Hoorcolleges deel 2
1
,Hoorcollege 1: VMT
Internationale symbool voor ‘biohazard’: je moet opletten, want er is kans
op besmetting van micro-organismen
ARBO-wet: regelt het werken met biologische agentia
Verplichting voor werkgever: preventie en registratie (meldingsplicht)
In de ARBO-wet staat de bescherming en veiligheid van de werknemer centraal
Biologische agentia: levende micro-organismen (MO), al dan niet GGO die potentieel
schadelijk zijn voor de mens
● Bacteriën
● Schimmels/gisten
● Virussen
● Protozoen/endo-parasieten
● Weefselkweken/celculturen (kunnen MO bevatten)
maar ook...producten/structuren van MO’s:
● Toxinen
● Enzymen/eiwitten
● Metabolieten
● Dode celresten
● Weefsels/lichaamsvloeistoffen
GGO: een organisme waarvan de genetische opmaak is veranderd welke niet in natuur kan
ontstaan, vervaardigd met genetische technieken
● Recombinant DNA technieken met vector systemen
● Directe introductie van genetisch materiaal (bv via micro-injectie)
● Technieken voor celfusie
Werken met GGO’s is vastgelegd in het besluit GGO
● Wetgeving sinds september 2004 Europees/RGGO2013
● Kennisgeving- en vergunningsplicht / VM of OL / BVF
Veiligheid en risico’s
Werken met GGO’s en biologische agentia geeft risico’s voor mens, dier, plant, milieu
Je moet de risico’s dus gaan inschatten (makkelijk tot moeilijk), en dan eventueel inperkende
maatregelen nemen (biologisch of fysiek)
2
,Risico’s inschatten
Besmetting: in aanraking komen
Je moet letten op:
● Soort/stam micro-organisme
● Wijze van verspreiding
● Aantallen levende cellen
● Weerstand van de gastheer
○ Infectie/ziekte
○ Immuniteit
○ Allergie
Besmettingswegen
Conclusie
Hoofdoorzaak van besmettingen in het lab is de medewerker/onderzoeker
→ Meeste besmettingen kunnen dus voorkomen worden
Begrip voor veiligheidsmaatregelen
Hygiene
1. MO worden verspreid via lucht en water maar vooral door contacten
2. MO overleven en gedijen beter in een vuile dan schone omgeving
3. Er zijn sterilisatie en ontsmettingstechnieken elk met hun specifieke beperkingen
● Ontsmetten: verlagen besmettingskans
○ Halamid, 70% alcohol, zeep
● Steriliseren: volledig afdoden levende organismen
○ Straling (UV-gamma straling)
○ Hitte (20 min 120 graden)
○ Filtratie (filters <0.22 μm
3
, Hoe veilig werken?
● Biologische inperkingen
○ Gastheer
■ Verzwakken via mutaties
○ DNA vectoren
■ Niet zelf overdraagbaar
■ Geen “gevaarlijke” sequenties voor mens of milieu
● Fysische inperkingen
○ Organisatie/infrastructuur lab: “Wet Milieubeheer”
Indeling van MO in risico klassen
● Klasse 1 (E.colli K-12, L.lactis)
○ Niet pathogeen, historie van veilig gebruik
● Klasse 2 (E.coli, N.meningitidis)
○ Ziekte, geen verspreiding, effectief te behandelen/bestrijden
● Klasse 3 (Y.pestis, S.typhi, HIV)
○ Ernstige ziekte, verspreiding, effectief te behandelen/bestrijden
● Klasse 4 (Pokken, ebola)
○ Zeer ernstige ziekte, verspreiding, geen effectieve behandeling/bestrijding
Voor planten → Fytotron: inactivering van reproductieve plantendelen ivm verspreiding pollen
en zaden
Verantwoord werken
● Labjassen
● Sieraden
● Niet eten/drinken
● Handen wassen
● Experimenten voorbereiden
4
1
,Hoorcollege 1: VMT
Internationale symbool voor ‘biohazard’: je moet opletten, want er is kans
op besmetting van micro-organismen
ARBO-wet: regelt het werken met biologische agentia
Verplichting voor werkgever: preventie en registratie (meldingsplicht)
In de ARBO-wet staat de bescherming en veiligheid van de werknemer centraal
Biologische agentia: levende micro-organismen (MO), al dan niet GGO die potentieel
schadelijk zijn voor de mens
● Bacteriën
● Schimmels/gisten
● Virussen
● Protozoen/endo-parasieten
● Weefselkweken/celculturen (kunnen MO bevatten)
maar ook...producten/structuren van MO’s:
● Toxinen
● Enzymen/eiwitten
● Metabolieten
● Dode celresten
● Weefsels/lichaamsvloeistoffen
GGO: een organisme waarvan de genetische opmaak is veranderd welke niet in natuur kan
ontstaan, vervaardigd met genetische technieken
● Recombinant DNA technieken met vector systemen
● Directe introductie van genetisch materiaal (bv via micro-injectie)
● Technieken voor celfusie
Werken met GGO’s is vastgelegd in het besluit GGO
● Wetgeving sinds september 2004 Europees/RGGO2013
● Kennisgeving- en vergunningsplicht / VM of OL / BVF
Veiligheid en risico’s
Werken met GGO’s en biologische agentia geeft risico’s voor mens, dier, plant, milieu
Je moet de risico’s dus gaan inschatten (makkelijk tot moeilijk), en dan eventueel inperkende
maatregelen nemen (biologisch of fysiek)
2
,Risico’s inschatten
Besmetting: in aanraking komen
Je moet letten op:
● Soort/stam micro-organisme
● Wijze van verspreiding
● Aantallen levende cellen
● Weerstand van de gastheer
○ Infectie/ziekte
○ Immuniteit
○ Allergie
Besmettingswegen
Conclusie
Hoofdoorzaak van besmettingen in het lab is de medewerker/onderzoeker
→ Meeste besmettingen kunnen dus voorkomen worden
Begrip voor veiligheidsmaatregelen
Hygiene
1. MO worden verspreid via lucht en water maar vooral door contacten
2. MO overleven en gedijen beter in een vuile dan schone omgeving
3. Er zijn sterilisatie en ontsmettingstechnieken elk met hun specifieke beperkingen
● Ontsmetten: verlagen besmettingskans
○ Halamid, 70% alcohol, zeep
● Steriliseren: volledig afdoden levende organismen
○ Straling (UV-gamma straling)
○ Hitte (20 min 120 graden)
○ Filtratie (filters <0.22 μm
3
, Hoe veilig werken?
● Biologische inperkingen
○ Gastheer
■ Verzwakken via mutaties
○ DNA vectoren
■ Niet zelf overdraagbaar
■ Geen “gevaarlijke” sequenties voor mens of milieu
● Fysische inperkingen
○ Organisatie/infrastructuur lab: “Wet Milieubeheer”
Indeling van MO in risico klassen
● Klasse 1 (E.colli K-12, L.lactis)
○ Niet pathogeen, historie van veilig gebruik
● Klasse 2 (E.coli, N.meningitidis)
○ Ziekte, geen verspreiding, effectief te behandelen/bestrijden
● Klasse 3 (Y.pestis, S.typhi, HIV)
○ Ernstige ziekte, verspreiding, effectief te behandelen/bestrijden
● Klasse 4 (Pokken, ebola)
○ Zeer ernstige ziekte, verspreiding, geen effectieve behandeling/bestrijding
Voor planten → Fytotron: inactivering van reproductieve plantendelen ivm verspreiding pollen
en zaden
Verantwoord werken
● Labjassen
● Sieraden
● Niet eten/drinken
● Handen wassen
● Experimenten voorbereiden
4
