijping in diverse richtingen cellen differentiëren
onderscheiden cellen naarmate verder gedifferentieerd, verliest vermogen tot deling wanneer
verloren, niet meer vervangen littekenweefsel.
Anatomie = wetenschap die de bouw van het menselijk lichaam onderzoekt.
Fysiologie = bestudeert normale functioneren van de onderdelen van het menselijk lichaam
Pathologie = wetenschap die zich bezighoudt met algemene ziekteleer en stoornissen in de bouw en
functioneren van het lichaam.
INLEIDING TOT DE CYTOLOGIE
Kenmerken van de levende stof
Alle organismen in natuur kenmerken gemeenschappelijk:
1. Ademhaling
2. Uitscheiding
3. Voeding
4. Groei
5. Beweging
6. Voortplanting
7. Reactie op prikkels van buitenaf
Cellen bouwstenen organismen zelfstandig functioneren veel processen.
Anatomisch veel verschil tussen cellen. Levensduur verschilt ook per cel.
Belangrijk kenmerk cel vermogen tot delen
Cytologie = wetenschap die zich bezighoudt met bestuderen van cellen.
BOUW VAN DE CELLEN
Cel op te delen in:
1. Celmembraan dun vlies
om cel met openingen voor
uitwisseling stoffen
gecontroleerd transport.
Doorlating afhankelijk van:
Grootte poriën
Opbouw membraan
Eigenschappen stof
semi-permeabel
Transportmechanismen:
- Actief kost energie, tegen
concentratiegradiënt in
fagocytose, pinocytose,
transporteiwitten
- Passief kost geen energie
diffusie, osmose, filtratie
2. Cytoplasma (vloeistof) water, koolhydraten, eiwitten, zouten
3. Nucleus (kern) bevat chromosomen:
Dragers erfelijke eigenschappen, maar ook informatie betreft eiwitaanmaak.
Mens totaal 46, 23 paren 1 paar geslachtschromosomen, 22 paar autosomen.
Vrouw XX, man XY
Opgebouwd uit genen één erfelijke eigenschap opgebouwd uit DNA uniek
4. Organellen orgaantjes cel eigen functie
CELDELING
Mitose
Lichaam groeit door celdeling afgestorven cellen vervangen. Cellen die veel worden vermenigvuldigt:
, Huidcellen
Darmcellen
Mitose 1 cel splitst met kerndeling tot 2
genetische identieke cellen van elk
chromosoom kopie gemaakt DNA verdubbelt
(=kan van zichzelf) cytoplasma neemt toe
verdeelt over dochtercellen deling opnieuw.
Meiose
Bevruchting samensmelten mannelijke en
vrouwelijke geslachtscel zygote
Celdeling in vorm van meiose/reductiedeling
ontstaan geslachtscellen met 23 chromosomen
(haploïd) i.p.v. 46 (diploïd).
Chromosomen in paren 1 van vader, 1 van
moeder.
2 dezelfde genen = homozygoot.
2 verschillende genen = heterozygoot
Genotype = totale hoeveelheid erfelijke informatie
Fenotype = verschijningsvorm
Mutatie = verandering genotype
Ene gen sterker dan ander dominant vs. recessief
ook van belang bij erfelijke aandoeningen
Geslachtschromosomen bepalen geslacht individu XX vs XY
Eigenschappen op X-chromosoom:
Kleurenblindheid
Hemofilie
Gen niet tot expressie maar wel bij zich dragen drager.
Voorbeelden van chromosomale afwijkingen
Syndroom van Down:
Autosomale afwijking
Chromosoom 21 in drievoud 47 chromosomen per cel trisomie 21
Zwakbegaafdheid, mongoloïde uiterlijk
Syndroom van Turner:
Geslacht chromosomale afwijking
Vrouw maar 1 X-chromosoom X0 45 chromosomen per cel
Klein, geen spontane puberteit, vruchtbaarheidsstoornissen, zwakbegaafd
Syndroom van Klinefelter
Geslacht chromosomaal
Mannen X- chromosoom te veel XXY
Zwak begaafd, kleine penis, zwaarlijvigheid
Prille begin lijken alle cellen op elkaar, later rijping in diverse richtingen cellen differentiëren
onderscheiden cellen naarmate verder gedifferentieerd, verliest vermogen tot deling wanneer
verloren, niet meer vervangen littekenweefsel.
